جراحی های زانو در حیوانات خانگی، بهویژه در سگ های کوچک و نژادهای مینیاتوری، از جمله جراحیهای رایج ارتوپدی محسوب میشوند. شایعترین دلایل این جراحیها شامل در رفتگی کشکک زانو و پارگی رباط صلیبی است. پس از انجام جراحی، فیزیوتراپی و مراقبت در منزل نقش بسیار مهمی در بازگشت حیوان به تحرک طبیعی، کاهش درد و جلوگیری از خشکی مفصل دارد.
در این مقاله مراحل اصولی فیزیوتراپی زانو بعد از جراحی، شامل سرما درمانی، گرما درمانی، ماساژ و تمرینهای حرکتی را مرور میکنیم.
مراقبت های اولیه بعد از جراحی زانوی حیوانات
مراقبت های اولیه بعد جراحی کشک زانو و رباط صلیبی سگ ها و گربه ها عبارتاند از:
سرما درمانی
در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول پس از جراحی، هدف اصلی کاهش التهاب و درد است. برای این منظور باید از پک یخ یا کمپرس سرد استفاده شود.
- یک حوله تمیز یا پارچه نازک دور پک یخ پیچیده شود تا تماس مستقیم با پوست نداشته باشد.
- کمپرس به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه، روزی تا ۳ بار روی ناحیه جراحی قرار داده شود. این کار به کاهش تورم، جلوگیری از تجمع مایع و کاهش درد کمک میکند.
آغاز گرما درمانی برای حیوان
حدود ۵ تا ۷ روز بعد از جراحی، زمانی که التهاب حاد کاهش یافت، میتوان گرما درمانی را به برنامه اضافه کرد. روش انجام به این صورت است:
- پیش از شروع تمرینها، پک گرم را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی زانو گذاشته میشود تا جریان خون افزایش پیدا کند.
- تمرینهای فیزیوتراپی انجام میشود.
- پس از پایان تمرین، مجدداً پک سرد را برای ۵ تا ۱۰ دقیقه روی زانو قرار داده میشود تا از التهاب ثانویه جلوگیری شود.
این چرخهی گرما و سرما درمانی میتواند تا دو ماه پس از جراحی ادامه داشته باشد.
ماساژ عضلات قبل از تمرینات حرکتی
پس از جراحی، حیوان معمولاً دچار اسپاسم یا گرفتگی عضلانی در ناحیهی چهارسر ران و عضلات پشت ران میشود. برای کاهش این اسپاسمها باید پیش از شروع تمرینهای فیزیوتراپی، ماساژ ملایم انجام داد.
روش ماساژ:
- حیوان در حالت استراحت روی پهلو قرار گیرد.
- با نوک انگشتان و فشار یکنواخت، عضلات اطراف ران را به آرامی ماساژ دهید.
- زمان ماساژ: ۵ تا ۱۰ دقیقه، با شدت ملایم و بدون ایجاد درد.
- پس از چند روز، میتوان فشار دست را کمی افزایش داد تا ماساژ عمیق عضلانی (Deep Tissue Massage) انجام شود.
هدف از این ماساژ، افزایش جریان خون، کاهش اسپاسم و تسریع روند ترمیم عضلات است.
تمرینات حرکتی برای بازیابی دامنه حرکت زانوی حیوان
پس از ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ، باید تمرینهای حرکتی آغاز شود تا از خشکی مفصل جلوگیری شود. این تمرینها را پاسیو رِینج آو موشن (Passive Range of Motion) مینامند.
روش انجام تمرین:
- حیوان در حالت درازکش قرار گیرد و بهآرامی پا در دست فیزیوتراپ قرار بگیرید.
- یک انگشت روی ناحیهی کشکک (پتلا) قرار داده میشود تا موقعیت زانو حفظ شود.
- با یک دست ران (فمور) ابت نگه داشته میشود و با دست دیگر بهآرامی ساق خم و باز میشود.
- حرکت باید بدون درد و کاملاً آرام باشد؛ در صورت احساس ناراحتی یا مقاومت، تمرین باید متوقف شود.
- در ده روز اول، دامنه حرکتی باید محدود باشد و به تدریج افزایش یابد.
توجه: زاویهی ران و ساق باید در راستای طبیعی بدن حفظ شود؛ هرگونه چرخش غیرطبیعی به سمت داخل یا خارج میتواند به مفصل آسیب بزند.
