عقیم سازی حیوان خانگی یکی از مهمترین تصمیمهایی است که بسیاری از سرپرستان حیوانات با آن روبهرو میشوند. این تصمیم فقط به توانایی تولیدمثل حیوان مربوط نیست؛ بلکه میتواند روی سلامت جسمی، بعضی رفتارها، کنترل جمعیت حیوانات بلاصاحب و حتی هزینههای نگهداری در آینده اثر بگذارد.
در این مقاله به شکل کامل توضیح میدهیم عقیمسازی یعنی چه، چه فوایدی دارد، چه عوارضی ممکن است ایجاد کند، چه زمانی برای انجام آن مناسبتر است و بعد از جراحی باید چه مراقبتهایی انجام شود.
عقیم کردن یعنی چه؟
عقیم کردن حیوانات خانگی روشی برای جلوگیری از تولیدمثل و کاهش بسیاری از رفتارهای وابسته به هورمونهای جنسی است. این کار معمولا با جراحی و تحت بیهوشی عمومی انجام میشود.
در حیوانات نر، در بیشتر موارد بیضهها برداشته میشوند. در حیوانات ماده، بسته به گونه، شرایط حیوان و نظر دامپزشک، ممکن است تخمدانها یا تخمدانها همراه با رحم برداشته شوند. به همین دلیل، این عمل در مادهها معمولا پیچیدهتر از نرها است و مراقبت بیشتری نیاز دارد.
در این مقاله به طور کلی به عقیم سازی حیوانات میپردازیم اما اگر حیوان خانگی شما گربه یا سگ است برای کسب اطلاعات تکمیلی و تخصصی به مقاله مخصوص عقیم سازی گربه و مقاله عقیم سازی سگ در بیمارستان دامپزشکی مرکزی مراجعه کنید.
برای تماس تلفنی با بیمارستان روی شماره کلیک کنید.بیمارستان دامپزشکی مرکزی تهران
این سوال یکی از رایجترین دغدغههای سرپرستان است. باید توجه داشت که حیوانات خانگی، بهویژه سگها و گربهها، در محیطی متفاوت از طبیعت زندگی میکنند. تغذیه، مراقبت پزشکی، محل زندگی، ارتباط با انسان و کنترل جفتگیری آنها کاملا با حیوانات آزاد در طبیعت فرق دارد.
در چنین شرایطی، ادامه تولیدمثل بدون برنامه میتواند باعث بارداری ناخواسته، افزایش جمعیت حیوانات بلاصاحب، انتقال بیماریها، مشکلات رفتاری و بعضی بیماریهای دستگاه تولیدمثل شود. بنابراین، عقیم سازی اگر در زمان مناسب و با ارزیابی دامپزشک انجام شود، میتواند بخشی از مراقبت مسئولانه از حیوان باشد.
البته این تصمیم برای همه حیوانات یک نسخه ثابت ندارد. در بعضی سگهای نژاد بزرگ، حیوانات بیمار، پتهای خیلی جوان یا خیلی مسن، یا گونههای خاص مثل پرندگان، زمان و روش کنترل تولیدمثل باید با دقت بیشتری انتخاب شود.
مزایای عقیم سازی حیوانات خانگی
فواید این عمل فقط به جلوگیری از بارداری محدود نمیشود. بسته به نوع حیوان، جنسیت و زمان انجام جراحی، این تصمیم میتواند مزایای مختلفی برای سلامت و مدیریت رفتار حیوان داشته باشد.
جلوگیری از بارداری ناخواسته
مهمترین و واضحترین مزیت، پیشگیری از بارداری ناخواسته است. بارداری و زایمان برای حیوان ماده میتواند با خطراتی مانند سختزایی، ضعف جسمی، عفونت، هزینههای دامپزشکی و نیاز به مراقبت از تولهها همراه باشد.
از طرف دیگر، تولههای ناخواسته همیشه سرپرست مناسب پیدا نمیکنند و ممکن است به جمعیت حیوانات بیسرپرست اضافه شوند. بنابراین کنترل تولیدمثل، هم به نفع حیوان خانگی است و هم به مدیریت بهتر جمعیت حیوانات کمک میکند.
عمل عقیم سازی حیوانات در بیمارستان دامپزشکی مرکزی در اتاق عملهای مجهز و توسط پزشکان متخصص انجام میشود تا ریسک عمل کنترل شود.
کاهش بعضی بیماریهای دستگاه تولیدمثل
در مادهها، عقیمسازی میتواند خطر برخی بیماریها مانند عفونت رحم یا پیومترا را کاهش دهد یا از بین ببرد. پیومترا یک بیماری جدی و گاهی خطرناک است که معمولا در حیوانات ماده عقیمنشده دیده میشود و ممکن است نیاز به جراحی فوری داشته باشد.
در بعضی حیوانات، انجام این عمل در زمان مناسب میتواند احتمال برخی تومورهای وابسته به هورمون را هم کاهش دهد. البته میزان این اثر به گونه، سن، نژاد و زمان جراحی بستگی دارد و باید بهصورت فردی بررسی شود.
سلام وقت بخیر
علائمی که گفتید نشون میده حال عمومی گربه خوب نیست و احتمال عفونت، تب، درد یا مشکل داخلی وجود داره. گربههایی که چند روز در محیط بیرون هستن بیشتر در معرض بیماریهای ویروسی، درگیریهای عفونی یا آسیب قرار میگیرن. اگر بیش از ۲۴ ساعت غذا نخورده باشه یا بیحالتر شده باشه، بهتره هرچه زودتر برای معاینه حضوری اقدام بشه چون گربهها نسبت به بیغذایی حساس هستن. فعلاً اگر امکانش هست در جای آرام و گرم نگهش دارید و آب تمیز در دسترسش باشه، ولی بهتره در اولین فرصت به دامپزشک مراجعه کنید.
