مسیر رسیدگی به بیمار سرطانی در این بخش بر چهار اصل استوار است: تشخیص و مرحله‌بندی دقیق، بررسی تیمی پرونده‌های پیچیده، تشریح شفاف گزینه‌های درمان برای سرپرست و اجرای برنامه‌ای متناسب با شرایط بیمار.
چه زمانی باید به بخش انکولوژی مراجعه کرد؟
سرطان در مراحل اولیه اغلب علامت واضحی ندارد و ارزیابی به‌موقع، دامنه‌ی گزینه‌های درمانی را گسترده‌تر نگه می‌دارد. نشانه‌های زیر لزوماً به معنای سرطان نیستند، اما ارزیابی تخصصی می‌خواهند و نباید به تعویق بیفتند:
- ظهور توده یا تورم جدید، یا تغییر اندازه، شکل و قوام توده‌ای که از قبل وجود داشته است؛
- بزرگ‌شدن گره‌های لنفاوی، مثلاً زیر فک یا پشت زانو؛
- زخمی که ترمیم نمی‌شود، یا خونریزی و ترشح غیرطبیعی؛
- کاهش وزن یا بی‌اشتهایی بدون علت مشخص؛
- لنگش پایدار یا تورم دردناک روی استخوان.
اگر سرطان در مرکز دیگری تشخیص داده شده یا احتمال آن مطرح است و نظر تخصصی دوم می‌خواهید، یا جراحی و یوتانایز به شما پیشنهاد شده و می‌خواهید پیش از تصمیم همه‌ی گزینه‌ها را بسنجید، پرونده‌ی بیمار در این بخش بررسی می‌شود. مفهوم تومور خوش‌خیم و بدخیم، علل بروز سرطان و انواع آن را هم در راهنمای سرطان در حیوانات خانگی می‌توانید مطالعه کنید.
تومور برد؛ بررسی همزمان پرونده توسط متخصصان رشته‌های مختلف
پرونده‌ی بیمارانی که با سرطان‌های پیچیده به بیمارستان ارجاع می‌شوند، در جلسه‌ای با عنوان تومور برد مطرح می‌شود. متخصصان رشته‌های مختلف در این جلسه نظرات خود را بیان می‌کنند و برنامه‌های درمانی را بررسی و تدوین می‌کنند. نتیجه‌ی این خردجمعی، که همه‌ی ابعاد قابل پیش‌بینی بیماری را در نظر می‌گیرد، معمولاً قابل‌اعتمادتر از تصمیم یک متخصص به‌تنهایی است. نقش هر رشته در این فرایند به شرح زیر است:
مسیر درمان از اولین ویزیت تا برنامه‌ی نهایی
مراحل رسیدگی به بیمار، از اولین مراجعه، به این ترتیب است:
- معاینه و اخذ شرح حال: زمان کشف توده یا علامت، تغییرات اشتها و وزن، داروهای مصرفی و سابقه‌ی بیماری‌های قبلی ثبت و بررسی می‌شود.
- تشخیص و مرحله‌بندی: بر اساس نوع بیماری، آزمایش‌های خون و ادرار، رادیوگرافی، سونوگرافی و نمونه‌برداری انجام می‌شود و بررسی پاتولوژی نمونه صورت می‌گیرد. هدف، تعیین نوع تومور و میزان گسترش آن در بدن است.
- بررسی تیمی: پرونده‌های پیچیده در تومور برد مطرح می‌شود تا دیدگاه رشته‌های مختلف در تعیین برنامه‌ی درمان لحاظ شود.
- توضیح گزینه‌ها و تصمیم‌گیری مشترک: گزینه‌های درمان، نتیجه‌ی قابل‌انتظار و عوارض احتمالی هر کدام و زمانی که درمان از سرپرست و بیمار می‌گیرد توضیح داده می‌شود؛ تصمیم نهایی با سرپرست پت است.
- اجرا و پیگیری: درمان آغاز می‌شود و پاسخ بیمار به درمان و عوارض احتمالی در طول مسیر پایش می‌شود.
برای بهره‌مندی بیشتر از ویزیت اول، مدارک زیر را همراه داشته باشید: نتایج آزمایش‌ها و فایل رادیوگرافی یا سونوگرافی قبلی، پاسخ نمونه‌برداری یا پاتولوژی در صورت انجام، فهرست داروها و مکمل‌های مصرفی و چند عکس تاریخ‌دار از توده برای مقایسه‌ی اندازه‌ی آن. تهیه‌ی فهرستی از سؤال‌ها از قبل، از جاافتادن موارد مهم در ویزیت جلوگیری می‌کند. هنگام تعیین وقت نیز درباره‌ی لزوم ناشتا بودن بیمار برای معاینه یا آزمایش‌ها سؤال کنید.
گزینه‌های درمان سرطان در سگ و گربه
انتخاب درمان به نوع و مرحله‌ی تومور، سن و شرایط عمومی بیمار و شرایط و امکانات سرپرست بستگی دارد و در بسیاری از موارد چند روش با هم ترکیب می‌شود:
- جراحی: در تومورهای موضعی و قابل برداشت، بخش اصلی درمان است و کیفیت برداشت، یعنی برداشتن تومور همراه با حاشیه‌ای از بافت سالم، بر احتمال عود اثر دارد. نکات پیش و پس از عمل را در مقاله‌ی جراحی سرطان حیوانات خانگی بخوانید؛ تومورهای مغز و نخاع نیز در صورت نیاز به جراحی، در بخش جراحی مغز بررسی می‌شوند.
