بارداری گربه حدود دو ماه طول میکشد و در بیشتر موارد با دخالت کمی پیش می‌رود؛ اما دانستن چند نکته‌ی درست درباره‌ی نشانه‌ها، تغذیه، محل زایمان و علائم خطر، تولد بچه‌گربه‌های سالم را ایمن‌تر می‌کند. گربه‌های باردار معمولاً مادرانی خودکفا هستند، ولی صاحب حیوان هم کارهایی می‌تواند انجام دهد که روند را برای مادر ساده‌تر کند. در این راهنما می‌خوانید بارداری گربه چند روز طول میکشد، چطور می‌توان از آن مطمئن شد، گربه‌ی باردار چه غذایی لازم دارد، لانه‌ی زایمان را چگونه آماده کنیم و چه زمانی باید بی‌درنگ به دامپزشک مراجعه کرد.
مدت زمان بارداری گربه چقدر است؟
اولین سؤالی که در مواجهه با گربه‌ی خانگی باردار یا گربه‌های باردار خیابانی پیش می‌آید این است که حاملگی گربه چند ماه طول میکشد؟ این دوره حدود دو ماه، یعنی به‌طور میانگین ۶۳ تا ۶۵ روز از زمان جفت‌گیری است. چند روز کمتر یا بیشتر هم طبیعی است و گاهی تا حدود ۶۸ روز دیده میشود. این مدت تقریباً به سه دوره‌ی ۲۰ تا ۲۱ روزه تقسیم میشود و در دو دوره‌ی اول، تشخیص تغییرات برای افراد غیرمتخصص دشوار است.
جدول زیر مهم‌ترین اعداد را خلاصه می‌کند؛ توضیح هر مورد در بخش‌های بعدی آمده است.
مراحل حاملگی گربه
چرخه‌ی بارداری گربه بین ۶۳ تا ۶۵ روز است. جدول زمانی دوره‌ی بارداری گربه‌ها به سه دوره تقسیم میشود که هرکدام تقریباً ۲۰ روز طول میکشد:
- دوره‌ی اول (روز ۱ تا ۲۱): تغییرات کم است یا برای بیشتر صاحبان حیوان آشکار نیست. گاهی اشتها کمی بیشتر میشود و ممکن است نوک پستان‌ها شروع به تغییر کنند.
- دوره‌ی دوم (روز ۲۱ تا ۴۲): علائم فیزیکی بیشتری ظاهر میشود. شکم بزرگ‌تر میشود و گربه معمولاً آرام‌تر و محبت‌آمیزتر رفتار می‌کند.
- دوره‌ی آخر (روز ۴۲ تا ۶۳): تغییرات آشکارتر است. شکم متورم میشود، نوک پستان‌ها و بافت پستانی بزرگ‌تر میشود، اشتها زیاد میشود و گربه شکم و زیر دم خود را بیشتر لیس می‌زند. لانه‌سازی هم شروع میشود و گربه معمولاً جایی خلوت و دور از مزاحمت برای تولد بچه‌هایش می‌جوید. در دو تا سه هفته‌ی آخر گاهی حرکت بچه‌ها زیر پوست شکم دیده میشود.
چطور بفهمیم که گربه حامله است؟
تشخیص بارداری در گربه‌ها، به‌خصوص در دو دوره‌ی اول، می‌تواند دشوار باشد. قطعی‌ترین راه‌های تأیید بارداری، لمس شکم توسط دامپزشک، سونوگرافی و رادیوگرافی است. اما صاحب حیوان هم می‌تواند به نشانه‌هایی توجه کند که بسته به مرحله‌ی بارداری فرق میکنند.
یکی از نشانه‌های اولیه، توقف چرخه‌ی فحلی گربه و تغییر رنگ و اندازه‌ی نوک پستان‌هاست. نوک پستان‌ها حدود روز ۱۶ تا ۲۰ بارداری صورتی‌تر و برجسته‌تر میشوند که به آن صورتی‌شدن (pinking up) می‌گویند.
در دو دوره‌ی اول، گربه‌ها اغلب بسیار دوستانه‌تر و آرام‌تر از حالت عادی رفتار میکنند. در حدود ۲۰ روز آخر، شکم گربه متورم به نظر می‌رسد و پستان‌ها به‌طور قابل‌توجهی بزرگ میشوند؛ یعنی بچه‌ها به رشد خود ادامه می‌دهند و بدن مادر برای تولد آماده میشود. در این مدت ممکن است ناحیه‌ی شکم و زیر دم را زیاد لیس بزند و دنبال مکانی مناسب برای لانه‌سازی یا زایمان بگردد.
