شکستگی پای سگ و گربه از آسیبهایی است که معمولاً ناگهانی پیش میآید: یک تصادف، افتادن از بالکن، گیر کردن پا لای در یا حتی پریدن از روی مبل. حیوان لنگ میزند، پایش را بالا میگیرد یا اصلاً روی آن نمیایستد و صاحبش در همان لحظه با چند سؤال روبهرو میشود: پا شکسته یا فقط رگبهرگ شده؟ میشود خودم کاری بکنم؟ باید همین حالا ببرمش دامپزشکی؟
پاسخ کوتاه این است که از روی ظاهر نمیشود شکستگی را از دررفتگی یا کوفتگی جدا کرد و تشخیص قطعی فقط با معاینه و عکس رادیولوژی ممکن است. خبر خوب این است که بیشتر شکستگیها با درمان درست خوب جوش میخورند و حتی استخوان میتواند تقریباً به شکل و استحکام قبلی برگردد. در ادامه، از نشانهها و کمکهای اولیه گرفته تا روشهای جراحی، گچ و آتل، مراقبتهای خانگی و زمان بهبود را مرور میکنیم.
شکستگی پای سگ و گربه چیست و چند نوع دارد؟
شکستگی یعنی استخوان تحت نیرویی بیشتر از تحمل خودش قرار بگیرد و ترک بخورد یا کامل جدا شود. دامپزشکها برای انتخاب درمان، شکستگی را از چند زاویه دستهبندی میکنند. مهمترین این دستهبندیها این است که پوست سالم مانده یا نه؛ چون شکستگی باز، یعنی شکستگی که زخمش به محیط بیرون راه دارد، خطر عفونت بالاتری دارد و فوریت بیشتری پیدا میکند.
| نوع شکستگی | چه شکلی است؟ | چرا مهم است؟ |
|---|---|---|
| بسته | استخوان شکسته، اما پوست روی آن سالم است. | خطر عفونت کمتر است و معمولاً چند روز زمان برای برنامهریزی درمان وجود دارد. |
| باز | پوست پاره شده، یا خود استخوان بیرون زده است. | خطر عفونت بالاست و نیاز به رسیدگی فوری به زخم و استخوان دارد. |
| ناقص (مویی یا چوبسبز) | استخوان فقط تا نیمه ترک خورده یا مثل شاخهی تازه خم شده است. | بیشتر در حیوان جوان دیده میشود و ممکن است حیوان هنوز کمی روی پا وزن بیندازد. |
| کامل | استخوان در تمام ضخامتش جدا شده است (عرضی، مورب یا مارپیچ). | شکل شکستگی روی انتخاب گچ، پین، پلاک یا فیکساتور اثر مستقیم دارد. |
| خردشده | استخوان به سه تکه یا بیشتر تقسیم شده است. | معمولاً با گچ و آتل بهتنهایی پایدار نمیشود. |
| صفحهی رشد | شکستگی از ناحیهی نرم رشد استخوان در توله و بچهگربه میگذرد. | ممکن است رشد استخوان را مختل کند و پا کوتاه یا کج شود. |
شکستگی ممکن است یک استخوان را درگیر کند یا چند استخوان را همزمان. بعد از تصادف و سقوط، شکستگیها معمولاً تنها آسیب نیستند و باید آسیبهای داخلی هم بررسی شود؛ در ادامه به این نکته برمیگردیم.
چرا پای سگ و گربه میشکند؟
بیشتر شکستگیها نتیجهی ضربهاند. منابع دامپزشکی شایعترین علتها را تصادف با ماشین، سقوط، دعوا با حیوانات دیگر و در برخی نقاط جهان جراحتهای ناشی از گلوله ذکر میکنند. در زندگی روزمرهی شهری، این موارد بیشتر دیده میشوند:
- تصادف با ماشین: سگها و گربههای ولگرد یا بینظارت بیشتر در معرض آن هستند. در این حالت علاوه بر شکستگی، آسیب به قفسهی سینه، شکم و مثانه هم محتمل است.
- سقوط از ارتفاع: افتادن از بالکن، پنجره یا دیوار، بهخصوص برای گربهها، یکی از رایجترین علتهاست. جزئیات این آسیبها را در سقوط گربه از ارتفاع؛ علائم، کمکهای اولیه و اقدامات درمانی توضیح دادهایم.
- دعوا و گاز گرفتگی: گاز گرفتن توسط یک سگ بزرگتر میتواند استخوان سگهای کوچک را بشکند.
- گیر کردن پا و لگدکوب شدن: لای در، لای نرده یا زیر پای آدمها؛ تولهها و بچهگربهها در این مورد بیشتر آسیب میبینند.
