کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی در دامپزشکی به دامپزشک امکان می‌دهد ساختار درونی بدن حیوان را بدون جراحی ببیند و علت علائم بالینی را پیدا کند. رادیولوژی (رادیوگرافی یا عکس‌برداری با پرتو ایکس) و سونوگرافی (تصویربرداری با امواج فراصوت) دو روش پرمصرف تصویربرداری تشخیصی‌اند. این دو روش به یک پرسش پاسخ نمی‌دهند؛ هر کدام جنبه‌ی متفاوتی از بدن را نشان می‌دهند و به همین دلیل اغلب مکمل یکدیگرند، نه جایگزین.
بسیاری از سرپرستان وقتی دامپزشک یکی از این دو روش یا هر دوی آن‌ها را پیشنهاد می‌کند، دلیلش را نمی‌دانند یا آن را غیرضروری می‌پندارند. این مقاله توضیح می‌دهد هر روش چه چیزی را نشان می‌دهد، برای کدام ناحیه‌ی بدن مناسب‌تر است، چه زمانی هر دو لازم می‌شوند و چه زمانی نوبت تصویربرداری پیشرفته‌تری مانند سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی می‌رسد. در این متن، رادیولوژی و رادیوگرافی هر دو به تصویربرداری با پرتو ایکس اشاره دارند.
رادیولوژی و سونوگرافی چیست؟
در رادیولوژی، پرتو ایکس از بدن عبور می‌کند و روی یک گیرنده‌ی دیجیتال تصویر می‌سازد. هر بافت بسته به چگالی‌اش مقدار متفاوتی از پرتو را جذب می‌کند: استخوان بیشترین مقدار را جذب می‌کند و سفید دیده می‌شود، هوای ریه کمترین مقدار را جذب می‌کند و تیره دیده می‌شود، و بافت نرم و مایع در طیفی از خاکستری قرار می‌گیرند. تصویر نهایی حاصل جمع اثر همه‌ی لایه‌های بدن است و ساختارها روی هم می‌افتند؛ به همین دلیل معمولاً از هر ناحیه دست‌کم دو نما (مثلاً از پهلو و از بالا) تهیه می‌شود.
در سونوگرافی، پروب امواج فراصوت با بسامد بالا را به بدن می‌فرستد و بازتاب آن‌ها را از مرز بافت‌ها دریافت می‌کند؛ رایانه از این بازتاب‌ها تصویری لحظه‌ای می‌سازد. روشنی هر بافت در تصویر اکوژنیسیته نام دارد. دامپزشک با سنجش اکوژنیسیته، اندازه، شکل و لایه‌بندی هر اندام، آن را با الگوی طبیعی مقایسه می‌کند. برای عبور بهتر امواج، موی ناحیه کوتاه و ژل مخصوص روی پوست مالیده می‌شود.
پرتو ایکس یونیزان است؛ یعنی در دوزهای بالا می‌تواند به سلول‌ها آسیب بزند. دوز رادیوگرافی تشخیصی پایین است، اما رعایت اصول حفاظتی برای حیوان و کارکنان ضروری است (در بخش ایمنی پرتو توضیح داده شده است). سونوگرافی از پرتو یونیزان استفاده نمی‌کند و در صورت نیاز می‌توان آن را تکرار کرد. جدول زیر تفاوت‌های اصلی دو روش را خلاصه می‌کند.
کاربرد سونوگرافی در حیوانات خانگی
سونوگرافی بیش از همه برای بافت‌های نرم و ساختارهای پرمایع به کار می‌رود. در سگ و گربه، رایج‌ترین کاربردهای آن این‌هاست:
- شکم: کبد، کیسه‌ی صفرا، طحال، لوزالمعده، کلیه‌ها، غدد فوق‌کلیه، جدار معده و روده و غدد لنفاوی شکمی. جزئیات را در مقاله‌های سونوگرافی دستگاه گوارش و سونوگرافی کبد و صفرا بخوانید.
