عفونت چشم گربه بزرگسال معمولاً با یک نشانهی ساده شروع میشود: چشمی که آب میدهد، کمی قرمز شده یا صبحها با ترشح چسبناک بسته است. صاحب گربهای که این صحنه را میبیند اغلب اول از همه یک سؤال دارد: بهترین قطره برای این چشم کدام است؟ اما در گربهی بالغ همین یک نشانه میتواند از چند علت کاملاً متفاوت بیاید، و قطرهای که برای یکی از آنها مناسب است، برای دیگری بیاثر یا حتی مضر است.
در این راهنما میخوانید عفونت چشم در گربهی بزرگسال چه علتهایی دارد، قطرهها و پمادهای رایج برای چه وضعیتی انتخاب میشوند، چه قطرههایی را هرگز نباید از پیش خودتان استفاده کنید و کدام نشانهها یعنی باید همان روز گربه را نشان دامپزشک بدهید.
عفونت چشم گربه بزرگسال چیست و چه فرقی با بچهگربه دارد؟
چیزی که در گفتوگوی روزمره عفونت چشم مینامیم، در اصطلاح دامپزشکی بیشتر التهاب ملتحمه (کانژنکتیویت) است. ملتحمه پردهی نازک و مرطوبی است که سطح داخلی پلکها و بخشی از سطح چشم را میپوشاند. وقتی این پرده ملتهب شود، چشم قرمز میشود، اشک یا ترشح بیشتری تولید میکند و گربه ممکن است بیشتر پلک بزند.
عفونت چشم بچهگربهها داستان جداگانهای دارد: گاهی از همان روزهای اول و حتی پشت پلکهای بسته شروع میشود و در صورت بیتوجهی میتواند به آسیب جدی چشم برسد. این موضوع را در مقالهی عفونت چشم بچه گربه جداگانه توضیح دادهایم. در گربهی بالغ چند چیز فرق میکند:
- فهرست علتها بلندتر است. علاوه بر ویروس و باکتری، حساسیت، محرکهای محیطی، جسم خارجی، مشکل پلک و بیماریهای خود چشم هم باید بررسی شوند.
- ویروس هرپس میتواند دوباره فعال شود. طبق Cornell Feline Health Center، گربهای که ناقل هرپس است ممکن است هر چند وقت یک بار عود داشته باشد، شبیه تبخال در انسان.
- کلامیدیا کمتر دیده میشود. Merck Veterinary Manual مینویسد بیشتر گربههای مبتلا به کلامیدیا زیر یک سال سن دارند.
- بیماری زمینهای مهمتر است. Cornell اشاره میکند گربههایی با ضعف ایمنی ناشی از FIV یا FeLV اغلب دچار التهاب ملتحمه میشوند.
علتهای عفونت چشم در گربهی بزرگسال
علتهای عفونی اصلی گروه کوچکیاند، اما علائمشان به هم شبیه است. Merck میگوید ظاهر ملتحمه معمولاً آنقدر متمایز نیست که عامل بیماری را مشخص کند. این جدول برای شناخت کلی است، نه برای تشخیص در خانه:
| علت | چه شکلی دارد؟ | نکتهی مهم |
|---|---|---|
| ویروس هرپس گربه (FHV-1) | اشکریزی، قرمزی و پلکزدن زیاد، اغلب همراه عطسه یا آبریزش بینی. گاهی قرنیه هم درگیر میشود. | طبق Clinician’s Brief شایعترین علت التهاب ملتحمه در گربه است و ویروس پس از آلودگی در بدن نهفته میماند. توضیح کامل در عفونت ویروس هرپس در گربه آمده است. |