سلام وقت بخیر
بله میشه هر کدوم رو جداگانه و در زمان متفاوت عقیم کرد، اجباری نیست که هر دو همزمان انجام بشه. فقط باید به سنشون توجه داشته باشید. معمولاً از حدود ۵ تا ۶ ماهگی میشه برای عقیمسازی اقدام کرد. فقط حواستون باشه اگر نر و ماده کنار هم زندگی میکنن، قبل از عقیمسازی کامل امکان جفتگیری و بارداری ناخواسته وجود داره، بنابراین زمانبندی رو جدی بگیرید.
سلام وقت بخیر
حتما مراجعه حضوری به دامپزشک لازمه. دلیل هم میتونه التهاب شدید روده، عفونت انگلی یا باکتریایی، کولیت، آسیب به روده یا حتی بیرونزدگی بخشی از مخاط روده باشه. اگر واقعاً منبع خون از مقعد باشه و نه از دستگاه تناسلی، باید حتماً بررسی مدفوع و معاینه حضوری انجام بشه. هرچند فعلاً بیحال نیست و غذا میخوره، اما تکرار خونریزی حتی اگر کم شده باشه نیاز به پیگیری فوری داره چون در صورت ادامه ممکنه باعث کمخونی یا بدتر شدن التهاب بشه. توصیه میشه در اولین فرصت برای معاینه و در صورت نیاز آزمایش مدفوع یا سونوگرافی مراجعه کنید و تا اون زمان از دادن غذای جدید یا خانگی خودداری کنید.
سلام وقت بخیر
احتمال داره آبسه ناشی از درگیری و گازگرفتگی با گربههای دیگه باشه. زخمهای گازگرفتگی در گربهها اول کوچیک به نظر میان ولی بهدلیل عفونت زیرپوستی بهسرعت بزرگ و عمیق میشن و میتونن دردناک باشن، برای همین غذا خوردن هم براش سخت میشه. در بعضی موارد هم انگلهای پوستی یا عفونت قارچی میتونن شروعکننده باشن، ولی عمیق شدن سریع بیشتر مربوط به عفونت باکتریایی هست. بهتره هرچه زودتر برای معاینه و دریافت آنتیبیوتیک و در صورت نیاز تخلیه آبسه اقدام بشه، چون بدون درمان معمولاً بدتر میشه. تا زمان مراجعه میتونید فقط با بتادین رقیق (رنگ چای کمرنگ) بهآرامی ضدعفونی کنید و از دستکاری عمیق زخم خودداری کنید.
سلام وقت بخیر
استفراغ مکرر همراه با بالا آوردن مواد زرد رنگ و مخصوصاً دیدن تکههای شبیه لخته خون طبیعی نیست و نشون میده احتمال التهاب شدید معده، جسم خارجی در دستگاه گوارش، مسمومیت یا عفونت وجود داره. اینکه فقط آب میخوره و غذا نمیخوره هم مهمه چون گربهها نسبت به بیغذایی حساس هستن و سریع دچار ضعف میشن. در این شرایط بهتره معاینه حضوری به تأخیر نیفته و حتماً به دامپزشکی مراجعه کنید، چون ممکنه نیاز به دارو، سرم یا بررسی بیشتر مثل تصویربرداری داشته باشه. اگر دسترسی به مرکز دولتی یا درمانگاه با هزینه کمتر دارید، مراجعه هرچه زودتر توصیه میشه.
سلام وقت بخیر
این موارد بعد از جراحی طبیعی نیست و نشون میده احتمالاً یک مشکل جدی مثل تخلیه نشدن ادرار یا یبوست شدید، عفونت داخلی، تجمع مایع در شکم یا عارضه بعد از عمل وجود داره. ورم زیاد شکم همراه با نفخ میتونه خطرناک باشه و اگر دفع ادرار یا مدفوع بهدرستی انجام نشه، به سرعت باعث مسمومیت بدن میشه. این وضعیت نیاز به معاینه فوری، احتمالاً آزمایش خون و تصویربرداری داره و با ادامه دارو بدون بررسی مجدد ممکنه زمان از دست بره. توصیه میشه در اولین فرصت به یک مرکز مجهز ترجیحا بیمارستان دامپزشکی مراجعه کنید تا روند درمان شروع بشه.
سلام وقت بخیر
بچهگربه ۲۰ روزه هنوز وابسته به شیر مادره و بهتره حداقل تا ۶ هفتگی کنار مادرش بمونه، چون هم از نظر تغذیه و هم تقویت سیستم ایمنی به شیر مادر نیاز داره. اگر قراره از مادر جدا بشه، باید از شیرخشک مخصوص بچهگربه استفاده کنید، نه شیر گاو و معمولاً هر ۳ تا ۴ ساعت یکبار در طول شبانهروز تغذیه انجام بشه. از حدود ۴ هفتگی میشه کمکم غذای مخصوص بچهگربه رو به صورت خیسخورده و نرم در کنار شیرخشک بدید و کم کم تا ۶ تا ۸ هفتگی مقدار شیر کمتر و غذای جامد بیشتر بشه. در این سن غذای خونگی توصیه نمیشه چون تعادل مواد مغذی دقیق نیست و ممکنه باعث مشکلات رشدی بشه، بهترین گزینه غذای تجاری مخصوص کیتن هست که نیازهای رشد رو کامل تأمین میکنه.