- پریدن از روی مبل یا بغل: برای سگهای بسیار کوچک و اسباببازی، همین پرش میتواند استخوان ساعد را بشکند (در بخش مربوط به نژادهای کوچک توضیح میدهیم).
- ضعف استخوان: وقتی استخوان به دلیل بیماری ضعیف شده باشد، حتی ضربهای کوچک هم کافی است. تومورهای استخوانی یکی از دلایل این وضعیتاند، و در حیوانهای کمسال، تغذیهی ناقص و کمبود کلسیم.
گزارشی که در یک مجلهی تخصصی دامپزشکی منتشر شده، یک بچهگربهی ششماهه را توصیف میکند که غذای اصلیاش گوشت مرغ و ماهی تن بوده است. عکسهای رادیولوژی او کاهش شدید تراکم استخوان و تغییر شکل اندامها را نشان میداد و پزشکان آن را به کمبود کلسیم و نسبت نامناسب کلسیم به فسفر در جیره نسبت دادند. بعد از تصحیح غذا، تراکم استخوان بهتر شد؛ هرچند بخشی از تغییر شکلها باقی ماند. در این گزارش شکستگی ثبت نشده بود، اما نشان میدهد جیرهی نامتعادل میتواند استخوانها را ضعیف کند. اطلاعات بیشتر دربارهی این موضوع را در پوکی استخوان در سگ و گربه بخوانید.
کدام استخوانها بیشتر میشکنند؟
در سگها، بیشتر شکستگیها در اندام عقبی رخ میدهد. طبق توضیح PetMD، استخوان ران شایعترین محل شکستگی است و بعد از آن بهترتیب درشتنی و نازکنی، سپس رادیوس و اولنا (استخوانهای ساعد) و بازو قرار میگیرند. شکستگی لگن و فک پایین کمتر دیده میشود.
برای گربهها هم میشود به دادههای بزرگتری تکیه کرد. در یک بررسی از پروندههای حدود ۲٫۴ میلیون سگ و ۴۸۰ هزار گربه در بیمارستانهای Banfield آمریکا (سال ۲۰۱۴)، ترتیب شکستگی استخوانهای بلند گربه اینطور گزارش شد: ران، سپس درشتنی، رادیوس و بازو. نویسنده نوشته است که شکستگی ران در گربهها تقریباً دو برابر سگهاست و شکستگی رادیوس حدود نصف. همین بررسی تأیید میکند که تولهها و بچهگربهها بیشتر دچار شکستگی میشوند. این اعداد مربوط به جمعیت حیوانات آمریکاست و الزاماً با شرایط ایران یکی نیست.
| موضوع | سگ | گربه |
|---|---|---|
| شایعترین استخوان | ران (طبق PetMD) | ران (طبق دادهی Banfield) |
| ترتیب بعدی | درشتنی و نازکنی، رادیوس و اولنا، بازو | درشتنی، رادیوس، بازو |
| الگوی علت | تصادف، سقوط، دعوا و پرش | تصادف و سقوط از ارتفاع (سندرم سقوط از ارتفاع) |
| سن پرخطرتر | تولهها و حیوانات جوان | بچهگربهها و گربههای جوان |
نشانههای شکستگی پا؛ چه چیزی را باید جدی بگیریم؟
Merck Veterinary Manual میگوید نشانههای بالینی شکستگی همواره شامل لنگیدن، درد و تورم است. در عمل ممکن است این نشانهها را ببینید:
- لنگیدن شدید یا بلند کردن کامل پا از زمین؛ بعضی حیوانات میتوانند کمی وزن بیندازند و این به معنای نشکستن استخوان نیست.
- تورم، کبودی یا گرم شدن محل آسیب.
- تغییر شکل اندام: انحنای غیرعادی، کوتاه شدن پا یا آویزان ماندن بخشی از آن.
- صدای خرد شدن (کریپیتوس) یا شلی غیرعادی اندام در محل آسیب؛ PetMD اینها را از نشانههای شکستگی میشمارد.
- بیرون زدن استخوان یا زخم باز روی محل آسیب.
- درد: ناله و فریاد، گاز گرفتن هنگام لمس یا عقب کشیدن اندام.
- در گربهها: پنهان شدن، نخوردن غذا، گوشهگیری و کم شدن عادتهایی مثل پریدن یا خاراندن. گربهها درد را خوب پنهان میکنند و نشانهها گاهی ظریفاند.
نکتهی مهم این است که لنگش علتهای دیگری هم دارد، مثل رگبهرگ شدن، دررفتگی کشکک، پارگی رباط صلیبی یا مشکل مفصل لگن. اگر لنگش کمکم شروع شده و ضربهی مشخصی در کار نبوده، مقالهی تشخیص و مدیریت لنگش در سگها و مقالههای پارگی رباط صلیبی، دررفتگی کشکک و دیسپلازی هیپ را هم ببینید. اما این تفکیک را باید با معاینه و عکس انجام داد، نه با حدس.