نشانه‌های دیگری هم ممکن است دیده شود:
- برخی گربه‌ها در ابتدای بارداری کمی بی‌حال میشوند یا گاهی استفراغ میکنند. استفراغ مکرر طبیعی نیست و باید به دامپزشک اطلاع داده شود.
- تغییر اشتها رایج است؛ بیشتر گربه‌ها در ادامه‌ی بارداری بیشتر غذا میخورند.
- با پیشرفت بارداری معمولاً شکم بزرگ‌تر میشود، اما در گربه‌های چاق این تغییر ممکن است به‌وضوح دیده نشود.
- رفتار گربه ممکن است تغییر کند. بعضی مهربان‌تر و وابسته‌تر میشوند و بعضی گوشه‌گیر شده و به دنبال جای ساکت می‌گردند. این تغییرات معمولاً طبیعی هستند.
چگونه بفهمیم گربه چند وقته باردار است؟
تعیین زمان زایمان گربه می‌تواند دشوار باشد، مگر اینکه گربه با اطلاع صاحب حیوان جفت‌گیری کرده باشد. دامپزشک با این روش‌ها پیشرفت بارداری را بررسی می‌کند:
- لمس شکم: از حدود هفته‌ی سوم (بین ۲٫۵ تا ۴ هفته)، دامپزشک ممکن است جنین‌ها را با معاینه‌ی دستی حس کند؛ هرچند همیشه شدنی نیست.
- سونوگرافی: در هفته‌ی سوم تا چهارم بارداری، ضربان قلب بچه‌گربه‌ها دیده میشود. سونوگرافی معمولاً برای شمارش دقیق بچه‌ها مناسب نیست.
- رادیوگرافی: وقتی اسکلت بچه‌ها شروع به کلسیفیه‌شدن می‌کند، یعنی تقریباً در هفته‌ی ششم، بچه‌ها در تصویر دیده میشوند. شمارش دقیق‌تر معمولاً در هفته‌های پایانی ممکن است.
درباره‌ی این روش‌ها در مقاله‌ی کاربرد سونوگرافی و رادیولوژی در حیوانات خانگی بیشتر بخوانید؛ این خدمات در بخش تصویربرداری تشخیصی انجام میشود.
ترکیب این معیارها همراه با توجه به تغییرات فیزیکی و رفتار گربه‌ی باردار به تعیین پیشرفت بارداری کمک می‌کند. با این حال چون بارداری گربه‌ها کوتاه است، مقداری خطا در تخمین طبیعی است.
بارداری گربه در چه سنی و در چه فصلی اتفاق می‌افتد؟
گربه‌ها از حدود ۴ ماهگی به بلوغ جنسی می‌رسند و اولین فحلی معمولاً حدود ۶ ماهگی، و گاهی زودتر، رخ می‌دهد. پس گربه‌ای که هنوز در حال رشد است هم می‌تواند باردار شود. این به معنی آمادگی بدن او برای بارداری نیست و بهتر است پیش از هر برنامه‌ی جفت‌گیری، سلامت گربه را دامپزشک بررسی کند.
فحلی گربه‌ها فصلی است و به طول روز بستگی دارد. به همین دلیل جفت‌گیری گربه‌ها بیشتر در بهار و تابستان دیده میشود و فصل آن از اواخر زمستان تا اوایل پاییز ادامه دارد. گربه‌هایی که شب‌ها زیر نور مصنوعی هستند ممکن است در زمان‌های دیگر هم فحل شوند.
مراقبت از گربه در این دوره
گربه‌های باردار در زمینه‌ی مراقبت‌های بهداشتی نیازهای ویژه‌ای دارند. داشتن یک مکان آرام و راحت در منزل برای موفقیت بارداری و تولد بسیار مهم است.
پیش از جفت‌گیری و در ابتدای بارداری
اگر بارداری برنامه‌ریزی‌شده است، گربه باید پیش از جفت‌گیری معاینه شود، واکسینه شود و برای انگل‌های داخلی و خارجی درمان شود. در دوران بارداری بدون نظر دامپزشک به گربه دارو یا ضدانگل ندهید. ورزش گربه را محدود نکنید، ولی او را از گربه‌های بیمار یا ناشناس دور نگه دارید.