| کلامیدیا فلیس | ترشح شفاف یا رنگی از چشم و گاهی عطسه و ترشح بینی. طبق Clinician’s Brief تورم ملتحمه در آن برجستهتر است. | بیشتر گربههای زیر یکسال را درگیر میکند. Merck میگوید گاهی از گربه به انسان منتقل میشود. |
| مایکوپلاسما | میتواند باعث التهاب ملتحمه شود (Merck). | Clinician’s Brief میگوید ممکن است در گربهی سالم هم دیده شود، پس اهمیت بالینیاش همیشه روشن نیست. |
| کلسیویروس | بیشتر علائم تنفسی؛ گاهی التهاب خفیف و گذرای چشم. | دربارهی این ویروس در کلسی ویروس گربه بخوانید. |
| عفونت باکتریایی ثانویه | ترشح غلیظ، زرد یا سبز. | VCA مینویسد عفونتهای ویروسی اولیه اغلب با عفونت ثانویهی باکتریایی همراه میشوند. |
| حساسیت و محرکها | اشکریزی و قرمزی چشم. | گرد و غبار، مواد شیمیایی هوا و بعضی گیاهان میتوانند محرک باشند. |
| مشکل پلک و ساختار چشم | تحریک و اشکریزی مکرر چشم. | VCA برگشتگی پلک به داخل را در نژادهای پرشین و هیمالایی نام میبرد. |
| ضعف سیستم ایمنی | التهاب ملتحمه در این گربهها شایع است (Cornell). | Clinician’s Brief پیشآگهی هرپس را در گربههای FIV یا FeLV ضعیفتر میداند. |
کدام گربهها بیشتر دچار عفونت چشم میشوند؟
هر گربهای ممکن است عفونت چشم بگیرد، ولی این گروهها در منابع بیشتر دیده میشوند:
- گربههای محیط چندگربهای: Cornell میگوید التهاب ملتحمه در گربهخانهها و خانههای دارای چند گربه بیشتر دیده میشود.
- گربههای ناقل هرپس: استرس، جابهجایی، ورود حیوان یا نوزاد جدید، بارداری، شیردهی و بیماری میتوانند ویروس نهفته را فعال کنند (Clinician’s Brief).
- گربههای با ضعف ایمنی: بیماریهایی مثل FIV و FeLV خطر را بالا میبرند.
- نژادهای صورتپهن: VCA ناهنجاری پلک را در پرشین و هیمالایی نام میبرد و iCatCare میگوید چشم گربهی خیلی صورتپهن، مثل پرشین، زیاد اشک میریزد و به پاک کردن منظم نیاز دارد.
- گربههای خیابانی یا آزاد: تماس نزدیک با گربههای دیگر، مثل محیط چندگربهای، احتمال انتقال را بالا میبرد.
نشانههای عفونت چشم گربه چیست؟
نشانهها بسته به علت فرق میکنند، ولی طبق VCA و Cornell معمولاً اینها دیده میشود:
- اشکریزی زیاد و ترشحی که ممکن است شفاف و آبکی باشد یا غلیظ، زرد، سبز یا تیره.
- قرمزی ملتحمه و تورم پلک.
- پلک زدن مکرر، نیمهبسته نگه داشتن چشم و حساسیت به نور.
- تورم و قرمزی پلک سوم، یعنی پردهای که از گوشهی داخلی روی چشم میآید.
- درگیری یک چشم یا هر دو چشم. اگر عفونت از یک چشم شروع شده باشد، ممکن است کمکم به چشم دوم هم برسد.
- عطسه و ترشح بینی همراه چشم، که بیشتر به عفونتهای ویروسی و باکتریایی تنفسی میخورد.