کمکهای اولیه: تا رسیدن به دامپزشک چه کنیم؟
کمکهای اولیه برای شکستگی در حیوانات یک هدف ساده دارد: آسیب بیشتر نشود و حیوان زودتر به دامپزشک برسد. ACVS (کالج جراحان دامپزشک آمریکا) توصیه میکند حیوان را در فضایی بسیار کوچک مثل جعبه یا کریر نگه دارید و در اولین فرصت، دستکم با دامپزشک تماس بگیرید تا راهنمایی شوید.
| این کارها را بکنید | این کارها را نکنید |
|---|---|
| حیوان را آرام نگه دارید و جابهجایی را به حداقل برسانید. سگ کوچک و گربه را داخل کریر یا جعبهی تنگ بگذارید. | پا را صاف نکنید و سعی نکنید استخوان را سر جایش بیندازید. |
| سگ بزرگ را با کمترین حرکت، بدون کشیدن یا پیچاندن اندام آسیبدیده و در صورت امکان با کمک یک نفر دیگر روی پتو یا سطح صاف منتقل کنید. | بدون هماهنگی با دامپزشک آتل نبندید؛ آتل نامناسب میتواند شکستگی را جابهجا کند. |
| اگر حیوان درد دارد و ممکن است گاز بگیرد، برای سگ پوزهبند یا نوار نرم و برای گربه حوله استفاده کنید. دقت کنید تنفس مختل نشود. | به سگ و گربه مسکن انسانی (مثل استامینوفن یا ایبوپروفن) ندهید. |
| اگر استخوان بیرون زده یا خونریزی دارد، با پارچهی تمیز آن را بپوشانید و بدون فشار زیاد از حیوان محافظت کنید. | زخم یا محل شکستگی را بدون نظر دامپزشک شستوشو ندهید و پماد یا داروی خانگی نمالید. |
| پیش از حرکت تماس بگیرید و بگویید حادثه چه بوده است (تصادف، سقوط، دعوا) تا بیمارستان آماده پذیرش شود. | حیوان را برای امتحان کردن پا مجبور به راه رفتن نکنید. |
دربارهی آتل زدن یک نکتهی تخصصی وجود دارد: در مقالهی Today’s Veterinary Practice نوشته شده تثبیت موقت شکستگی ران و بازو نباید انجام شود، چون بانداژ در این ناحیه ممکن است مثل یک نقطهی اهرم عمل کند. بهجای آن، نگه داشتن حیوان در جعبه یا قفس و کنترل درد توسط دامپزشک پیشنهاد میشود. آتلها بیشتر برای شکستگیهای پایینتر از آرنج و زانو کاربرد دارند و آن هم در شرایط درمانی، نه کمکهای اولیهی خانگی.
اگر همراه با شکستگی زخم باز هم وجود دارد، مقالهی مدیریت و درمان زخم سگ و گربه؛ از کمکهای اولیه تا ترمیم توضیح میدهد زخمها در چه مراحلی درمان میشوند؛ اما در شکستگی باز، مراقبت از زخم باید توسط دامپزشک و همراه با رسیدگی به استخوان انجام شود.
تشخیص در دامپزشکی: فقط عکس پا کافی نیست
بعد از رسیدن به بیمارستان، اولین قدم معمولاً ارزیابی وضعیت عمومی حیوان است. تصادف و سقوط ممکن است علاوه بر استخوان، به ریه، شکم یا مثانه آسیب زده باشند. ACVS فهرست این آسیبها را چنین میآورد: خونریزی داخل شکم، پارگی مثانه، کبودی ریه، خونریزی یا هوا در اطراف ریه. گاهی لازم است درمان این مشکلات جلوتر از شکستگی انجام شود.
- معاینهی بالینی و کنترل درد: ممکن است برای گرفتن عکس، مسکن یا آرامبخش لازم باشد.
- رادیوگرافی از محل شکستگی: مهمترین ابزار تشخیص است و نوع شکستگی را روشن میکند. برای اطلاع از امکانات تصویربرداری بیمارستان، بخش تصویربرداری تشخیصی را ببینید.
- رادیوگرافی قفسهی سینه، شکم و سونوگرافی: برای پیدا کردن آسیبهای همراه. رادیوگرافی قفسهی سینه در سگ و گربه دربارهی چرایی و ایمنی آن توضیح میدهد.
- آزمایش خون: برای ارزیابی ریسک بیهوشی و وضعیت کلی بدن. جزئیات در آزمایشهای قبل از عمل جراحی در حیوانات خانگی آمده است.