کاهش مشکلات مرتبط با نرها
در حیوانات نر، برداشتن بیضهها از سرطان بیضه پیشگیری میکند و میتواند در کاهش برخی مشکلات وابسته به هورمونهای جنسی، مانند بزرگ شدن خوشخیم پروستات، نقش داشته باشد.
همچنین در بعضی حیوانات، رفتارهایی مانند پرسهزنی برای جفتگیری، فرار از خانه، درگیری با حیوانات دیگر و نشانهگذاری ادراری ممکن است کمتر شود. البته همه رفتارها فقط منشا هورمونی ندارند و آموزش، محیط، سن و عادتهای قبلی حیوان نیز اهمیت دارند.
راهنمای خلاصه عقیمسازی حیوانات خانگی و نکات مهم قبل و بعد از جراحی.
کمک به کنترل برخی رفتارهای وابسته به هورمون
در برخی حیوانات، رفتارهایی مثل بیقراری هنگام فحلی، تلاش برای فرار، جلب توجه شدید، نشانهگذاری ادراری، صداسازی مداوم یا درگیری برای جفتگیری بعد از عقیم سازی حیوان کاهش پیدا میکند.
با این حال، نباید انتظار داشت همه مشکلات رفتاری فقط با جراحی حل شوند. اگر رفتاری به عادت تبدیل شده باشد یا به اضطراب، ترس، کمبود آموزش، محیط نامناسب یا بیماری مربوط باشد، ممکن است بعد از عمل هم ادامه پیدا کند.
پیشگیری از انتقال برخی مشکلات ژنتیکی
اگر حیوان دچار بیماری یا نقص ژنتیکی قابل انتقال باشد، جلوگیری از تولیدمثل میتواند مانع انتقال آن به نسل بعد شود. بعضی مشکلات مفصلی، برخی بیماریهای چشمی، اختلالات ارثی و ناهنجاریهای مادرزادی ممکن است در نسلهای بعد تکرار شوند.
در این شرایط، عقیمسازی علاوه بر مراقبت از حیوان، نوعی مسئولیتپذیری در برابر سلامت نسلهای بعدی هم محسوب میشود.
عقیم کردن حیواناتی که مشکل ژنتیکی دارند باعث میشود این مشکل به نسل بعد منتقل نشود.
کمک به کنترل جمعیت حیوانات بلاصاحب
یکی از مهمترین دلایل اجتماعی این کار، کاهش تولد حیوانات بیسرپرست است. جفتگیری کنترلنشده، بهخصوص در گربهها و سگهایی که به بیرون دسترسی دارند، میتواند خیلی سریع باعث افزایش جمعیت حیوانات بلاصاحب شود.
این حیوانات بیشتر در معرض گرسنگی، تصادف، بیماری، انگلها، درگیری و شرایط سخت محیطی قرار میگیرند. بنابراین کنترل تولیدمثل در حیوانات خانگی، فقط یک تصمیم شخصی نیست و اثر اجتماعی هم دارد.
جدول خلاصه مزایا و نکات مهم
موضوع
فایده احتمالی
نکته مهم
بارداری ناخواسته
جلوگیری از تولد تولههای ناخواسته
برای حیوانات ماده و نر هر دو اهمیت دارد
بیماریهای مادهها
کاهش خطر پیومترا و برخی مشکلات تولیدمثلی
زمان انجام جراحی در میزان اثرگذاری مهم است
بیماریهای نرها
پیشگیری از سرطان بیضه و کاهش برخی مشکلات پروستات
همه مشکلات رفتاری نرها با جراحی حل نمیشود
رفتارهای جنسی
کاهش فرار، بیقراری، جفتجویی و نشانهگذاری در بعضی موارد
رفتارهای عادتی ممکن است باقی بمانند
نقصهای ژنتیکی
جلوگیری از انتقال بیماریهای ارثی
بهویژه در حیوانات دارای سابقه بیماری مهم است
کنترل جمعیت
کاهش تولد حیوانات بیسرپرست
برای گربهها و سگهای دارای دسترسی به بیرون بسیار مهم است
عوارض و محدودیتهای احتمالی
در کنار فواید متعدد، باید عوارض و محدودیتهای این جراحی را هم شناخت. آگاهی از این موارد به سرپرست کمک میکند تصمیم منطقیتری بگیرد و بعد از عمل مراقبت بهتری انجام دهد.
سلام وقت بخیر
میتونه به دلایل مختلفی مثل اضطراب، ترس، کمبود آموزش، تجربههای منفی قبلی یا حتی انرژی تخلیه نشده باشه. اول از همه بهتره از نظر جسمی معاینه بشه تا درد، مشکل هورمونی یا بیماری زمینهای رد بشه، چون بعضی وقت ها ناراحتی بدنی باعث تحریک پذیری بیشتر میشه. در کنار اون، آموزش منظم، تعیین قوانین ثابت در خانه، بیتوجهی به پارسهای جلب توجه و استفاده از تشویقی برای رفتار آرام خیلی کمکتون میکنه. فعالیت روزانه کافی هم در کاهش تنش موثره.
در مورد واکسن هم بهتره هرچه زودتر برنامه واکسیناسیون تکمیل بشه تا از نظر بیماری های عفونی در امان باشه. ناقص بودن واکسن ها میتونه ریسک ابتلا رو بالا ببره. اگر شدت پرخاشگری زیاده، مشاوره با مربی یا دامپزشک رفتاری هم توصیه میشه.