آماده‌کردن محل زایمان
محل زایمان باید گرم، آرام و بدون کوران هوا باشد و پتو، حوله یا ملحفه‌های قدیمی و قابل‌شستشو داخل یک جعبه‌ی مقوایی یا تخت‌خواب داشته باشد. جعبه باید آن‌قدر بزرگ باشد که گربه بتواند بایستد، دراز بکشد و بچرخد، و دیواره‌هایش به‌اندازه‌ای بلند باشد که بچه‌ها بیرون نخزند. از نخ یا پارچه‌هایی که ممکن است بلعیده شوند پرهیز کنید. جعبه را حداقل دو هفته پیش از موعد در جایی خلوت اما قابل‌نظارت از فاصله بگذارید تا گربه به آن عادت کند و بتوانید پیشرفت ایمن زایمان را زیر نظر داشته باشید.
گربه‌ی خیابانیِ باردار
احتیاط برای اعضای باردار خانواده
اگر یکی از اعضای خانواده باردار است، طبق توصیه‌ی CDC جعبه‌ی خاک گربه را هر روز تمیز کنید (و اگر ممکن است، این کار را به فرد دیگری بسپارید)، هنگام کار با خاک و ماسه دستکش بپوشید، دست‌ها را با آب و صابون بشویید و به گربه گوشت خام یا نیم‌پز ندهید. درباره‌ی توکسوپلاسموز در گربه‌ها بیشتر بخوانید و برای هر نگرانی با پزشک خود مشورت کنید؛ بیمارستان ما فقط خدمات دامپزشکی ارائه می‌دهد.
رژیم غذایی برای این گربه ها
نیاز غذایی گربه‌ی باردار با غذای معمولی فرق دارد، چون باید علاوه بر تأمین انرژی مادر، رشد بچه‌ها و شیردهی بعد از زایمان را هم پوشش دهد. در دو سوم اول بارداری نیاز او به گربه‌ی بالغ جوان نزدیک است و مهم این است که وزن و وضعیت بدنی‌اش افت نکند؛ اما در هفته‌های پایانی نیاز او به‌شدت بالا می‌رود.
غذای خشک و تر باکیفیت و سرشار از پروتئین، چربی، ویتامین و مواد معدنی، شرایط تغذیه‌ای مادر را بهتر می‌کند و به شیردهی بعد از تولد کمک می‌کند. وعده‌های کوچک و متعدد بهتر است، چون رشد بچه‌ها فضای معده را کم می‌کند و دسترسی دائمی به آب تازه از نکات حیاتی است. هر تغییر در مقدار یا نوع غذا را تدریجی انجام دهید تا دستگاه گوارش گربه سازگار شود.
این موارد را به گربه‌ی باردار ندهید:
- غذای خام یا نیم‌پز مانند گوشت یا تخم‌مرغ خام؛ این غذاها ممکن است سالمونلا، لیستریا یا انگل توکسوپلاسما داشته باشند و برای گربه و اهل خانه خطرناک‌اند.
- مکمل‌های کلسیم و ویتامین بدون تجویز دامپزشک؛ غذای کامل و متعادل معمولاً کافی است.
- شیر گاو و خامه؛ بسیاری از گربه‌ها لاکتوز را خوب هضم نمی‌کنند و این فرآورده‌ها جایگزین غذای کامل نیستند.
- هر ماده‌ی دیگری که در فهرست غذاهای سمی و مضر برای گربه آمده است.
در صورت مشکوک‌شدن به بارداری یا دیدن علائم، حتماً گربه را برای معاینه و مشاوره‌ی تغذیه به بیمارستان دامپزشکی مرکزی بیاورید. لوازم و غذاهای معتبر برای گربه‌ی حامله و وسایل زایمان، شامل حوله، پتو و ملحفه، از پت‌شاپ بیمارستان قابل خرید است.
علائم نزدیک شدن زایمان گربه و مراحل آن
علائم نزدیک شدن زایمان
چند ساعت تا حدود یک روز پیش از زایمان، رفتار گربه عوض میشود. نشانه‌های رایج این مرحله عبارت‌اند از:
- بی‌قراری، پنهان‌شدن و رفت‌وآمد مکرر به جعبه‌ی زایمان
- چنگ‌زدن و جابه‌جا کردن بستر (لانه‌سازی)
- نخوردن غذا، که اغلب از روز قبل شروع میشود
- لیسیدن زیاد ناحیه‌ی تناسلی، صدازدن یا نفس‌نفس‌زدن
- ترشح اندک شفاف، قرمز یا قهوه‌ای از ناحیه‌ی تناسلی
مراحل زایمان گربه
مادر معمولاً خودش کیسه‌ی جنینی را پاره می‌کند، بند ناف را می‌جود و بچه را با لیسیدن تمیز می‌کند و تنفسش را تحریک می‌کند؛ این رفتار کاملاً غریزی است. شما از فاصله نظارت کنید، شمار بچه‌ها و جفت‌ها را بشمارید و تا وقتی نشانه‌ی خطر ندیده‌اید دخالت نکنید.
چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
- زورزدن شدید و مداوم به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بدون تولد بچه
- بچه‌ای که نیمه‌بیرون آمده و گیر کرده است
- ترشح سبزرنگ پیش از تولد بچه، یا خونریزی بیش از چند قطره
- گذشت بیش از یک تا دو ساعت از آخرین بچه در حالی که مادر هنوز زور می‌زند یا بی‌قرار است
- ضعف ناگهانی، بی‌حالی شدید، تب یا استفراغ مادر
- بچه‌ی مرده‌زا، یا خارج نشدن همه‌ی جفت‌ها تا ۴ تا ۶ ساعت پس از تولد
- گذشت چند روز از موعد مورد انتظار بدون هیچ نشانه‌ای از زایمان
در زایمان سخت (دیستوشی)، دامپزشک بسته به شرایط ممکن است رادیوگرافی یا سونوگرافی انجام دهد، داروی تقویت انقباض بدهد یا سزارین را پیشنهاد کند. در طول بارداری هم استفراغ مکرر، ترشح واژینال، کاهش اشتها یا وزن، و افزایش نوشیدن آب و دفع ادرار دلیل کافی برای مراجعه است.
نکات کلیدی
- گربه‌ها از حدود ۴ ماهگی به بلوغ جنسی می‌رسند و اولین فحلی معمولاً حدود ۶ ماهگی است.
- پیش از هر برنامه‌ی جفت‌گیری، سلامت گربه باید توسط دامپزشک بررسی شود.
- گربه‌ی ماده‌ی عقیم‌نشده تا سه بار در سال می‌تواند بچه‌دار شود.
- اگر بارداری اتفاق بیفتد، چرخه‌ی فحلی معمولاً متوقف میشود؛ اما گربه ممکن است حتی ۱ تا ۲ هفته پس از زایمان دوباره فحل شود و باردار شود.
- تعداد معمول بچه‌ها در هر زایمان ۴ تا ۶ عدد است.
- مدت بارداری گربه حدود ۶۳ تا ۶۵ روز، یعنی تقریباً دو ماه است.
- گربه‌ی باردار باید پیش از بارداری واکسینه و معاینه شود و غذای پرانرژی مخصوص بچه‌گربه یا بارداری بخورد.
- در ۳ تا ۴ هفته‌ی آخر حدود ۲۵ درصد به مقدار غذا اضافه میشود و در شیردهی به دو تا سه برابر می‌رسد.
- اشتهای گربه در هفته‌های پایانی ابتدا زیاد میشود و گاهی با فشار بچه‌ها کم میشود؛ کاهش چشمگیر اشتها را جدی بگیرید.
- زایمان با انقباض و زورزدن شکمی همراه است و بچه‌ها درون کیسه‌ی جنینی به دنیا می‌آیند.
- پس از پاره‌شدن کیسه‌ی جنینی، مادر بچه‌ها را لیس می‌زند تا تنفس‌شان تحریک شود.
- سپس بند ناف را می‌جود و جفت را می‌خورد؛ این رفتار طبیعی است.
- اکثر گربه‌ها تمام بچه‌های خود را ظرف چند ساعت به دنیا می‌آورند.
- زورزدن بیش از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بدون تولد بچه نشانه‌ی خطر است.
برای دریافت نوبت دامپزشکی با پذیرش بیمارستان مرکزی تماس بگیرید.
مراقبت پس از زایمان و پیشگیری از بارداری بعدی
مراقبت از مادر و بچه‌گربه‌ها
پس از زایمان، مادر گرسنه و خسته است و باید در جایی آرام و بدون مزاحمت کنار بچه‌هایش بماند. غذای باکیفیت بچه‌گربه و آب تازه را در دسترس بگذارید، اما ظرف آب را طوری قرار دهید که بچه‌ها در آن نیفتند. بچه‌ها باید تقریباً بلافاصله شروع به مکیدن کنند و اگر پس از نیم ساعت شیر نخوردند با دامپزشک مشورت کنید. اولین شیر، که آغوز نام دارد، تا دو روز اول ترشح میشود و وزن بچه‌ها در دو هفته‌ی اول باید دو برابر شود. ترشح واژینال تا چند هفته طبیعی است، اما نباید بوی بد داشته باشد.