- مثانه و دستگاه تولیدمثل: سنگ و توده‌ی مثانه، پروستات، رحم و تخمدان‌ها، و نیز تشخیص و پیگیری بارداری. مقاله‌ی سونوگرافی سیستم ادراری این بخش را توضیح می‌دهد.
- قلب: اکوکاردیوگرافی یا سونوگرافی قلب، اندازه‌ی حفره‌ها، ضخامت دیواره، دریچه‌ها و جریان خون را بررسی می‌کند. پروب از فاصله‌ی بین دنده‌ها به قلب می‌رسد. توضیح کامل در اکوکاردیوگرافی حیوانات خانگی آمده است.
- چشم: وقتی کدورت جلوی چشم اجازه‌ی دیدن ته چشم را نمی‌دهد، سونوگرافی شبکیه، عدسی و پشت کره‌ی چشم را نشان می‌دهد؛ مقاله‌ی سونوگرافی چشم در سگ و گربه درباره‌ی همین روش است.
- مایع آزاد و توده‌ها: مایع داخل شکم، اطراف قلب یا اطراف ریه و توده‌های سطحی، و همچنین هدایت سوزن به ضایعه برای نمونه‌برداری.
مهم‌ترین محدودیت سونوگرافی هوا و استخوان است. امواج فراصوت از هوا عبور نمی‌کنند و استخوان آن‌ها را مسدود می‌کند؛ بنابراین بافت ریه‌ی پرهوا، گاز داخل روده و ساختارهای پشت استخوان، مانند مغز و نخاع در حیوان بالغ، با سونوگرافی بررسی نمی‌شوند. به همین دلیل سونوگرافی روش اصلی بررسی بیماری‌های مغز و نخاع نیست و برای آن‌ها معمولاً ام‌آرآی یا سی‌تی‌اسکن لازم می‌شود. در قفسه‌ی سینه، سونوگرافی برای قلب، مایع اطراف ریه و قلب و ضایعه‌هایی که به سطح ریه می‌رسند ارزشمند است، اما برای ارزیابی کامل ریه جای رادیوگرافی را نمی‌گیرد.
کاربرد رادیولوژی در حیوانات خانگی
رادیولوژی برای ساختارهایی که چگالی‌شان با اطراف فرق دارد، مانند استخوان، ریه و قلب، تصویر روشنی می‌دهد. رایج‌ترین کاربردهای آن این‌هاست:
- استخوان و مفاصل: شکستگی، جابه‌جایی استخوان، تومور و عفونت استخوان و تغییرات آرتروزی. مراحل تشخیص و درمان شکستگی‌ها در مقاله‌ی شکستگی پای سگ و گربه شرح داده شده است.
- قفسه‌ی سینه: اندازه و شکل قلب، الگوی ریه، مایع یا هوای اطراف ریه و نای. نشانه‌های تصویری نارسایی احتقانی قلب، مانند بزرگی قلب و مایع در بافت ریه (ادم ریوی)، با رادیوگرافی دیده می‌شود. مقاله‌ی رادیوگرافی قفسه‌ی سینه در سگ و گربه این موضوع را مفصل‌تر بررسی می‌کند.
- شکم: اندازه و موقعیت اندام‌ها، الگوی گاز روده، برخی سنگ‌های ادراری و بعضی اجسام خارجی.
- سر، دندان و ستون مهره: سینوس‌ها، مجاری بینی، حلق و حنجره، ریشه‌ی دندان و مهره‌ها.
- پیگیری درمان: بررسی بهبود شکستگی یا ریه، کنترل پس از جراحی و اطمینان از جای صحیح وسایل پزشکی.
رادیوگرافی برای بافت نرم تصویر کلی می‌دهد. با آن می‌توان اندازه و شکل کبد، کلیه یا طحال را ارزیابی کرد، اما ساختار داخلی آن‌ها، مثلاً یک ندول داخل کبد، معمولاً دیده نمی‌شود. به همین دلیل پس از یک رادیوگرافی غیرطبیعی، برای دیدن جزئیات اغلب سونوگرافی انجام می‌شود.
کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی در موارد رایج بالینی
جدول زیر نشان می‌دهد در شایع‌ترین علائم و مشکلات، دامپزشک معمولاً با کدام روش شروع می‌کند و چه روشی را مکمل آن قرار می‌دهد. این جدول راهنمای کلی است؛ انتخاب نهایی به معاینه‌ی بالینی و وضعیت هر حیوان بستگی دارد.
سونوگرافی، رادیولوژی یا هر دو؟
کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی در هر بیمار به پرسش بالینی بستگی دارد. دامپزشک روش تصویربرداری را بر اساس علائم، معاینه‌ی بالینی، سابقه‌ی حیوان و پرسشی که باید پاسخ داده شود انتخاب می‌کند. در بسیاری از بیماران برای رسیدن به تشخیص، هر دو روش لازم است. اگر به نظر برسد حیوان جسم خارجی بلعیده است، معمولاً ابتدا رادیوگرافی انجام می‌شود. اگر در رادیوگرافی طحال بزرگ‌تر از طبیعی دیده شود، سونوگرافی بافت داخلی آن را نشان می‌دهد و توده را از بزرگی منتشر تفکیک می‌کند.
به‌طور خلاصه، رادیولوژی تصویر کلی و ارتباط هر ساختار با ساختارهای مجاور را نشان می‌دهد و سونوگرافی لایه‌های درونی هر اندام و ویژگی‌های بافتی آن را. برای همین، رادیولوژی معمولاً مرحله‌ی نمای کلی و سونوگرافی مرحله‌ی بررسی جزئیات است. روال معمول تشخیص در بسیاری از بیماری‌ها چنین است:
- معاینه‌ی بالینی و آزمایش خون: پرسش بالینی را مشخص می‌کنند و اندام‌های مشکوک را معرفی می‌کنند.
- رادیوگرافی: نمای کلی، اندازه، شکل و جایگاه اندام‌ها و وضعیت استخوان‌ها را نشان می‌دهد.
- سونوگرافی: ساختار درونی اندام مشکوک را با جزئیات بررسی می‌کند.
- نمونه‌برداری یا تصویربرداری پیشرفته: در صورتی که تصاویر پاسخ قطعی ندهند، برای شناخت نوع ضایعه لازم می‌شود.
در اورژانس‌ها، مثلاً پس از ضربه یا هنگام تنگی نفس، گاهی ابتدا سونوگرافی متمرکز و سریع انجام می‌شود که به نام‌های AFAST برای شکم و TFAST برای قفسه‌ی سینه شناخته می‌شود. هدف این بررسی محدود، یافتن مایع آزاد در شکم، اطراف قلب و اطراف ریه است. این بررسی جایگزین رادیوگرافی نیست و پس از پایدارشدن حیوان، رادیوگرافی کامل قفسه‌ی سینه همچنان لازم است.
نقش سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی در کنار رادیولوژی و سونوگرافی
گاهی رادیوگرافی و سونوگرافی پاسخ کامل نمی‌دهند. در این موارد دامپزشک ممکن است تصویربرداری مقطعی را پیشنهاد کند. این دو روش جایگزین رادیولوژی و سونوگرافی نیستند؛ معمولاً پس از آن‌ها و برای پاسخ به پرسشی انجام می‌شوند که تصاویر قبلی نتوانسته‌اند به آن پاسخ دهند.
در سی‌تی‌اسکن (CT)، لامپ پرتو ایکس دور بدن می‌چرخد و تصاویر مقطعی می‌سازد؛ بنابراین ساختارها مانند رادیوگرافی روی هم نمی‌افتند. سی‌تی‌اسکن برای جمجمه و حفره‌ی بینی، مهره‌ها و دیسک، شکستگی‌های پیچیده، مرحله‌بندی سرطان (بررسی میزان گسترش تومور) و جست‌وجوی متاستاز ریوی (گسترش سرطان به ریه) دقیق‌تر از رادیوگرافی ساده است. مرجع Merck تأکید می‌کند که ضایعه‌های متاستاتیک ریه در سی‌تی‌اسکن در اندازه‌های کوچک‌تر دیده می‌شوند.