سلام وقت بخیر
رفتاری که توضیح دادید در تولهسگ چهار ماهه تا حد زیادی طبیعی هست، مخصوصاً در سن دنداندرآوردن که میل به جویدن و گاز گرفتن بیشتر میشه. پریدن و گاز گرفتن معمولاً از روی بازی و هیجان هست، نه پرخاشگری. مهمه که هر بار که گاز میگیره، بازی رو همون لحظه قطع کنید و بیتوجهی کوتاه انجام بدید تا یاد بگیره این رفتار باعث قطع توجه میشه. اسباببازیهای مخصوص دندانی مقاوم براش تهیه کنید و هر وقت به سمت دست یا پا میاد، فوراً اسباببازی رو جایگزین کنید. آموزشهای پایه مثل گفتن نه یا بشین هم باید از همین سن شروع بشه.
در مورد واکسن هم حتماً هرچه زودتر برنامه واکسیناسیون رو شروع کنید چون تولههای واکسینه نشده در معرض بیماریهای جدی هستن. تا تکمیل واکسنها از تماس با سگهای غریبه یا محیطهای آلوده جلوگیری کنید.
سلام وقت بخیر
نفسنفس زدن و لرزیدن بعد از غذا خوردن با توجه به اینکه گفتید التهاب معده، بزرگ شدن قلب و مشکل ریوی هم مطرح شده، موضوعی هست که باید جدی پیگیری بشه. گاهی درد معده یا رفلاکس میتونه بعد از غذا علائم ایجاد کنه، اما در سگی که نشانههای قلبی و ریوی هم داره، تنگی نفس بعد از پر شدن معده ممکنه به دلیل فشار به دیافراگم یا کاهش تحمل قلب باشه. اگر با فاموتیدین و مترونیدازول بهبودی نداشته، بهتره مجدد برای بررسی تخصصیتر مراجعه کنید، مخصوصاً ارزیابی قلب (مثل اکوکاردیوگرافی) و بررسی دقیق ریه. همچنین تا زمان مراجعه، وعدههای غذایی رو کمحجمتر و در تعداد بیشتر بدید و از فعالیت بعد از غذا جلوگیری کنید. ادامهدار بودن این علائم نیاز به پیگیری دقیقتر داره و فقط با داروی معده ممکنه برطرف نشه.
سلام وقت بخیر
بله این امکان وجود داره که همون نزدیکی محل امنی که احساس راحتی میکنه زایمان کنه، مخصوصاً اگر به اون فضا عادت کرده باشه و احساس امنیت داشته باشه. سگهای باردار معمولاً چند روز قبل از زایمان دنبال جای ساکت، خلوت و نسبتاً گرم میگردن. اگر محیط کوچه رفتوآمد زیاد یا سر و صدا داشته باشه، ممکنه جای دیگهای رو انتخاب کنه، اما اگر اونجا براش امن باشه احتمال زایمان همون اطراف هست.
اگر براتون مقدوره، میتونید یک فضای ساده و تمیز مثل جعبه بزرگ یا گوشهای با کارتن و پارچه خشک در جای آرام براش آماده کنید تا احتمال زایمان در محل امن بیشتر بشه. فقط در زمان زایمان دخالت مستقیم نکنید مگر اینکه مشکل واضحی پیش بیاد.
سلام وقت بخیر
تشنج همراه با خروج کف از دهان در تولهسگ دو ماهه وضعیت اورژانسی محسوب میشه و نیاز به مراجعه فوری به دامپزشک داره. در این سن علل میتونه شامل بیماریهای ویروسی مثل دیستمپر، افت شدید قند خون، مسمومیت، انگلهای شدید یا مشکلات مادرزادی باشه و ادامهدار شدن تشنج میتونه خطرناک باشه. تا زمان رسیدن به مرکز درمانی، چیزی داخل دهانش نذارید، سعی نکنید زبانش رو بگیرید، فقط اطرافش رو ایمن کنید که به خودش آسیب نزنه و محیط رو کمنور و آرام نگه دارید. نیاز به بررسی و درمان فوری داره.
سلام وقت بخیر
با توجه به اینکه مشکل کیس درگیریانگل گوارشی بوده و محیط و تغذیه کیس با کیس های خودتون متفاوت بوده و اگر درمان دوره ای ضدانگل رو به درستی انجام داده باشین، احتمال درگیری کیس های خودتون پایین هست.
ولی اگر کیس های خودتون خیلی وقته قرص ضدانگل نخوردن بهتره درمان ضدانگلی رو برای کیس های خودتون شروع کنید، اون کیس هم با درمان ضدانگلی درست مشکلش برطرف میشه.
سلام وقت بخیربرای درمان حمایتی نارسایی کلیه بهترین کار سرم تراپی و تزریق دارو های گوارشی و انتی بیوتیک و دارو های تقویتی میباشد. و همچنین دارو هایی که در بهبود روند خونسازی موثر باشند.
این دارو ها باید به مدت طولانی تری در سگ شما مصرف شود تا کم کم نتیجه بخش باشد.
سلام وقت بخیراحتمال دارد به فرم خفیف بیماری مبتلا شده باشد. در صورتیکه این علائم ادامه دار بود و حیوان اصلا اشتها نداشت باید جهت سرم تراپی و دارو درمانی به دامپزشکی مراجعه بفرمایید.
سلام و وقت به خیربهتر است عقیم شود به خصوص اگر ماده هست احتمال ابتلا به عفونت رحم و سرطان پستان در سنین بالا وجود دارد. برای دندان ها باید هر روز مسواک بزنید و از تشویقی های دندانی و محلول دهانشویه کلرهگزیدین هر روز استفاده کنید. ولی به طور کل سالی یک مرتبه جرمگیری مشکلی به وجود نمی اورد.
افزایش وزن
بعد از عقیمسازی، سوختوساز بدن برخی حیوانات تغییر میکند و نیاز کالری آنها کمتر میشود. اگر میزان غذا، تشویقیها و فعالیت بدنی حیوان مثل قبل بماند، احتمال اضافهوزن بیشتر میشود.