- سیتیاسکن: در شکستگیهای پیچیده، شکستگی مفصل یا برنامهریزی جراحی سخت، گاهی کمک میکند (Merck اشاره میکند رادیوگرافی یا CT الگوی شکستگی را مشخص میکنند).
درمان شکستگی پای سگ و گربه؛ گچ، پین، پلاک یا فیکساتور؟
همهی شکستگیها یکجور درمان نمیشوند. ACVS میگوید انتخاب روش به سه گروه عامل بستگی دارد: وضعیت حیوان (سن، سلامت، فعالیت، اندازه و آسیبهای همراه)، خود شکستگی (باز یا بسته بودن، شکل و محل) و محیط (میزان نظارت و امکان محدود کردن حرکت). Merck هم اضافه میکند که تخصص جراح و توان مالی صاحب حیوان هم در انتخاب نقش دارند.
| روش | چگونه کار میکند؟ | معمولاً برای چه مواردی؟ |
|---|---|---|
| گچ یا آتل (کواپتاسیون خارجی) | اندام از بیرون با آتل یا گچ بیحرکت میشود و مفصل بالا و پایین شکستگی هم باید ثابت شود. | شکستگی پایینتر از آرنج و زانو، شکستگی ناقص یا ساده، حیوان جوان. |
| پین و سیم داخل استخوان | میله یا سیم در مرکز استخوان قرار میگیرد و قطعات را همراستا نگه میدارد. | در PetMD از رایجترین روشها نام برده شده است. |
| پلاک و پیچ | صفحهی فلزی با پیچ روی استخوان ثابت میشود. | بسیاری از شکستگیهایی که با گچ پایدار نمیشوند؛ انتخاب نهایی با جراح است. |
| فیکساتور خارجی | پینهایی از پوست عبور میکنند و به یک میلهی بیرونی وصل میشوند. | اغلب برای شکستگی باز و خردشده. |
| میخ قفلشونده (اینترلاکینگ) | میلهای با پیچهای قفلکننده داخل مجرای استخوان. | از ابزارهای داخلی که Merck نام میبرد. |
| قطع عضو | برداشتن اندام در موارد بسیار شدید. | بهعنوان آخرین گزینه در آسیبهای غیرقابل ترمیم؛ PetMD میگوید بیشتر گربهها خوب سازگار میشوند. |
| استراحت در قفس | محدود کردن حرکت و مراقبت از درد. | بعضی شکستگیهای سادهی گربه که استخوانها در راستا ماندهاند. |
گچ و آتل ارزانتر به نظر میرسد، اما بیخطر نیست. مقالهی Today’s Veterinary Practice میگوید این روش باید فقط برای شکستگیهای پایینتر از آرنج و زانو به کار رود، و آتل نیازمند بیحرکت کردن مفصل بالا و پایین شکستگی است. مقالهی Clinician’s Brief مینویسد در یک مطالعه ۶۳ درصد بیماران از بانداژ دچار آسیب بافت نرم شدهاند و بانداژ را دستکم هفتهای یکبار باید عوض کرد. مقالهی Today’s Veterinary Practice هم گزارشی را نقل میکند که در آن ۸۳ درصد شکستگیهای انتهای رادیوس و اولنا در نژادهای کوچک و اسباببازی، که فقط با گچ و آتل درمان شده بودند، دچار جوش نخوردن یا کج جوش خوردن شدند. این رقم به یک گزارش مشخص برمیگردد و نباید کلیتر برداشت شود، ولی دامپزشکان را به سمت تثبیت داخلی در این گروه سوق داده است.

شکستگیهایی که مفصل را درگیر میکنند، خردشدهاند، مورباند یا استخوان اصلی تحملکنندهی وزن را شامل میشوند، معمولاً جراحی لازم دارند. در بخش جراحی و هوشبری بیمارستان دامپزشکی ترمیم شکستگیها، همراه با اصلاح دررفتگی کشکک، آرتروپلاستی استخوان ران و اصلاح پارگی رباط صلیبی، جزو خدمات جراحی بافت سخت معرفی شدهاند. اینکه کدام روش برای حیوان شما مناسب است، بعد از معاینه و رادیولوژی مشخص میشود.
بیهوشی و آمادهسازی برای جراحی شکستگی
برای ثابت کردن اندام، حیوان معمولاً باید آرامبخشی یا بیهوشی شود؛ PetMD هم همین را میگوید. در جراحیهای تثبیت، بیهوشی عمومی لازم است تا دامپزشک بتواند استخوان را همراستا کند و ابزار را بدون حرکت حیوان بگذارد. بیماری که تازه تصادف کرده یا از ارتفاع افتاده، پیش از هر کاری باید آسیبهای همراه بررسی شود؛ ACVS تصریح میکند که این آسیبها ممکن است درمان شکستگی را به تأخیر بیندازند.