در ام‌آرآی (MRI)، میدان مغناطیسی و امواج رادیویی تصویر می‌سازند و پرتو یونیزان به کار نمی‌رود. این روش برای بافت نرم، به‌ویژه مغز و نخاع، جزئیات بهتری از سی‌تی‌اسکن می‌دهد. برای نمونه، در بیماری‌های مغزی حیوانات خانگی ام‌آرآی روش ارجح تصویربرداری از بافت مغز است و سی‌تی‌اسکن در نمایش استخوان و خونریزی حاد برتری دارد. در بیماری دیسک بین‌مهره‌ای در سگ نیز رادیوگرافی به‌تنهایی نخاع را نشان نمی‌دهد و برای تأیید تشخیص و برنامه‌ریزی جراحی معمولاً ام‌آرآی لازم می‌شود.
در دامپزشکی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی معمولاً به بیهوشی عمومی نیاز دارند تا حیوان کاملاً بی‌حرکت بماند؛ زیرا حرکت، تصویر را ناخوانا می‌کند. تصمیم برای انجام این بررسی‌ها با دامپزشک معالج و پس از بررسی اولیه است و ارزیابی ریسک بیهوشی بخشی از آن است.
ایمنی پرتو و تصویربرداری در دوران بارداری
دوز پرتو در رادیوگرافی تشخیصی پایین است و با رعایت اصول حفاظتی، خطر آن برای حیوان بسیار کم است. اصل راهنمای مراکز تصویربرداری ALARA است؛ یعنی دوز باید تا حد ممکن پایین نگه داشته شود، به شرطی که کیفیت تصویر تشخیصی حفظ شود. این اصل با کاهش زمان تابش، افزایش فاصله از پرتو و استفاده از حفاظ اجرا می‌شود.
بر اساس توصیه‌ی کالج دامپزشکی رادیولوژی آمریکا (ACVR)، افراد باید هنگام تابش از اتاق خارج شوند، مگر آن‌که حضورشان برای سلامت بیمار ضروری باشد؛ به همین دلیل سرپرست معمولاً در اتاق رادیولوژی حضور ندارد. برای آن‌که کارکنان مجبور به نگه‌داشتن دستی حیوان نباشند، از وسایل کمکی مانند کیسه‌ی ماسه و ناو نگه‌دارنده یا در صورت نیاز آرام‌بخش استفاده می‌شود. کسی که ناچار در اتاق می‌ماند باید پیش‌بند و دستکش سربی، محافظ گردن و پرتوسنج شخصی (دزیمتر) داشته باشد. بر اساس اطلاعات صفحه‌ی بخش تصویربرداری بیمارستان دامپزشکی مرکزی، این بخش وسایل حفاظت فردی لازم را دارد و فعالیتش تحت نظارت دائمی اداره‌ی حفاظت در برابر اشعه‌ی سازمان انرژی اتمی کشور است.
در بارداری، سونوگرافی روش ایمن و اصلی است. بر اساس مرجع Merck، حدود روز ۲۵ تا ۳۵ بارداری زمان مناسبی برای تأیید بارداری با سونوگرافی است و پیش از روز ۲۱ ممکن است نتیجه‌ی منفی کاذب به دست آید. رادیوگرافی معمولاً پس از آن‌که اسکلت جنین‌ها استخوانی می‌شود، یعنی حدود روز ۴۵ به بعد، و به‌ویژه پس از روز ۵۵ برای شمارش نوزادها به کار می‌رود تا برای زایمان یا سزارین برنامه‌ریزی شود. مرجع Merck رادیوگرافی در این مرحله‌ی بارداری را ناهنجاری‌زا نمی‌داند، اما تصمیم نهایی با دامپزشک است. زمان‌بندی کامل بارداری سگ در مقاله‌ی بارداری در سگ‌ها چقدر طول می‌کشد؟ و بارداری گربه در راهنمای جامع بارداری گربه‌ها آمده است.