برای پیشگیری از چاقی، بهتر است بعد از جراحی با دامپزشک درباره نوع غذا، مقدار وعدهها و برنامه فعالیت حیوان مشورت کنید. کنترل وزن بعد از عمل، یکی از مهمترین بخشهای مراقبت طولانیمدت است.
یکی از عوارضی که ممکن است پس از عقیم کردن حیوان اتفاق بیفتد چاقی و اضافه وزن است.
برگشتناپذیر بودن
در بیشتر روشهای جراحی، پس از برداشتن اندامهای تولیدمثل، حیوان برای همیشه نابارور میشود. بنابراین اگر قصد تکثیر اصولی، مجاز و تحت نظارت دامپزشک دارید، باید قبل از تصمیمگیری این موضوع را دقیق بررسی کنید.
در غیر این صورت، برای بیشتر سرپرستانی که قصد تولیدمثل ندارند، برگشتناپذیر بودن عمل معمولا مزیت محسوب میشود؛ چون از بارداری ناخواسته جلوگیری میکند.
ریسک بیهوشی و جراحی
عقیمسازی یک جراحی رایج است، اما همچنان جراحی محسوب میشود. بنابراین بیهوشی، برش جراحی، خونریزی، عفونت، درد، التهاب یا واکنش به داروها از ریسکهای احتمالی هستند.
این خطرات معمولا با معاینه قبل از عمل، آزمایش خون، انتخاب روش بیهوشی مناسب، انجام جراحی در مرکز مجهز و مراقبت بعد از عمل کاهش پیدا میکنند.
بیاختیاری ادرار در برخی مادهها
در بعضی سگهای ماده، بیاختیاری ادرار ممکن است بعد از عقیمسازی دیده شود. این عارضه در همه حیوانات رخ نمیدهد، اما در بعضی نژادها، جثهها یا زمانهای جراحی بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
اگر بعد از عمل متوجه نشت ادرار، خیس شدن محل خواب یا افزایش غیرعادی ادرار شدید، باید حیوان توسط دامپزشک بررسی شود.
در برخی موارد رفتار حیوان در اثر عقیم سازی تغییر میکند.
ملاحظات مربوط به نژادهای بزرگ
در سگهای نژاد بزرگ یا غولپیکر، زمان جراحی اهمیت بیشتری دارد. در بعضی از این سگها، انجام خیلی زودهنگام عمل ممکن است با برخی مشکلات مفصلی یا اسکلتی در ارتباط باشد. به همین دلیل، دامپزشک ممکن است توصیه کند تا پایان رشد اسکلتی یا رسیدن به سن مناسب صبر شود.
بنابراین نباید برای همه سگها یک نسخه واحد در نظر گرفت. جثه، نژاد، جنسیت، وضعیت رشد، سبک زندگی و احتمال بروز بیماریهای خاص باید در تصمیمگیری لحاظ شود.
بهترین سن برای عقیم کردن حیوانات خانگی
زمان مناسب برای این جراحی به نوع حیوان، جنسیت، نژاد، جثه، وضعیت سلامت و هدف سرپرست بستگی دارد. در گذشته اغلب توصیهها کلیتر بود، اما امروزه در بسیاری از موارد، تصمیمگیری فردی و مشاوره با دامپزشک اهمیت بیشتری دارد.
در گربهها، معمولا عقیمسازی در سن پایینتر و قبل از بلوغ جنسی پیشنهاد میشود، مگر اینکه دامپزشک به دلیل شرایط خاص حیوان نظر دیگری داشته باشد.
سن مناسب عقیم کردن حیوان معمولا قبل از بلوغ جنسی است.
در سگهای کوچک، زمان جراحی معمولا زودتر از سگهای بزرگ در نظر گرفته میشود. در سگهای بزرگ و غولپیکر، ممکن است دامپزشک زمان دیرتری را پیشنهاد کند تا رشد بدن کاملتر شود.
در حیوانات مسنتر هم امکان انجام جراحی وجود دارد، اما معمولا نیاز به بررسی دقیقتر قلب، کلیه، کبد، وضعیت خون و تحمل بیهوشی وجود دارد.
جدول راهنمای کلی زمان مناسب
نوع حیوان
زمان احتمالی مناسب
نکته مهم
گربه نر و ماده
معمولا پیش از بلوغ جنسی یا طبق نظر دامپزشک
برای جلوگیری از بارداری ناخواسته و رفتارهای جنسی اهمیت دارد
سگ نژاد کوچک
اغلب حوالی چند ماهگی و پیش از بلوغ کامل بررسی میشود
زمان دقیق به سلامت، جنسیت و نظر دامپزشک بستگی دارد
سگ نژاد بزرگ
ممکن است بعد از کاملتر شدن رشد توصیه شود
تصمیم باید بر اساس نژاد، جثه و ریسکهای احتمالی باشد
حیوانات مسن
فقط پس از معاینه و آزمایشهای لازم
ریسک بیهوشی و بیماریهای زمینهای باید بررسی شود
پرندگان
به شکل معمول مثل سگ و گربه انجام نمیشود
بیشتر درباره کنترل تخمگذاری مزمن یا مشکلات تولیدمثلی مطرح است
آیا پرندگان هم نیاز به عقیم شدن دارند؟
در پرندگان، موضوع کمی متفاوت است. عقیم سازی پرندگان مثل سگ و گربه یک اقدام معمول و ساده نیست. در بسیاری از پرندگان خانگی، مسئله اصلی «تخمگذاری بیش از حد»، «تخمماندگی»، کمبود کلسیم، تحریک هورمونی یا مشکلات اویداکت است.