جدول زیر فقط برای تصمیمگیری دربارهی فوریت است و تشخیص قطعی نیست:
| آنچه میبینید | احتمالهای رایج | اقدام معقول |
|---|---|---|
| اشک شفاف، چشم باز و راحت | محرک محیطی، حساسیت یا شروع عفونت ویروسی. | زیر نظر بگیرید و اگر ادامه یافت یا شدت گرفت، معاینه شود. |
| ترشح غلیظ زرد یا سبز | ترشح چرکی طبق Merck بخش باکتریایی را مطرح میکند، هرچند باکتریها ممکن است فرصتطلب باشند. | معاینه شود تا علت اولیه هم پیدا شود. |
| فقط یک چشم، با پلکزدن زیاد | جسم خارجی، التهاب کیسهی اشکی یا خشکی چشم (Merck). | معاینه در همان روز. |
| هر دو چشم، همراه عطسه و آبریزش بینی | عفونت ویروسی یا باکتریایی مسری. | گربه را از گربههای دیگر جدا کنید و معاینه شود. |
| تورم ملتحمه بهطوریکه روی چشم را بپوشاند | التهاب شدید ملتحمه. | معاینه زودهنگام. |
| سطح چشم کدر، پلک بسته، پنجه زدن به چشم | زخم قرنیه. | اورژانس. |
یک نکته برای تفکیک: iCatCare چشم سالم را شفاف، براق و بدون ترشح و التهاب توصیف میکند. بنابراین ترشح پایدار یا قرمزی، حتی اگر ملایم باشد، نشانهای است که باید به آن توجه کرد. در گربههای صورتپهن مقدار کمی اشکریزی شایعتر است، ولی تشخیص اینکه طبیعی است یا بیماری، با معاینه ممکن میشود.
چه زمانی عفونت چشم گربه اورژانسی است؟
زخم قرنیه از مواردی است که ظاهرش ممکن است شبیه یک عفونت ساده باشد. VCA میگوید زخم قرنیه بسیار دردناک است و اگر پیشرفت کند میتواند به نابینایی برسد. Cornell هم شایعترین علت زخم قرنیه در گربه را عفونت راجعهی ویروس هرپس میداند؛ پس عفونتی که ظاهراً ساده است ممکن است قرنیه را هم درگیر کرده باشد.
کماشتهایی، بیحالی و تب هم باید جدی گرفته شود، چون ممکن است عفونت فقط به چشم محدود نباشد. حتی اگر نشانهها ملایم هستند ولی طول کشیدهاند، معاینه لازم است. VCA میگوید بیشتر عفونتهای ویروسی و باکتریایی چشم ظرف ۵ تا ۱۴ روز بهبود مییابند؛ پس اگر مدت بیشتری طول کشید یا بعد از بهبود دوباره برگشت، باید علت را پیدا کرد.
بهترین قطره برای عفونت چشم گربه چیست؟
پاسخ صادقانه این است که یک قطرهی بهترین برای همهی گربهها وجود ندارد و انتخاب به علت بستگی دارد. دامپزشک با توجه به اینکه عامل باکتری است، ویروس هرپس، کلامیدیا یا حساسیت، و اینکه قرنیه سالم است یا زخم دارد، دارو را انتخاب میکند. جدول زیر خانوادههای دارویی رایج را معرفی میکند تا بدانید هر کدام برای چه کاری است. دوز، تعداد دفعات و مدت مصرف را دامپزشک بر اساس وضعیت همان گربه تعیین میکند و در این مقاله نیامده است.