آمادگی پیش از تصویربرداری و نیاز به آرام‌بخش
آمادگی بسته به روش فرق می‌کند و دقیق‌ترین راهنما همان است که بیمارستان هنگام نوبت‌دهی اعلام می‌کند. موارد رایج این‌هاست:
- سونوگرافی شکم: معمولاً چند ساعت ناشتایی از غذا لازم است، چون غذا و گاز دستگاه گوارش تصویر را مختل می‌کند؛ برای حیوان بالغ سالم اغلب حدود ۶ تا ۱۲ ساعت. آب معمولاً آزاد است. برای توله، بچه‌گربه و حیوانات دیابتی باید پیش از قطع غذا از دامپزشک پرسید.
- سونوگرافی مثانه و کلیه: مثانه باید پر باشد. اگر حیوان پیش از مراجعه ادرار کرده است، به دامپزشک اطلاع دهید.
- کوتاه‌کردن مو: پروب باید با پوست تماس مستقیم داشته باشد، پس موی ناحیه‌ی شکم معمولاً کوتاه می‌شود.
- رادیوگرافی: معمولاً ناشتایی لازم نیست. لباس، قلاده و وسایل فلزی برداشته می‌شود، چون در تصویر اختلال ایجاد می‌کنند.
- همراه داشتن سوابق: نتیجه‌ی آزمایش‌ها، تصاویر قبلی و فهرست داروهای مصرفی به تفسیر درست کمک می‌کند.
دستورالعمل کامل آمادگی برای سونوگرافی در مقاله‌ی اقدامات لازم پیش از سونوگرافی حیوانات آمده است.
درباره‌ی آرام‌بخش، برای سونوگرافی معمولاً لازم نیست؛ روش بی‌درد است و بیشتر حیوان‌ها آرام می‌مانند. آرام‌بخش در حیوان بسیار ترسیده یا ناآرام، حیوان دردمند و نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی به کار می‌رود. در رادیوگرافی، به‌ویژه برای نماهایی که حیوان باید دقیقاً در یک وضعیت ثابت بماند، مثل لگن، ستون مهره و جمجمه، یا زمانی که باید از نگه‌داشتن دستی حیوان پرهیز شود، احتمال نیاز به آرام‌بخش بیشتر است. گاهی استرس بدون آرام‌بخش برای حیوان آسیب‌زننده‌تر از خودِ آرام‌بخش است.
در حیوانی که به‌سختی نفس می‌کشد، مهار و خوابانده‌شدن می‌تواند خطرناک باشد. در این موارد ابتدا حیوان با اکسیژن و درمان اولیه پایدار می‌شود و تصویربرداری با کمترین استرس انجام می‌گیرد. در بخش تصویربرداری بیمارستان دامپزشکی مرکزی، روش مهار و آرام‌بخشی بر اساس وضعیت هر حیوان تعیین می‌شود تا تصویربرداری تا حد امکان بدون درد و اضطراب انجام شود.
روش‌های تکمیلی مانند دوپلر، نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی و ماده‌ی حاجب
در سونوگرافی دوپلر، تغییر بسامد امواجی که از گلبول‌های متحرک خون بازتاب می‌شود، جهت و سرعت جریان خون را نشان می‌دهد. از آن برای بررسی دریچه‌های قلب، رگ‌های شکم و اندام‌ها و تشخیص لخته یا تنگی رگ استفاده می‌شود. به نوشته‌ی صفحه‌ی بخش تصویربرداری این بیمارستان، سونوگرافی رنگی (کالر دوپلر) شریان‌ها و وریدهای اندام‌ها نیز در این بخش انجام می‌شود.