تخمگذاری مزمن میتواند برای پرنده خطرناک باشد. پرندهای که مرتب تخم میگذارد، ممکن است دچار ضعف، کاهش کلسیم، تخمماندگی، عفونت یا مشکلات جدی دیگر شود. در چنین شرایطی، باید توسط دامپزشک پرندگان معاینه شود.
درمان معمولا از اصلاح محیط، تغذیه، نور، خواب، حذف محرکهای تولیدمثلی و مدیریت رفتار شروع میشود. در مواردی که این روشها کافی نباشد، دامپزشک ممکن است درمان هورمونی یا روشهای تخصصی دیگر را پیشنهاد دهد. جراحی در پرندگان حساستر و پرریسکتر است و معمولا فقط در شرایط خاص و توسط دامپزشک باتجربه پرندگان مطرح میشود.
عقیم کردن پرنده حساس و پرریسک است و در صورت نیاز باید توسط دامپزشک متخصص پرندگان انجام شود.
جراحی چگونه انجام میشود؟
پیش از عمل، دامپزشک حیوان را معاینه میکند و بسته به سن، وضعیت سلامت و نوع حیوان ممکن است آزمایش خون، بررسی قلب، کنترل وزن یا سایر آزمایشها را پیشنهاد دهد. هدف این بررسیها این است که حیوان برای بیهوشی و جراحی آماده باشد.
در روز عمل، حیوان تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد. در نرها، معمولا بیضهها برداشته میشوند. در مادهها، بسته به روش انتخابی و وضعیت حیوان، تخمدانها یا تخمدانها همراه با رحم برداشته میشوند.
بعد از جراحی، حیوان تا زمان برگشت از بیهوشی تحت نظر میماند. اگر وضعیت عمومی مناسب باشد، در بسیاری از موارد همان روز یا طبق نظر دامپزشک مرخص میشود.
عمل جراحی عقیم سازی تحت بیهوشی عمومی انجام میشود.
اقدامات قبل از عمل
وقتی تصمیم به جراحی گرفتید، بهتر است قبل از مراجعه چند نکته را رعایت کنید:
تاریخچه بیماریها، داروها، واکسنها و حساسیتهای حیوان را به دامپزشک اطلاع دهید.
اگر حیوان بیحال، تبدار، دچار اسهال، استفراغ یا سرفه است، پیش از عمل با دامپزشک هماهنگ کنید.
درباره آزمایش خون و بررسیهای قبل از بیهوشی سوال کنید.
زمان قطع غذا و آب را دقیقا طبق دستور مرکز دامپزشکی رعایت کنید.
اگر حیوان استرس زیادی دارد، درباره نحوه انتقال و آرامسازی او مشورت بگیرید.
برای بعد از عمل، محیطی آرام، گرم، تمیز و محدود آماده کنید.
در بسیاری از حیوانات، دامپزشک توصیه میکند چند ساعت قبل از عمل غذا قطع شود. این زمان برای هر حیوان و هر روش بیهوشی ممکن است متفاوت باشد، بنابراین نباید بدون دستور دقیق عمل کرد.
مراقبت بعد از عقیم کردن
مراقبت بعد از جراحی نقش زیادی در کاهش عوارض و بهبود سریعتر حیوان دارد. بیشتر حیوانات در روزهای اول کمی خوابآلود، کماشتها یا بیحال هستند، اما باید بهتدریج بهتر شوند.
مهمترین مراقبتها عبارتاند از:
حیوان را در محیط آرام، تمیز و بدون رفتوآمد زیاد نگه دارید.
تا زمانی که کاملا هوشیار نشده، غذا و آب را با عجله در اختیارش نگذارید.
داروهای مسکن یا آنتیبیوتیک را فقط طبق نسخه دامپزشک مصرف کنید.
از لیسیدن یا گاز گرفتن محل جراحی جلوگیری کنید.
در صورت توصیه دامپزشک، از قلاده الیزابت یا لباس مخصوص استفاده کنید.
فعالیت، پریدن، دویدن و بازی شدید را تا زمان بهبود محدود کنید.
محل جراحی را روزانه از نظر تورم، ترشح، باز شدن بخیه یا بوی بد بررسی کنید.
زمان ویزیت مجدد یا کشیدن بخیه را فراموش نکنید.
بهبودی کامل زخم در بسیاری از موارد حدود ۱۰ تا ۱۴ روز زمان میبرد، اما زمان دقیق به نوع جراحی، گونه حیوان و نظر دامپزشک بستگی دارد.
مراقبت های بعد از عقیم سازی حیوان شامل بستن گردنبند الیزابت، محدودیت حرکت و … است.
جدول مراقبتهای بعد از جراحی
زمان
مراقبت مهم
توضیح
چند ساعت اول
محیط آرام و گرم
حیوان ممکن است هنوز اثر بیهوشی داشته باشد
روز اول
غذای سبک و کنترلشده
فقط طبق توصیه دامپزشک غذا و آب بدهید
روزهای اول
محدود کردن فعالیت
پریدن و دویدن میتواند به بخیه آسیب بزند
هر روز تا بهبود
بررسی محل جراحی
قرمزی شدید، ترشح یا بوی بد را جدی بگیرید
تا زمان ترمیم
جلوگیری از لیسیدن زخم
قلاده الیزابت یا لباس مخصوص کمککننده است
۱۰ تا ۱۴ روز
ویزیت مجدد یا کشیدن بخیه
زمان دقیق را دامپزشک تعیین میکند
چه زمانی باید سریع به دامپزشک مراجعه کرد؟
کمی بیحالی، خوابآلودگی و کاهش اشتها در ساعات اول بعد از جراحی میتواند طبیعی باشد، اما برخی علائم نیاز به پیگیری فوری دارند.