| نوع دارو | برای کدام وضعیت؟ | نکتهی ایمنی |
|---|---|---|
| آنتیبیوتیک موضعی (قطره یا پماد) | ترشح چرکی و عفونت باکتریایی. کلرامفنیکل یکی از نمونههای شناختهشده است. | VCA کلرامفنیکل چشمی را داروی خطرناک برای تماس انسان میداند: هنگام دارو دادن دستکش بپوشید و افراد باردار یا شیرده آن را لمس نکنند. |
| پماد تتراسایکلین یا اکسیتتراسایکلین | شک به کلامیدیا یا مایکوپلاسما. | طبق Merck درمان کلامیدیا معمولاً ۴ تا ۶ هفته طول میکشد و بعد از ناپدید شدن علائم هم ادامه دارد. |
| ضدویروس چشمی (مثل سیدوفوویر یا تریفلوریدین) | عفونت چشمی ناشی از ویروس هرپس. | Merck میگوید مصرف تریفلوریدین نباید از ۳ هفته بیشتر شود چون برای قرنیه سمی است. مدت را دامپزشک تعیین میکند. |
| ضدویروس خوراکی (مثل فامسیکلوویر) | هرپس شدید یا پاسخنداده به داروی موضعی (VCA). | Merck میگوید بیشتر ضدویروسهای خوراکی دیگر برای گربه سمیاند. |
| اشک مصنوعی و شستوشو | درمان حمایتی؛ نرم کردن ترشح و کاهش خشکی. | Clinician’s Brief اشک مصنوعی با پایهی هیالورونات را بهعنوان مراقبت حمایتی نام میبرد. |
| کورتون موضعی | نوع آلرژیک یا ائوزینوفیلیک (VCA). | Merck آن را فقط وقتی مناسب میداند که زخم قرنیه نباشد، و Clinician’s Brief هشدار میدهد در هرپس میتواند ریزش ویروس و عود را تحریک کند. |
قطرهها را معمولاً با نام تجاری، مثل سیپلکس یا کلوبیوتیک، میشناسیم، اما نام تجاری نشان نمیدهد قطره چه ترکیبی دارد. بعضی قطرههای ترکیبی علاوه بر آنتیبیوتیک، ضدقارچ و کورتون هم دارند (نمونهاش را در منابع پایان مقاله ببینید). پس ترکیب مؤثر را از روی جعبه بخوانید و اگر مطمئن نیستید، پیش از ریختن به چشم از دامپزشک بپرسید.
- قطرهی ضدقرمزی انسانی: Catster مینویسد قطرههایی که مادهی تتراهیدروزولین دارند برای گربه بسیار سمیاند و نباید بهکار بروند.
- قطرهی دفعهی قبل: VCA هشدار میدهد دارویی که یک بار عفونت را خوب کرده، ممکن است این بار مؤثر نباشد یا حتی ضرر داشته باشد.
- کورتون: VCA مینویسد کورتون چشمی در زخم قرنیه روند ترمیم را کند یا متوقف میکند.
- قطع زودهنگام دارو: VCA میگوید قطع زودهنگام درمان ممکن است عفونت را برگرداند. دورهی تعیینشده را کامل کنید.
- داروهای ضدویروس انسانی: Clinician’s Brief میگوید آسیکلوویر علیه هرپس گربه بیاثر است و والاسیکلوویر ممکن است برای گربه سمی باشد.
دامپزشک چطور علت عفونت چشم را پیدا میکند؟
تشخیص دقیق، پایهی انتخاب قطره است. VCA، Merck و Clinician’s Brief مراحل معمول را اینطور شرح میدهند:
- شرح حال و معاینه: سابقهی استرس، جابهجایی، گربهی جدید، بیماری قبلی و معاینهی پلک، ملتحمه و سطح چشم.
- رنگ فلورسئین: قطرهی رنگی که روی زخم قرنیه میچسبد و آن را سبز نشان میدهد؛ سادهترین راه تشخیص زخم.
- تست شیرمر و فشار چشم: برای سنجش تولید اشک و فشار داخل چشم.
- نمونهگیری از ملتحمه: کشت یا PCR برای شناسایی عامل. Clinician’s Brief میگوید آزمایشها گاهی جواب منفی یا مثبت کاذب میدهند و درمان بر اساس علائم بالینی هم رایج است.
- بررسی داخل چشم: اگر کدورت جلوی چشم اجازهی دیدن داخل آن را ندهد، سونوگرافی چشم به بررسی ساختارهای داخلی کمک میکند.
بخش داخلی دامهای کوچک بیمارستان مرکزی شبانهروزی فعال است و به بیماریهای عفونی و التهابی رسیدگی میکند. برای معاینهی چشم گربهتان میتوانید با پذیرش بیمارستان هماهنگ کنید.