اگر دربارهی ایمنی بیهوشی نگران هستید، این مقالهها کمک میکنند: بهترین روش بیهوشی در سگ و گربه؛ تزریقی یا استنشاقی؟ و مراقبتهای بعد از بیهوشی در حیوانات خانگی.
برای کنترل درد، Merck چند گزینه را نام میبرد، از جمله بلوک عصبی یا اپیدورال، پچهای مخدر، مسکنهای سیستمیک و داروهای خوراکی ضدالتهاب. آنتیبیوتیک هم در شکستگی باز یا جراحیهای طولانی استفاده میشود. بنابراین اگر حیوان شما بعد از شکستگی درد میکشد، مراقبت از درد بخشی از درمان است، نه کار اضافی.
شکستگی در توله و بچهگربه؛ خطر صفحهی رشد
استخوانهای حیوان جوان دو ویژگی دارند: سریعتر جوش میخورند و در دو انتهای خود ناحیهای نرم به نام صفحهی رشد دارند. طبق توضیح یک مرکز جراحی ارتوپدی، این صفحهها نرمتر از بقیهی استخواناند و به آسیب حساسترند؛ بیشترین رشد استخوان در چهار تا هشت ماهگی اتفاق میافتد و معمولاً حدود یکسالگی صفحهها بسته میشوند (سر استخوان ران میتواند تا حدود دو سال باز بماند).
اگر صفحهی رشد آسیب ببیند، ممکن است رشد استخوان متوقف شود و پا کوتاه بماند، یا رشد فقط در بخشی ادامه پیدا کند و پا کج شود. همان منبع میگوید کوتاهی تا حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد اغلب در راه رفتن مشخص نیست، چون سگ و گربه با حالت نیمهخم راه میروند، اما کج شدن و چرخش اندام بهخصوص در جلوی پا (ناحیهی مچ) بیشتر مشکلساز است. جراحی صفحهی رشد معمولاً در همان چند روز اول انجام میشود، و اگر فقط بخشی از صفحه بسته شود، گاهی با رادیوگرافی ماهانه پیگیری میشود.
لگن، دم و ترک مویی؛ شکستگیهایی که کمتر به آنها فکر میکنیم
همهی شکستگیها از همان اول پای شکستهی واضح نیستند. سه مورد هست که صاحبان حیوان کمتر به آنها شک میکنند:
- ترک مویی: ترک مویی همان شکستگی ناقص است، یعنی استخوان تا نیمه ترک خورده و کامل جدا نشده. حیوان ممکن است هنوز راه برود، اما لنگش یا درد دارد. تنها راه تشخیص، رادیولوژی است و بدون آن نمیشود ترک مویی را رد کرد.
- شکستگی لگن: در سگها نسبت به شکستگی ران کمتر دیده میشود (PetMD) و در مقالهی Today’s Veterinary Practice هم نویسنده احتمال میدهد شکستگیهای لگن در کلینیکهای عمومی کمتر تشخیص داده شوند. در گربهها، طبق مقالهای در cats.com که یک دامپزشک نوشته، علت اصلی ضربه است، مثل تصادف و سقوط، و میگوید همهی گربههای دچار شکستگی لگن درد زیادی دارند. نشانهها شامل پنهان شدن، ناله، لنگش و گاهی کشیده شدن پای عقب است. اگر لگن بهشدت جابهجا شود، ممکن است دفع ادرار و مدفوع هم دشوار شود.
- شکستگی دم: VCA Canada مینویسد شکستگی نوک دم معمولاً خودش خوب میشود، هرچند ممکن است برجستگی یا خمیدگی بماند؛ اما شکستگی نزدیک پایهی دم جدیتر است و میتواند با آسیب عصب همراه باشد. دمی که شل آویزان مانده و حرکت نمیکند، یا بیاختیاری ادرار و مدفوع، دلیل مراجعهی فوری است.
در گربه، بیشتر آسیبهای لگن بدون جراحی و با استراحت و محدودیت حرکت درمان میشوند؛ cats.com از قول یک مقالهی ژورنال دامپزشکی کانادا (Harasen, 2007) نوشته است که جراحی بیشتر برای مواردی مثل شکستگی جابهجاشدهی حفرهی مفصل لگن، باریک شدن کانال لگن به بیش از یکسوم، آسیب عصبی یا ناپایداری مفصل مطرح میشود. همین منبع میگوید محدودیت حرکت حدود چهار هفته طول میکشد، ترمیم کامل استخوان معمولاً ۸ تا ۱۲ هفته زمان میبرد و رادیوگرافی کنترل در هفتهی ۴ تا ۶ و دوباره در هفتهی ۸ تا ۱۲ انجام میشود. تصمیم برای گربهی شما را فقط رادیولوژی و دامپزشک میگیرند.