- شیمی‌درمانی: درمان سیستمیک، یعنی اثرگذار بر کل بدن، برای سرطان‌هایی مانند لنفوم که از ابتدا در سراسر بدن حضور دارند و تومورهایی با احتمال بالای گسترش. در دامپزشکی معمولاً دوز دارو و تعداد دفعات درمان از پزشکی انسان کمتر است و هدف اصلی، مهار بیماری و در برخی سرطان‌ها ایجاد فروکش، با حفظ کیفیت زندگی است. جزئیات را در شیمی‌درمانی در دامپزشکی ببینید.
- رادیوتراپی: درمان موضعی برای تومورهایی که برداشت کامل آن‌ها با جراحی ممکن نیست و نیز برای کنترل درد، به‌تنهایی یا همراه با جراحی و دارو. این خدمت با هماهنگی مراکز پیشرو برای بیماران نیازمند ارائه می‌شود؛ مراحل و عوارض آن را در راهنمای رادیوتراپی سگ و گربه بخوانید.
- مراقبت حمایتی و تسکینی: شامل کنترل درد، حمایت تغذیه‌ای و درمان عوارضی مانند تهوع و بی‌اشتهایی است و هدفش حفظ راحتی و کیفیت زندگی بیمار است، به‌ویژه وقتی درمان قطعی ممکن نیست.
تأمین داروهای کمیاب و اطمینان از اصالت دارو، از چالش‌های جدی درمان سرطان در کشور است. بیمارستان برای این نقطه‌ی کور درمان نیز چاره‌اندیشی کرده است تا سرپرستان در شرایط پراسترس بیماری، دغدغه‌ای جز درمان نداشته باشند.
امکاناتی که کنار بخش انکولوژی کار می‌کنند
درمان سرطان تنها به یک ویزیت محدود نمی‌شود و به آزمایش، تصویربرداری، بیهوشی ایمن و مراقبت پس از عمل نیز نیاز دارد. در این بیمارستان، بخشهای زیر در کنار انکولوژی فعالیت می‌کنند:
- آزمایشگاه: آزمایش‌های خون و بیوشیمی با دستگاه‌های تمام‌اتوماتیک انجام می‌شود و پایه‌ی تشخیص و پایش وضعیت بیمار در طول درمان است.
- تصویربرداری تشخیصی: رادیوگرافی (از جمله با ماده‌ی حاجب)، سونوگرافی (از جمله داپلر رنگی) و نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی. تصاویر در سیستم PACS ذخیره می‌شوند و برای مشورت با دامپزشکان دیگر نیز قابل دسترس‌اند.
- جراحی و هوشبری: جراحی‌های سرطان با دستگاه بیهوشی استنشاقی و پایش مداوم قلب، فشار خون، اکسیژن خون و کپنوگرافی انجام می‌شود.
- بستری و ICU: در ICU دما، رطوبت، اکسیژن و داروهای استنشاقی برای هر بیمار تنظیم می‌شود، و بعد از عمل، معمولاً پیش از بیداری کامل، بیمار به آنجا منتقل می‌شود.
- بخش داخلی: تشخیص و درمان سرطان یکی از خدمات متمایز این بخش است و چون شبانه‌روز فعال است، مشکلات و عوارض میانه‌ی درمان نیز در همان‌جا رسیدگی می‌شود.
همایش سالانه‌ی انکولوژی و تبادل دانش با همکاران
بیمارستان مرکزی میزبان نخستین همایش سالانه‌ی انکولوژی بود؛ نخستین رویداد علمی دامپزشکی کشور که یک بیمارستان حیوانات خانگی برگزار کرد و نخستین همایشی که اختصاصاً به سرطان پرداخت. در آن، متخصصانی از مراکز فعال در حوزه‌ی سرطان، هم در دامپزشکی و هم در پزشکی کشور، سخنرانی کردند؛ گزارش همایش را در خلاصه‌ی اولین همایش سالانه انکولوژی ببینید. این تبادل نظر با همکاران رشته‌های دیگر، بخشی از همان نگاه تیمی است که در درمان هر بیمار نیز دنبال می‌شود.
کیفیت زندگی به‌عنوان معیار اصلی تصمیم‌گیری
در انکولوژی دامپزشکی، معیار موفقیت فقط طول عمر نیست؛ کیفیت زندگی بیمار در طول درمان نیز به همان اندازه اهمیت دارد. مقیاس شناخته‌شده‌ی HHHHHMM که دکتر آلیس ویلالوبوس، انکولوژیست دامپزشک، طراحی کرده است، برای سنجش آن هفت معیار دارد و نامش از حرف اول معیارهای انگلیسی آن گرفته شده است:
ثبت روزانه‌ی این موارد توسط سرپرست و در میان گذاشتن آن‌ها با تیم درمان، در تصمیم‌های دشوار درمانی راهنمای ارزشمندی است.
برای مشورت با تیم انکولوژی، پرونده و نتایج آزمایش‌های قبلی پت خود را همراه بیاورید و از طریق شماره‌های پذیرش بیمارستان وقت بگیرید. هر چه ارزیابی زودتر آغاز شود، گزینه‌های بیشتری برای انتخاب باقی می‌ماند.