درباره‌ی ادامه‌ی مراقبت در مقاله‌ی چطور از نوزاد گربه مراقبت کنیم؟ بخوانید. از شیر گرفتن بچه‌ها حدود ۳ تا ۴ هفتگی شروع میشود و تا ۶ تا ۸ هفتگی کامل میشود؛ زمان‌بندی واکسن را هم در واکسیناسیون بچه‌گربه ببینید.
عقیم‌سازی گربه‌ی مادر و پیشگیری از بارداری بعدی
گربه ممکن است حتی یک تا دو هفته پس از زایمان و در حین شیردهی دوباره فحل شود و باردار شود. به همین دلیل معمولاً توصیه میشود مادر، وقتی بچه‌ها حدود هشت هفته دارند و دیگر به او وابسته نیستند، عقیم شود. بچه‌گربه‌هایی که قرار نیست تولیدمثل کنند هم بهتر است حدود ۴ ماهگی و پیش از بلوغ جنسی عقیم شوند. برای جزئیات بیشتر مقاله‌ی عقیم‌سازی گربه را بخوانید.
اگر گربه‌ی شما بر اثر جفت‌گیری ناخواسته باردار شده است، در بیشتر موارد می‌توان با عقیم‌سازی بارداری را پایان داد؛ این تصمیم باید هرچه زودتر با دامپزشک گرفته شود. برای عقیم‌سازی و جراحی‌های مرتبط می‌توانید با بخش جراحی و هوشبری بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید.
سؤالات متداول
بله. معاینه پیش از جفت‌گیری یا در ابتدای بارداری و بررسی در ادامه‌ی دوره، خطرات بارداری را کاهش می‌دهد؛ به‌خصوص اگر گربه جوان است، بیماری دارد یا قبلاً زایمان سختی داشته است.
نشانه‌های اولیه شامل صورتی‌شدن نوک پستان‌ها (حدود ۲ تا ۳ هفته بعد از جفت‌گیری)، تغییر رفتار (آرام‌تر و وابسته‌تر شدن) و تغییر اشتهاست. در مراحل بعدی شکم بزرگ میشود و گربه دنبال جای خلوت برای زایمان می‌گردد. اگر شک دارید، حتماً به دامپزشک مراجعه کنید.
به‌طور میانگین بین ۶۳ تا ۶۵ روز (حدود دو ماه). این دوران به سه مرحله‌ی تقریباً ۲۰ روزه تقسیم میشود که در هرکدام، علائم بارداری فرق دارد.
غذای باکیفیت و پرانرژی مخصوص بچه‌گربه یا بارداری بدهید، آن را در وعده‌های کوچک تقسیم کنید، آب تمیز همیشه در دسترس باشد، محل زایمان را آرام و خلوت آماده کنید و بدون نظر دامپزشک دارو ندهید. در صورت کاهش شدید اشتها یا رفتار غیرعادی حتماً به دامپزشک مراجعه کنید.
این موضوع به زمان بارداری قبلی و شرایط گربه بعد از زایمان بستگی دارد، اما یک گربه‌ی عقیم‌نشده تا سه بار در سال می‌تواند بچه‌دار شود. عقیم‌سازی مطمئن‌ترین راه جلوگیری از بارداری‌های پی‌درپی است.
جفت‌گیری گربه‌ها معمولاً از اواخر زمستان تا اوایل پاییز و بیشتر در بهار و تابستان رخ می‌دهد، اما بسته به طول روز، نور مصنوعی و آب‌وهوا ممکن است در زمان‌های دیگر هم اتفاق بیفتد.
منابع
- PetMD، راهنمای بارداری گربه و بچه‌گربه‌ها
- PDSA، بارداری در گربه‌ها
- PDSA، راهنمای زایمان گربه
- Cats Protection، گربه‌های باردار، زایمان و مراقبت از بچه‌گربه‌های تازه‌متولد
- MSD Veterinary Manual، مدیریت تولیدمثل در گربه‌ها
- VCA، تغذیه‌ی گربه‌ی باردار
- VCA Canada، پرهیز از غذای خام در گربه‌ها
- CDC، پیشگیری از توکسوپلاسموز
- International Cat Care، بزرگ‌کردن یک لیتر بچه‌گربه
- International Cat Care، عقیم‌سازی گربه
- PetMD، افت کلسیم خون پس از زایمان در گربه‌ها
- VIN، چرخه‌ی فحلی گربه‌ی ماده