نژادهای کوچک و اسباببازی؛ ساعد شکننده
در نژادهای بسیار کوچک و اسباببازی، استخوانهای ساعد (رادیوس و اولنا) ظریفاند و پریدن از روی مبل یا از بغل صاحب میتواند به شکستگی آنها بینجامد. PetMD میگوید جراحی معمولاً برای نژادهای کوچک توصیه میشود، چون خونرسانی استخوانشان برای ترمیم محدود است.
در مقالهی Today’s Veterinary Practice که دادههای Banfield را تحلیل میکند، نویسنده احتمال میدهد شمار بالای شکستگی رادیوس در سگها به این دلیل باشد که بسیاری از سگهای اسباببازی در کلینیکهای عمومی با گچ و آتل درمان میشوند و همین ممکن است خطر جوش نخوردن را بالا ببرد. این یک فرضیهی نویسنده است، نه یک نتیجهی قطعی، اما یادآوری میکند که برای سگهای کوچک بهتر است پیش از قبول درمان با گچ، نظر جراح را هم بپرسید.
- سگهای کوچک را از ارتفاع زیاد پایین نپرانید و برای مبل و تخت، پله یا رمپ بگذارید.
- هنگام در آغوش گرفتن، اگر سگ ناگهان جیغ زد یا پرید، بلافاصله او را زمین بگذارید و مراقب باشید پایش لای دست نماند.
- اگر بعد از پرش لنگ زد، حتی اگر چند ساعت بعد بهتر شد، یک عکس رادیولوژی بگیرید.

شکستگی پا در گربه؛ نکتههایی که فرق دارد
گربهها بهشدت درد را پنهان میکنند و ممکن است با وجود شکستگی، به گوشهای بخزند و سر و صدا نکنند. PetMD میگوید نشانهها گاهی فقط کم شدن حرکت، پرهیز از پریدن، گروم نکردن و گوشهگیری است. برای همین گربهای که از بیرون برمیگردد و ناگهان گوشهگیر شده یا از حرکت کردن پرهیز میکند، باید با شک به شکستگی بررسی شود.
- سندرم سقوط از ارتفاع: گربههایی که از بالکن و پنجره میافتند، علاوه بر پا ممکن است فک، قفسهی سینه، لگن و ستون فقرات هم آسیب ببینند. حتی اگر پس از افتادن راه میرود، باید معاینه شود.
- استراحت در قفس: در گربههایی که شکستگی ساده دارند و استخوانها در راستا ماندهاند، PetMD استراحت در قفس را یکی از گزینهها میداند. تصمیم نهایی با دامپزشک است و بدون رادیولوژی نمیشود تشخیص داد شکستگی چنین شرایطی دارد.
- قطع عضو: اگر ترمیم ممکن نباشد، قطع پا برای گربهها گزینهای است که طبق PetMD بسیاری از آنها با آن خوب کنار میآیند و حتی سریعتر از جراحی تثبیت به حالت عادی برمیگردند.
- یقهی محافظ: برای جلوگیری از جویدن بانداژ و بخیه معمولاً لازم است، اما بعضی گربهها آن را سخت قبول میکنند و باید با دامپزشک در میان گذاشته شود.
اگر گربهی ولگردی را با پای شکسته پیدا کردهاید و امکانات مالی محدود است، پیش از هر کاری با بیمارستان تماس بگیرید و شرایط را توضیح دهید. شکستگی بدون درمان باعث درد طولانی و گاهی عفونت میشود؛ بنابراین هر اقدامی، حتی گرفتن مشاورهی تلفنی، بهتر از رها کردن حیوان است.
مراقبت در خانه بعد از درمان شکستگی
درمان در اتاق عمل فقط نیمی از کار است؛ نیمهی دیگر مراقبت خانگی است و بیشترین اشتباهها هم همینجا رخ میدهد. توصیههای ACVS و PetMD در این باره اینها هستند:
- محدودیت حرکت را جدی بگیرید: گاه حیوان زودتر از جوش خوردن کامل، از پا استفاده میکند و همین سبب آسیب میشود. محدودیت باید تا تأیید دامپزشک بر پایهی رادیولوژی ادامه یابد. سگ باید پشت قلادهی کوتاه بیرون برود و گربه در کریر بزرگ یا اتاق کوچک و بدون مبلمان بماند.
- جلوی پریدن و بازی را بگیرید: پرش از مبل، دویدن و بازی پرتحرک ممنوع است. کف لغزنده را فرش کنید یا با دروازهی محافظ، راه پله را ببندید.