وقتی در سونوگرافی ضایعه‌ای دیده می‌شود، نوع آن را معمولاً فقط با بررسی سلول یا بافت می‌توان مشخص کرد. در نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی، سوزن زیر نظر تصویر زنده به ضایعه‌ی هدف می‌رسد. مرجع Merck این روش را از نمونه‌برداری کورکورانه ایمن‌تر و دقیق‌تر می‌داند و بیان می‌کند که گاهی نیاز به جراحی تشخیصی را از بین می‌برد. بیوپسی و تزریق داخل توده با هدایت سونوگرافی از خدماتی است که این بخش انجام می‌دهد. این کار معمولاً به آرام‌بخشی یا بیهوشی نیاز دارد.
در رادیوگرافی با ماده‌ی حاجب، ماده‌ی حاجب خوراکی یا تزریقی ساختارهایی مانند مری، معده، روده و مجاری ادراری را روشن‌تر نشان می‌دهد. دبل‌کنتراست (استفاده‌ی هم‌زمان از ماده‌ی حاجب و هوا یا گاز) و فیستول‌گرافی (تصویربرداری از مسیر یک فیستول) نیز از روش‌هایی است که در این بخش وجود دارد. انواع ماده‌ی حاجب و عوارض احتمالی آن‌ها در مقاله‌ی کاربرد مواد حاجب در تشخیص بیماری‌های حیوانات آمده است. در مراکز مجهز، فلوروسکوپی (تصویربرداری زنده با پرتو ایکس) نیز برای بررسی اندام‌های در حال حرکت، مانند فروپاشی نای یا اختلال بلع، به کار می‌رود.
محدودیت‌ها و تفسیر تصاویر
تصویر خوب به‌تنهایی تشخیص نیست. کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی محدودیت‌هایی هم دارد که باید در تفسیر نتیجه در نظر گرفته شود:
- عملکرد را نشان نمی‌دهند: کبدی که در سونوگرافی ظاهر طبیعی دارد ممکن است عملکرد مختل داشته باشد. برای سنجش عملکرد، آزمایش خون لازم است.
- تغییرات غیراختصاصی‌اند: افزایش یا کاهش روشنی بافت در سونوگرافی ممکن است در چند بیماری دیده شود. تشخیص قطعی بسیاری از ضایعه‌ها، به‌ویژه تومورها، به بررسی سلول یا بافت نیاز دارد.
- کیفیت به اپراتور و شرایط بستگی دارد: مهارت اپراتور، کیفیت دستگاه، گاز روده، چاقی شدید و بی‌قراری حیوان کیفیت تصویر را تغییر می‌دهند.
- تصویر طبیعی همیشه بیماری را رد نمی‌کند: مراحل خیلی اولیه‌ی بعضی بیماری‌ها هنوز تغییر قابل‌دیدن ایجاد نکرده‌اند و ممکن است لازم باشد بررسی بعد از چند روز تکرار شود.
- تفسیر تخصص می‌خواهد: خواندن تصاویر باید به‌دست دامپزشک آموزش‌دیده انجام شود. بر اساس اطلاعات صفحه‌ی بخش تصویربرداری این بیمارستان، سیستم PACS امکان دسترسی دامپزشکان به تصاویر را از راه اینترنت فراهم می‌کند و سرپرست می‌تواند برای نظر دوم با همکاران دیگر مشورت کند.
مزایای سونوگرافی و رادیولوژی در حیوانات خانگی
در گذشته، فیلم‌های رادیوگرافی دامپزشکی باید مانند فیلم‌های عکاسی ظاهر می‌شدند. امروز بیشتر تصویربرداری پزشکی دیجیتال و رایانه‌ای است. مزایای رادیوگرافی دیجیتال و سونوگرافی این‌هاست:
- مشاهده‌ی سریع‌تر: دستگاه به رایانه متصل است و تصویر در چند ثانیه دیده می‌شود. این یعنی تشخیص و شروع درمان زودتر.
- استرس کمتر: اگر تصویر واضح نباشد، می‌توان در همان روز برداشت مجدد انجام داد و نیازی به نوبت دوباره نیست. این برای حیوان، سرپرست و کادر درمان ساده‌تر است.
- اشتراک‌گذاری آسان: تصاویر دیجیتال برای مشورت با متخصص دیگر به‌سادگی ارسال می‌شوند.
