بسیاری از صاحبان سگ این تجربه را دارند: حیوان در حال بازی، دویدن یا پریدن از ارتفاعی کوتاه بوده و ناگهان یکی از پاهای عقب خود را بلند می‌کند و دیگر روی آن وزن نمی‌اندازد. در بخش قابل‌توجهی از این موارد، علت اصلی، پارگی رباط صلیبی زانو در سگ‌ها است؛ یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ارتوپدیک در سگ‌ها، به‌ویژه در نژادهای بزرگ و فعال.
رباط صلیبی قدامی نقش تثبیت‌کننده‌ی مفصل زانو را برعهده دارد و از حرکت غیرطبیعی استخوان درشت‌نی نسبت به استخوان ران جلوگیری می‌کند. وقتی این رباط دچار پارگی جزئی یا کامل شود، زانو ناپایدار می‌شود و هر بار که سگ وزن خود را روی آن پا می‌اندازد، درد و التهاب تشدید می‌شود.
پارگی رباط صلیبی زانو در سگ‌ها چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پارگی رباط صلیبی معمولاً با یکی از این نشانه‌ها خودش را نشان می‌دهد:
- لنگش ناگهانی روی یکی از پاهای عقب، معمولاً بلافاصله بعد از یک حرکت شدید (پرش، چرخش سریع، دویدن ناگهانی)
- عدم تمایل به گذاشتن وزن کامل روی پای آسیب‌دیده یا نشستن به شکلی غیرعادی (زانوی آسیب‌دیده به سمت بیرون)
- تورم قابل‌لمس در ناحیه‌ی زانو
- کاهش دامنه‌ی حرکتی مفصل و بی‌میلی به فعالیت‌های قبلی مثل بالا رفتن از پله یا پریدن روی مبل
برای تشخیص قطعی، دامپزشک با معاینه‌ی بالینی و بررسی ناپایداری زانو (حرکت غیرطبیعی استخوان درشت‌نی) وضعیت رباط را ارزیابی می‌کند. در بسیاری از موارد نیز برای رد سایر آسیب‌های همراه (مثل آسیب منیسک یا شکستگی) از تصویربرداری کمک گرفته می‌شود. توجه به این نکته مهم است که در بسیاری از سگ‌ها، آسیب رباط صلیبی به‌تدریج و در طول زمان (نه فقط با یک ضربه‌ی ناگهانی) پیشرفت می‌کند و همین موضوع می‌تواند تشخیص زودهنگام را دشوارتر کند.
آیا پارگی رباط صلیبی همیشه نیاز به جراحی دارد؟
پاسخ به این سؤال به چند عامل بستگی دارد: اندازه و وزن سگ، شدت پارگی (جزئی یا کامل)، سطح فعالیت روزانه‌ی حیوان و وجود یا عدم وجود آسیب همزمان به بافت‌های دیگر زانو.
- در سگ‌های کوچک و کم‌تحرک با پارگی جزئی، گاهی مدیریت محافظه‌کارانه (استراحت مطلق، کنترل وزن، داروهای ضدالتهاب زیر نظر دامپزشک) می‌تواند تا حدی مؤثر باشد.
- در سگ‌های نژاد بزرگ، سگ‌های فعال، یا مواردی که پارگی کامل تشخیص داده شده، جراحی معمولاً قطعی‌ترین و مؤثرترین راه بازگرداندن ثبات زانو و جلوگیری از پیشرفت آرتروز است.
بدون جراحی، ناپایداری مداوم زانو در بلندمدت باعث فرسایش سریع‌تر غضروف مفصلی و افزایش خطر ابتلا به آرتروز می‌شود؛ به همین دلیل تأخیر در تصمیم‌گیری برای درمان، معمولاً روند بهبودی را طولانی‌تر و پیچیده‌تر می‌کند.
روش جراحی ترمیم رباط صلیبی زانو در سگ
هدف اصلی جراحی، بازگرداندن ثبات مفصل زانو است تا سگ بتواند بدون درد و با کمترین محدودیت حرکتی به فعالیت‌های روزمره برگردد. تیم جراح دامپزشکی بر اساس اندازه‌ی سگ، وضعیت مفصل و شدت آسیب، مناسب‌ترین روش جراحی را برای هر بیمار به‌صورت اختصاصی انتخاب و ارزیابی می‌کند.
به‌طور کلی، روند این جراحی شامل مراحل زیر است:
- بیهوشی عمومی و آماده‌سازی کامل ناحیه‌ی جراحی
- بررسی مستقیم مفصل زانو حین جراحی برای ارزیابی میزان آسیب رباط و بافت‌های اطراف (از جمله منیسک)
- تثبیت مفصل زانو با روش جراحی مناسب برای آن بیمار
- بخیه‌ی لایه‌به‌لایه‌ی بافت‌ها و بستن محل جراحی
جراحی زانو در حیوانات، مانند سایر جراحی‌های ارتوپدیک، نیازمند بیهوشی دقیق و کنترل‌شده و تیم جراحی مجرب است. برای آشنایی با نحوه‌ی ارائه‌ی این نوع خدمات، می‌توانید به بخش جراحی و هوشبری بیمارستان دامپزشکی مرکزی مراجعه کنید.
مراقبت‌ها و فیزیوتراپی بعد از جراحی
موفقیت جراحی رباط صلیبی تنها به مهارت جراح محدود نمی‌شود؛ مراقبت‌های بعد از عمل نقش تعیین‌کننده‌ای در روند بهبودی دارد:
- محدود کردن فعالیت سگ در هفته‌های ابتدایی (پرهیز از دویدن، پریدن و بالا رفتن از پله)
- پیگیری دقیق دستورات دارویی برای کنترل درد و التهاب
- شروع تدریجی فیزیوتراپی زیر نظر دامپزشک برای بازگرداندن قدرت عضلانی و دامنه‌ی حرکتی زانو
برای اطلاعات کامل‌تر درباره‌ی جلسات فیزیوتراپی و آب‌درمانی بعد از جراحی‌های زانو، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی فیزیوتراپی زانو بعد از جراحی در حیوانات خانگی را مطالعه کنید.
چه سگ‌هایی بیشتر در معرض این آسیب هستند؟
اگرچه پارگی رباط صلیبی می‌تواند در هر سگی رخ دهد، برخی عوامل خطر آن را افزایش می‌دهند:
- نژادهای بزرگ و سنگین‌وزن مانند لابرادور، گلدن رتریور، روتوایلر و سگ‌های نگهبان، به دلیل فشار بیشتری که به مفاصل زانو وارد می‌شود
- اضافه‌وزن و چاقی، که بار اضافی روی مفاصل ایجاد می‌کند
- افزایش سن و تغییرات دژنراتیو تدریجی در بافت رباط
- سابقه‌ی مشکلات زانو مانند دررفتگی کشکک، که می‌تواند خطر آسیب همزمان به رباط صلیبی را بالا ببرد
اگر سگ شما جزو نژادهای پرخطر است یا پیش‌تر با مشکلات مفصلی مثل دررفتگی کشکک زانو دست‌وپنجه نرم کرده، آشنایی با مشکلات زانو و مفصل در سگ‌های نژاد کوچک نیز خالی از فایده نیست.
اگر متوجه لنگش ناگهانی یا مداوم در سگ خود شدید، بهترین کار مراجعه‌ی به‌موقع به دامپزشک است؛ تشخیص و درمان زودهنگام، شانس بازگشت کامل سگ به راه رفتن طبیعی و پیشگیری از عوارض بلندمدت مانند آرتروز را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