- بانداژ و آتل را تمیز و خشک نگه دارید: بیرون از خانه روی آن کیسهی پلاستیکی یا کفش مخصوص بکشید و بعد از ورود، رویهی ضدآب را بردارید. بانداژ را خودتان تغییر ندهید و چیزی به آن اضافه نکنید.
- انگشتان وسط را دو بار در روز نگاه کنید: اگر دو ناخن وسط از هم فاصله گرفتند، نشانهی ورم انگشتان است و بانداژ باید ظرف ۴ تا ۶ ساعت ارزیابی شود. تر شدن بانداژ یا بوی بد هم همین فوریت را دارد.
- داروها را کامل بدهید: مسکن، ضدالتهاب و آنتیبیوتیک را تا پایان دوره و فقط با نسخهی دامپزشک بدهید.
- کمک برای ایستادن: در روزهای اول ممکن است حیوان به کمک نیاز داشته باشد. سگها معمولاً بند کمکی یا حولهی زیر شکم را میپذیرند و گربهها کمتر.
- به ویزیتهای بعدی بروید: رادیوگرافیهای کنترل نشان میدهند استخوان واقعاً جوش خورده است.
بعد از برداشتن بانداژ یا بعد از مدتی، فیزیوتراپی میتواند به برگشت قدرت عضله کمک کند. ACVS سرمادرمانی محل شکستگی در هفتهی اول، حرکت دادن آرام مفصل در ماه اول و ماساژ بعد از فروکش التهاب را از تمرینهای خانگی میداند و فیزیوتراپی پیشرفته را به متخصص و با نظر جراح میسپارد. در فیزیوتراپی زانو بعد از جراحی در حیوانات خانگی و بخش فیزیوتراپی بیمارستان با این روند بیشتر آشنا شوید. اگر حیوان به حمایت اندام نیاز دارد، استفاده از بریس در سگ و گربه هم دیدنی است.
شکستگی پا چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
زمان بهبود به سن، نوع شکستگی، روش درمان و همکاری صاحب حیوان بستگی دارد. اعدادی که منابع میدهند راهنمای کلیاند، نه وعده:
| گروه | زمان معمول بهبود | منبع |
|---|---|---|
| سگ بالغ | حدود ۳ تا ۴ ماه | PetMD |
| توله | حدود ۶ تا ۸ هفته | PetMD |
| گربه | حدود ۶ تا ۱۲ هفته؛ در گربههای مسن، چاق، دیابتی یا با شکستگی پیچیده بیشتر | PetMD |
| حداقل زمان تا بازگشت به فعالیت عادی | حدود ۴ هفته برای تولههای کوچک و ۸ هفته برای حیوان بالغ؛ محدودیت تا ۲ تا ۳ ماه ممکن است ادامه یابد | ACVS |
این اعداد همپوشانی دارند و فرقهایشان طبیعی است: منابع مختلف مرحلههای متفاوتی را مبنا گرفتهاند. هدف شما نباید رسیدن به یک عدد، بلکه گرفتن تأیید دامپزشک از رادیولوژی کنترل باشد.
عوارض شکستگی و اگر درمان نشود چه میشود؟
شکستگی پا اگر با روش مناسب درمان نشود یا در مراقبت آن کوتاهی شود، ممکن است به مشکلات دیگری برسد. PetMD این فهرست را برای شکستگی درماننشده میآورد: عفونت و سپسیس، جوش نخوردن یا دیر جوش خوردن، همراستا نبودن قطعات، تغییر شکل اندام و آرتروز بلندمدت. توصیهی منابع روشن است: رها کردن شکستگی تا خودبهخود خوب شود پیشنهاد نمیشود.
- عوارض بانداژ و آتل: زخم فشاری، ورم انگشتان و مشکل پوستی ناشی از رطوبت و بو.
- عفونت محل جراحی یا استخوان: بوی بد، ترشح، تورم و تب را فوراً به دامپزشک اطلاع دهید.
- مشکل در ایمپلنت: طبق Merck اگر تحریک بافت نرم، عفونت یا پدیدهای به نام stress protection پیش بیاید، ممکن است نیاز به برداشتن ایمپلنت پیدا شود.
- سفتی مفصل و ضعف عضلانی: بیحرکتی طولانی ممکن است باعث سفتی و تحلیل عضله و کند شدن جوش خوردن شود؛ برای همین فیزیوتراپی توصیه میشود.
- جوش خوردن ناقص یا کج: اگر استخوان درست جوش نخورد، ممکن است جراحی دوباره لازم شود.
خبر خوب این است که Merck میگوید پیشآگهی در بیشتر موارد خوب است، و ACVS هم مینویسد اکثر شکستگیها خوب جوش میخورند و استخوان میتواند با پیگیری و فیزیوتراپی تقریباً به شکل و استحکام عادی برسد.