در صورت مشاهده موارد زیر با دامپزشک تماس بگیرید:
خونریزی زیاد یا ادامهدار
بوی بد از محل جراحی
تورم شدید یا رو به افزایش
قرمزی شدید یا غیرعادی
خروج چرک یا ترشح غلیظ
باز شدن بخیه یا محل برش
بیحالی شدید یا طولانی
نخوردن غذا بیش از مدت توصیهشده
استفراغ مکرر
دشواری در ادرار یا مدفوع
رنگپریدگی لثه، تنفس سخت یا افت شدید انرژی
در متن قبلی به موارد مهمی مثل بوی بد، تورم، کبودی، خروج چرک و باز شدن بخیه اشاره شده بود. این موارد درست هستند و بهتر است حفظ شوند، اما با چند علامت هشدار دیگر کاملتر شوند.
غذای مناسب برای حیوان عقیمشده
بعد از عقیمسازی، نیاز انرژی بعضی حیوانات کمتر میشود. اگر مقدار غذای قبلی بدون تغییر ادامه پیدا کند، حیوان ممکن است بهتدریج دچار اضافهوزن شود.
برای پیشگیری از چاقی، بهتر است:
مقدار غذا با نظر دامپزشک تنظیم شود.
تشویقیها محدود شوند.
وزن حیوان بهصورت منظم بررسی شود.
فعالیت بدنی روزانه حفظ شود.
در صورت نیاز از غذاهای مخصوص حیوانات عقیمشده استفاده شود.
از دادن غذای انسانی، پرکالری و چرب خودداری شود.
چاقی بعد از عمل قابل پیشگیری است، اما اگر جدی گرفته نشود، میتواند زمینهساز مشکلات مفصلی، قلبی، تنفسی و متابولیک شود.
حیوان عقیم شده باید با دقت تغذیه شود تا دچار اضافه وزن نشود.
هزینه عقیمسازی به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه این جراحی تعرفه ثابت و یکسانی ندارد. قیمت نهایی به چند عامل بستگی دارد:
نوع حیوان
جنسیت
وزن و جثه
سن
وضعیت سلامت
نوع بیهوشی
آزمایشهای قبل از عمل
داروهای بعد از جراحی
نیاز به بستری یا مراقبت بیشتر
پیچیدگی عمل
امکانات مرکز دامپزشکی
معمولا هزینه عمل در مادهها بیشتر از نرها است، چون جراحی داخلیتر و زمانبرتر انجام میشود. برای اطلاع از هزینه دقیق، بهتر است با بیمارستان یا کلینیک دامپزشکی تماس بگیرید و مشخصات حیوان را اعلام کنید.
برای تماس تلفنی با بیمارستان روی شماره کلیک کنید.بیمارستان دامپزشکی مرکزی تهران
این جراحی هم برای نرها انجام میشود و هم برای مادهها، اما هدف، روش، مدت عمل و مراقبتها در این دو گروه تفاوتهایی دارد.
مورد مقایسه
حیوان نر
حیوان ماده
روش رایج
برداشتن بیضهها
برداشتن تخمدانها یا تخمدانها همراه رحم
پیچیدگی عمل
معمولا سادهتر
معمولا پیچیدهتر و داخلیتر
دوره نقاهت
اغلب کوتاهتر
ممکن است کمی طولانیتر باشد
مزایای مهم
پیشگیری از سرطان بیضه، کاهش برخی رفتارهای جنسی
پیشگیری از بارداری، کاهش خطر پیومترا و برخی مشکلات تولیدمثلی
رفتارها
ممکن است فرار، جفتجویی و نشانهگذاری کمتر شود
فحلی، بارداری کاذب و بارداری ناخواسته کنترل میشود
نکته مهم
همه رفتارهای پرخاشگرانه لزوما از بین نمیروند
زمان جراحی در بعضی مزایا اهمیت بیشتری دارد
آیا بعد از عقیم شدن رفتار حیوان عوض میشود؟
ممکن است بعضی رفتارهای وابسته به هورمونهای جنسی کمتر شود، اما شخصیت اصلی حیوان تغییر نمیکند. حیوان همچنان همان پت آشنا و دوستداشتنی شما خواهد بود.
رفتارهایی که ممکن است کاهش پیدا کنند:
تلاش برای فرار به دنبال جفت
بیقراری در دوران فحلی
نشانهگذاری ادراری در بعضی نرها
درگیریهای مرتبط با جفتگیری
صداسازی و رفتارهای جنسی در برخی حیوانات
اما اگر حیوان به دلیل ترس، اضطراب، کمبود آموزش، درد، بیماری یا محیط نامناسب پرخاشگر است، عقیمسازی بهتنهایی کافی نیست. در چنین مواردی باید علت رفتاری یا پزشکی با کمک دامپزشک و رفتارشناس بررسی شود.
چه حیواناتی نیاز به بررسی دقیقتر دارند؟
در بعضی موارد، تصمیمگیری باید با احتیاط بیشتری انجام شود:
سگهای نژاد بزرگ و غولپیکر
حیوانات خیلی کمسن یا خیلی مسن
حیوانات دارای بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی
حیوانات دچار چاقی شدید
حیوانات با سابقه واکنش به بیهوشی
حیوانات دارای مشکلات رفتاری پیچیده
پرندگان و حیوانات خاص
حیواناتی که قرار است در برنامه تکثیر اصولی قرار بگیرند
در این موارد، دامپزشک ممکن است قبل از تصمیم نهایی، آزمایش یا بررسیهای بیشتری انجام دهد.