تکرار تمرین ها و مدت فیزیوتراپی
این تمرینهای فیزیوتراپی باید روزانه ۳ ست ۲۰ تایی انجام شوند. به طور معمول هر ست حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان میبرد. دورهی کامل فیزیوتراپی معمولاً ۴ هفته بعد جراحی طول میکشد، بسته به نوع جراحی و وضعیت حیوان.
با تداوم تمرینها، حیوان بهتدریج میتواند وزن خود را روی پای جراحیشده تحمل کند و به تحرک طبیعی و تعادل حرکتی بازگردد.
هدف از فیزیوتراپی زانوی سگ و گربه
هدف از انجام این تمرینات حرکتی برای حیوان شامل:
- جلوگیری از خشکی مفصل و چسبندگی تاندونها
- تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود کنترل حرکتی
- افزایش جریان خون و اکسیژنرسانی به بافتهای در حال ترمیم
- کاهش درد و اسپاسم عضلانی
- بازگشت سریعتر به فعالیت طبیعی
به طور کلی برای رسیدن حیوان به وضع طبیعی پس از جراحی انجام فیزیوتراپی ضروری است. که البته این کار باید طبق اصول انجام و هشدارهای دامپزشک در این زمینه جدی گرفته شود.
نکات مهم و هشدارها
- هرگز تمرین با درد زیاد ادامه پیدا نکند.
- تا دو هفته اول، حرکات باید آرام و بدون فشار انجام شوند.
- از وارد کردن حرکات ناگهانی یا چرخشی به زانو خودداری شود.
- در صورت مشاهدهی تورم، تب یا ترشح از محل جراحی، حتماً با دامپزشک تماس بگیرید.
- اگر حیوان تمایلی به حرکت ندارد یا لنگش تشدید شده، تمرین متوقف شده و بررسی مجدد انجام شود.
جمع بندی
فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو در حیوانات خانگی بخش حیاتی روند بهبودی است. با انجام صحیح سرما درمانی، گرما درمانی، ماساژ و تمرینهای حرکتی، میتوان از خشکی مفصل جلوگیری کرد و زمان بازگشت حیوان به تحرک طبیعی را کوتاهتر نمود. تداوم مراقبت در کنار مشاورهی دامپزشک، کلید موفقیت در بازتوانی بعد از جراحیهای ارتوپدی است.
برای انجام تمرینات فیزیوتراپی سگ و گربه به شکل درست باید با دامپزشک مشورت کنید و بدون هماهنگی با او تمرینی را انجام ندهید چون ممکن است به حیوان آسیب برسد.
برای مشاوره و ویزیت فیزیوتراپی حیوان خانگی میتوانید با بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. از چه زمانی میتوان فیزیوتراپی حیوانات خانگی را بعد از جراحی زانو شروع کرد؟
سرمادرمانی از ۴۸ ساعت تا ۷۲ ساعت اول و تمرینهای حرکتی معمولاً از روز پنجم تا هفتم بعد از جراحی آغاز میشوند.
۲. آیا فیزیوتراپی سگ و گربه در منزل بهتنهایی کافی است؟
در بیشتر موارد بله، اما در جراحیهای پیچیده بهتر است هر چند جلسه توسط دامپزشک یا فیزیوتراپیست حیوانات ارزیابی انجام شود.
۳. چند بار در روز باید تمرینها انجام شود؟
بهتر است روزی ۳ ست و در هر ست حدود ۲۰ بار تمرینها تکرار شوند.
۴. اگر حیوان هنگام تمرین درد داشت چه کنیم؟
در صورت مشاهدهی درد یا ناله، تمرین را متوقف کنید و با دامپزشک مشورت کنید.
۵. تا چه مدت باید فیزیوتراپی گربه و سگ ادامه یابد؟
دورهی معمول بازتوانی بین ۴ تا ۸ هفته است، اما بسته به نوع جراحی و نژاد حیوان میتواند متفاوت باشد. مدت دقیق به نظر دامپزشک بستگی دارد.
۶. آیا میتوان مفصل را خارج از دامنه حرکت داد؟
خیر باید در دامنه حرکتی انجام شود و در صورت عدم تحمل و درد حیوان فورا تمرین متوقف شود.