پس از تجویز دارو: چه چیزهایی را از دامپزشک بپرسید؟
بعد از معاینه، چند سؤال ساده جلوی بسیاری از اشتباهها را میگیرد:
- این قطره یا پماد برای کدام علت انتخاب شده است؟ (باکتری، ویروس، حساسیت یا چیز دیگر)
- تعداد دفعات و مدت مصرف چقدر است و اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
- اگر همزمان چند دارو لازم است، ترتیب و فاصلهی بین آنها چگونه است؟
- نیاز به دستکش، یقهی محافظ یا جدا نگه داشتن گربه از گربههای دیگر هست؟
- چه نشانهای یعنی دارو جواب نمیدهد و باید زودتر برگردم؟ VCA یادآوری میکند اگر بعد از دارو درد چشم بیشتر شد، دارو باید قطع و با دامپزشک تماس گرفته شود.
- ویزیت بعدی چه زمانی است؟ در زخم قرنیه، VCA میگوید بازبینی چند روز بعد انجام میشود و درمان نباید بدون تأیید دامپزشک متوقف شود.
تا رسیدن به دامپزشک: مراقبت خانگی ایمن
هدف از مراقبت خانگی درمان نیست؛ فقط نگه داشتن چشم تمیز و جلوگیری از بدتر شدن اوضاع است.
- تمیز کردن ملایم: iCatCare فقط پنبهی مرطوبشده با آب تمیز را پیشنهاد میکند. برای هر چشم یک تکهی جدا بردارید و از گوشهی داخلی به سمت بیرون پاک کنید. به کرهی چشم دست نزنید.
- جلوگیری از مالیدن چشم: مالیدن چشم با پنجه میتواند سطح چشم را زخم کند. VCA میگوید در زخم قرنیه گاهی یقهی محافظ لازم میشود؛ این را دامپزشک تعیین میکند.
- جدا کردن از گربههای دیگر: اگر هر دو چشم درگیر است یا عطسه دارد، گربه را تا مشخص شدن علت جدا نگه دارید.
- شستن دستها: Merck میگوید بعضی عفونتها، مثل کلامیدیا، گاهی به انسان منتقل میشوند؛ پس پس از هر بار تماس دستها را بشویید.
- ثبت اطلاعات: زمان شروع، رنگ ترشح، یک چشم یا دو چشم و هر دارویی که داده شده را یادداشت کنید و به دامپزشک بگویید.
عفونت چشم گربهی خیابانی؛ چه کنیم؟
اگر به گربهای خیابانی غذا میدهید و چشم او عفونت دارد، مهمترین مسئله مسری بودن بیماری است. Cornell میگوید التهاب ملتحمه در محیطهای چندگربهای بیشتر دیده میشود، و Merck یادآوری میکند گربهی درماننشدهی مبتلا به کلامیدیا تا ماهها میتواند عفونت را به دیگران منتقل کند. بنابراین ظرف غذا و آب را تمیز نگه دارید، پس از تماس دستها را بشویید و گربهی بیمار را با ظرف مشترک تغذیه نکنید.
اگر چشم گربهی خیابانی بسته، کدر یا خونی است، یا گربه ضعیف شده است، تا جای ممکن او را به دامپزشک برسانید. برای چنین گربهای قطرهی بدون معاینه خطر دارد، چون ممکن است زخم قرنیه در کار باشد.
آیا عفونت چشم گربه به گربههای دیگر و انسان منتقل میشود؟
بله، عفونتهای چشمی ویروسی و باکتریایی از راه ترشح چشم، بینی و دهان و همچنین ظرف غذا و وسایل مشترک میتوانند به گربههای دیگر منتقل شوند. ویروس هرپس گربه فقط گربهها را آلوده میکند و به انسان نمیرسد. در مورد کلامیدیا، Merck به موارد گاهبهگاه انتقال به انسان اشاره میکند. بهداشت دست و جدا کردن گربهی بیمار تا پایان درمان سادهترین راه پیشگیری است.