هزینهی درمان شکستگی به چه چیزهایی بستگی دارد؟
هزینهی دقیق را فقط پذیرش بیمارستان بعد از شناخت وضعیت حیوان میتواند اعلام کند، چون در شکستگیها تفاوتها خیلی زیاد است. عوامل اصلی عبارتاند از: نوع شکستگی و استخوان درگیر، روش تثبیت (گچ، پین، پلاک، فیکساتور)، نیاز به رادیوگرافی و آزمایشها، بیهوشی و بستری، آسیبهای همراه، و ویزیت و تصویربرداریهای بعدی. گچ و آتل در ابتدا ارزانتر است اما به تعویض مکرر بانداژ و رادیولوژی کنترل نیاز دارد و ممکن است در نهایت به جراحی ختم شود؛ در PetMD هم گفته شده هزینههای جانبی گچ و آتل میتواند بالا برود.
اگر محدودیت مالی دارید، پیش از تصمیمگیری صادقانه با دامپزشک صحبت کنید. در بسیاری از موارد بیش از یک گزینهی درمانی وجود دارد و انتخاب روش، طبق Merck، از جمله به توان مالی صاحب حیوان هم بستگی دارد. اما رها کردن شکستگی بدون درمان توصیه نمیشود.
چطور از شکستگی پای سگ و گربه پیشگیری کنیم؟
- حفاظ بالکن و پنجره: مهمترین اقدام برای گربههای خانگی.
- قلاده و حیاط امن: سگ را در خیابان بدون قلاده رها نکنید و اطراف حیاط را محصور کنید.
- جلوگیری از ولگردی: تصادف و دعوا از علتهای شایع شکستگیاند، پس حیوان بینظارت در خیابان در معرض خطر بیشتری است.
- رمپ و پله برای نژادهای کوچک: برای مبل و تخت.
- تغذیهی متعادل در دوران رشد: برای توله یا بچهگربه از غذای کامل مخصوص رشد استفاده کنید و جیرهی صرفاً گوشت ندهید.
- مراقبت از در و پنجره: هنگام بستن در، مراقب پنجه و دم حیوان باشید.
- بررسی بیماریهای استخوان: اگر حیوان مسن شده یا بیماری زمینهای دارد، برای ضعف استخوان معاینهی دورهای انجام دهید.
سؤالات متداول
نه. بعضی حیوانات، مخصوصاً با شکستگی ناقص یا در شوک و ترس، چند قدم راه میروند یا کمی وزن میاندازند. راه رفتن دلیل سالم بودن استخوان نیست. اگر بعد از ضربه یا سقوط لنگ میزند، به رادیولوژی نیاز دارد.
در خانه نمیشود با اطمینان فهمید. شکستگی، دررفتگی و آسیب بافت نرم نشانههای مشابهی دارند. تشخیص قطعی با معاینه و رادیولوژی انجام میشود.
بعضی شکستگیهای ساده، ناقص یا پایینتر از آرنج و زانو، بهخصوص در حیوان جوان، با گچ، آتل یا استراحت درمان میشوند. اما شکستگیهای خردشده، مفصلی و باز معمولاً به جراحی نیاز دارند. تصمیم را رادیولوژی و دامپزشک میگیرد.
بهتر است نه. آتل نامناسب میتواند شکستگی را جابهجا و آسیب را بدتر کند، و برای ران و بازو اصلاً مناسب نیست. فقط اگر دامپزشک راهنمایی کرد، آن هم بهصورت موقت، این کار را انجام دهید و در اولین فرصت حیوان را منتقل کنید.
بسته به سن و روش درمان فرق میکند. منابع از چند هفته تا دو سه ماه صحبت میکنند، و قاعده این است که محدودیت تا تأیید رادیولوژی کنترل ادامه یابد.
منابع
- Merck Veterinary Manual: Bone Fractures in Dogs and Cats
- American College of Veterinary Surgeons (ACVS): Fractured Limbs
- PetMD: Broken Bones in Dogs: Diagnosis and Recovery
- PetMD: Broken Bones in Cats: Signs, Treatment, and Recovery
- Roush JK. Prevalence of Bone Fractures in Dogs and Cats. Today’s Veterinary Practice, 2015
- Today’s Veterinary Practice: Selection of Fixation Technique and External Coaptation
- Clinician’s Brief: How to Apply a Splint in Dogs and Cats
- Animal Surgical Center of Michigan: Fractures Involving Growth Plates
- cats.com: Broken Pelvis in Cats (Vanderhoof DVM; surgery criteria after Harasen, Canadian Veterinary Journal, 2007)
- VCA Canada: First Aid for Injured Tails in Cats
- Zambarbieri et al., 2023, Journal of Veterinary Diagnostic Investigation: nutritional secondary hyperparathyroidism in a kitten