- مقایسه‌ی تصاویر در طول درمان: تصاویر ذخیره‌شده کنار هم گذاشته می‌شوند و روند بهبود یا پیشرفت بیماری روشن‌تر دیده می‌شود.
سخن آخر
تصویربرداری تشخیصی ابزاری برای پاسخ به یک پرسش بالینی است، نه آزمایشی مستقل. انتخاب سونوگرافی، رادیولوژی یا هر دو، نوع آمادگی و نیاز به آرام‌بخش را دامپزشک معالج بر اساس وضعیت هر حیوان تعیین می‌کند. اگر تصویربرداری پیشنهاد شد، از دامپزشک بپرسید قرار است چه پرسشی را پاسخ دهد و نتیجه چه تصمیمی را تغییر می‌دهد.
کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی به تنهایی کافی نیست، چون خواندن تصاویر سونوگرافی و رادیولوژی دامپزشکی به تخصص و تجربه نیاز دارد. برای آشنایی با خدمات رادیوگرافی، سونوگرافی شکم، سونوگرافی رنگی و نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی در بیمارستان دامپزشکی مرکزی، به صفحه‌ی بخش تصویربرداری تشخیصی مراجعه کنید.
سؤالات متداول
سونوگرافی از پرتو یونیزان استفاده نمی‌کند و خطر شناخته‌شده‌ای برای حیوان ندارد. دوز رادیوگرافی تشخیصی پایین است و با اصول حفاظتی انجام می‌شود. مهم‌ترین ریسک این بررسی‌ها معمولاً استرس حیوان یا عوارض آرام‌بخش است، نه خودِ تصویربرداری.
در سونوگرافی شکم معمولاً بله؛ چند ساعت ناشتایی از غذا (اغلب حدود ۶ تا ۱۲ ساعت در حیوان بالغ سالم) کیفیت تصویر را بهتر می‌کند و آب معمولاً آزاد است. برای توله، بچه‌گربه و حیوان دیابتی پیش از قطع غذا باید با دامپزشک مشورت کرد. در سونوگرافی مثانه، مثانه باید پر باشد.
تفاوت کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی در نوع پرسشی است که هر روش پاسخ می‌دهد و یکی را نمی‌توان برتر از دیگری دانست. رادیولوژی برای استخوان، قلب و ریه و نمای کلی و سونوگرافی برای ساختار درونی بافت‌های نرم مناسب‌تر است. در بسیاری از بیماران هر دو لازم می‌شود.
سونوگرافی می‌تواند توده یا تغییر مشکوک در اندام‌ها را نشان دهد و محل و اندازه‌ی آن را مشخص کند، اما نوع ضایعه را معمولاً فقط بررسی سلول یا بافت مشخص می‌کند. به همین دلیل گاهی نمونه‌برداری با هدایت سونوگرافی پیشنهاد می‌شود.
زمانی که رادیوگرافی و سونوگرافی برای پاسخ به پرسش بالینی کافی نباشند، مثلاً در بیماری‌های مغز و نخاع، شکستگی‌های پیچیده، تومورهای حفره‌ی بینی و جمجمه و مرحله‌بندی سرطان. این بررسی‌ها معمولاً بیهوشی عمومی لازم دارند و دامپزشک معالج درباره‌ی ضرورت آن‌ها تصمیم می‌گیرد.
منابع
- Merck Veterinary Manual: Ultrasonography in Animals
- Merck Veterinary Manual: Computed Tomography in Animals
- Merck Veterinary Manual: Pregnancy Determination in Bitches and Queens
- American College of Veterinary Radiology: Radiation Safety Statement
- VCA Hospitals: Ultrasound Examination in Dogs
- VCA Hospitals: Radiographs (X-Rays) for Cats
- Penn Vet Ryan Veterinary Hospital: Radiology and Diagnostic Imaging
- Oregon State University Veterinary Hospital: Diagnostic Imaging FAQ
- Today’s Veterinary Practice: Sonography Assessment, Overview of AFAST and TFAST