جراحی عقیم سازی در بیمارستان دامپزشکی زیر نظر متخصص بیهوشی انجام میشود.
جمعبندی و نکات پایانی
عقیم کردن حیوانات خانگی میتواند مزایای مهمی مانند جلوگیری از بارداری ناخواسته، کنترل جمعیت، کاهش برخی بیماریهای تولیدمثلی و بهبود بعضی رفتارهای وابسته به هورمون داشته باشد. اما این تصمیم باید آگاهانه و متناسب با شرایط هر حیوان گرفته شود.
بهترین زمان جراحی برای همه حیوانات یکسان نیست. گربهها، سگهای کوچک، سگهای بزرگ، حیوانات مسن و پرندگان هرکدام ملاحظات خاص خود را دارند. بنابراین قبل از اقدام، مشاوره با دامپزشک ضروری است.
اگر عمل در زمان مناسب، در مرکز مجهز و با مراقبت درست قبل و بعد از جراحی انجام شود، بیشتر حیوانات دوره نقاهت را بهخوبی پشت سر میگذارند. کنترل وزن، بررسی زخم، محدود کردن فعالیت و مصرف دارو طبق نسخه، از مهمترین کارهایی است که بعد از جراحی باید انجام شود.
برای مشاوره و گرفتن نوبت جراحی عقیمسازی برای حیوانات خانگی، میتوانید با شمارههای مندرج در سایت تماس بگیرید.
برای تماس تلفنی با بیمارستان روی شماره کلیک کنید.بیمارستان دامپزشکی مرکزی تهران
این کار میتواند از بارداری ناخواسته جلوگیری کند، احتمال برخی بیماریهای دستگاه تولیدمثل را کاهش دهد، در کنترل جمعیت حیوانات بلاصاحب نقش داشته باشد و بعضی رفتارهای وابسته به هورمونهای جنسی را کمتر کند.
۲. آیا جراحی برای حیوان درد دارد؟
در زمان عمل، حیوان تحت بیهوشی عمومی است و درد را احساس نمیکند. بعد از جراحی ممکن است درد یا ناراحتی وجود داشته باشد که با داروهای تجویزی دامپزشک کنترل میشود.
۳. بهترین سن برای انجام این کار چه زمانی است؟
زمان مناسب به گونه، نژاد، جثه، جنسیت و وضعیت سلامت حیوان بستگی دارد. گربهها معمولا زودتر کاندید میشوند، سگهای کوچک اغلب زمان متفاوتی نسبت به سگهای بزرگ دارند و در نژادهای بزرگ ممکن است دامپزشک توصیه کند تا کاملتر شدن رشد صبر کنید.
۴. آیا بعد از عقیم شدن حیوان چاق میشود؟
خود جراحی بهتنهایی حیوان را چاق نمیکند، اما بعد از آن ممکن است نیاز کالری کمتر شود. اگر مقدار غذا و تشویقیها تنظیم نشود و فعالیت کم باشد، احتمال اضافهوزن بالا میرود.
۵. آیا رفتار حیوان بعد از عمل تغییر میکند؟
برخی رفتارهای جنسی یا وابسته به هورمون ممکن است کمتر شوند؛ مثل فرار برای جفتگیری، بیقراری یا نشانهگذاری ادراری. اما همه مشکلات رفتاری با جراحی حل نمیشوند و گاهی نیاز به آموزش، اصلاح محیط یا درمان جداگانه وجود دارد.
۶. آیا عقیمسازی برای همه سگها در ۶ ماهگی مناسب است؟
خیر. این زمان برای بعضی سگها مناسب است، اما برای سگهای نژاد بزرگ یا غولپیکر ممکن است زمان متفاوتی پیشنهاد شود. بهتر است سن جراحی بر اساس نژاد، وزن، رشد و نظر دامپزشک تعیین شود.
۷. آیا حیوان ماده باید یک بار زایمان کند و بعد عقیم شود؟
خیر. چنین الزامی وجود ندارد. در بسیاری از موارد، عقیمسازی پیش از بارداری میتواند از بارداری ناخواسته و بعضی مشکلات سلامتی پیشگیری کند. زمان مناسب را دامپزشک با توجه به شرایط حیوان تعیین میکند.
۸. آیا پرندگان هم مثل سگ و گربه عقیم میشوند؟
خیر، در پرندگان موضوع متفاوت است. کنترل تخمگذاری یا مشکلات تولیدمثلی در پرندگان باید توسط دامپزشک پرندگان بررسی شود. درمان ممکن است شامل اصلاح محیط، تغذیه، مدیریت نور، درمان هورمونی یا در موارد خاص جراحی تخصصی باشد.
۹. بعد از جراحی تا چند روز باید مراقب حیوان بود؟
معمولا مراقبت جدی تا زمان ترمیم زخم لازم است و این دوره در بسیاری از موارد حدود ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد. زمان دقیق ویزیت مجدد یا کشیدن بخیه را دامپزشک مشخص میکند.
۱۰. چه علائمی بعد از عمل خطرناک است؟
خونریزی زیاد، بوی بد، تورم شدید، چرک، باز شدن بخیه، بیحالی شدید، استفراغ مکرر، نخوردن غذا، دشواری در ادرار یا مدفوع و تنفس سخت از علائمی هستند که باید سریع با دامپزشک مطرح شوند.
۱۱. آیا این جراحی برگشتپذیر است؟
در روشهای رایج جراحی، خیر. پس از برداشتن اندامهای تولیدمثل، حیوان برای همیشه نابارور میشود. بنابراین اگر قصد تکثیر دارید، باید قبل از جراحی با دامپزشک مشورت کنید.