چرا عفونت چشم گربه دوباره برمیگردد و چطور پیشگیری کنیم؟
عود در گربهی بالغ معمولاً دو دلیل دارد: ویروس هرپس نهفته که با استرس یا بیماری دوباره فعال میشود، یا علت زمینهای که برطرف نشده است. VCA میگوید در بعضی موارد غیرعفونی، اگر علت از بین نرود، التهاب ملتحمه برمیگردد.
- کاهش استرس: جابهجایی، گربهی جدید و شلوغی از محرکهای عود هرپساند. محیطی آرام و ثابت داشته باشید.
- واکسیناسیون: واکسن سهگانه عفونت هرپس و کلسیویروس را بهطور کامل متوقف نمیکند ولی شدت آن را کم میکند. جزئیات در آشنایی با واکسن سه گانه گربه آمده است.
- قرنطینهی گربهی جدید: پیش از معرفی به گربههای خانه، او را جدا نگه دارید و سلامت چشم و بینیاش را ببینید.
- پیگیری مشکل پلک: اگر پلک به داخل برگشته و هر بار باعث تحریک چشم میشود، گاهی راهحل اصلاح جراحی است؛ جراحیهای پلک چشم در بخش جراحی بیمارستان فهرست شدهاند.
- مراقبت از نژادهای صورتپهن: iCatCare میگوید چشم گربههایی مثل پرشین ممکن است زیاد اشک بریزد و به پاک کردن منظم نیاز داشته باشد.
سؤالات متداول
یک قطرهی بهترین برای همهی گربهها وجود ندارد. انتخاب به علت بستگی دارد: باکتری، ویروس هرپس، کلامیدیا یا حساسیت. پیش از هر قطرهای باید مشخص شود قرنیه زخم ندارد، چون بعضی قطرهها، مثل نوع حاوی کورتون، در زخم قرنیه خطرناکاند.
بدون تجویز دامپزشک نه. Catster نوشته است قطرههای ضدقرمزی که تتراهیدروزولین دارند برای گربه بسیار سمیاند. حتی قطرههای بهظاهر بیخطر را هم باید دامپزشک بعد از معاینه تأیید کند.
VCA میگوید بیشتر عفونتهای ویروسی و باکتریایی چشم ظرف ۵ تا ۱۴ روز بهبود مییابند. اما کلامیدیا ممکن است هفتهها درمان بخواهد و هرپس درمان قطعی ندارد و میتواند عود کند.
بعضی موارد ملایم بدون دارو بهتر میشوند، اما از روی ظاهر نمیشود فهمید کدام مورد ساده است و کدام زخم قرنیه یا عفونت ویروسی. برای همین منتظر ماندن بدون معاینهی دامپزشک ریسک دارد.
Merck میگوید وقتی فقط یک چشم درگیر است، جسم خارجی، التهاب کیسهی اشکی و خشکی چشم باید بررسی شود. دو چشم همزمان بیشتر به عفونت ویروسی یا باکتریایی میخورد.
منابع
- VCA Animal Hospitals: Conjunctivitis in Cats
- VCA Animal Hospitals: Corneal Ulcers in Cats
- VCA Animal Hospitals: Chloramphenicol Ophthalmic
- Merck Veterinary Manual: The Conjunctiva in Animals
- Merck Veterinary Manual: Disorders of the Conjunctiva in Cats
- Merck Veterinary Manual: Chlamydial Conjunctivitis in Cats
- Cornell Feline Health Center: Conjunctivitis
- Cornell Feline Health Center: Corneal Ulcers
- Clinician’s Brief: Conjunctivitis in Cats
- International Cat Care: Caring for Your Cat’s Eyes
- Catster: Can I Use Human Eye Drops on Cats?
- 1mg: نمونهی یک قطرهی چشمی ترکیبی حاوی کلرامفنیکل، کلوتریمازول و بکلومتازون












