اگر چشم مرغ یا خروس‌تان بسته شده، آب انداخته یا ترشحی از آن دیده می‌شود، احتمالاً نگران شدید و دنبال یک راه‌حل سریع می‌گردید. عفونت چشم مرغ و خروس یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که در مرغداری‌های خانگی و حیاطی دیده می‌شود و دلایل متعددی، از محیط نامناسب گرفته تا بیماری‌های عفونی، می‌تواند پشت آن باشد. در این مقاله، علل اصلی این مشکل، اقدامات اولیه‌ای که می‌توانید در خانه انجام دهید، و مهم‌تر از همه، علائمی که نشان می‌دهند باید فوراً به دامپزشک مراجعه کنید را بررسی می‌کنیم.
شایع‌ترین علل عفونت چشم در مرغ و خروس
یکی از رایج‌ترین و درعین‌حال کمتر شناخته‌شده‌ترین دلایل عفونت چشم در مرغداری‌های خانگی، تجمع گاز آمونیاک ناشی از فضولات است. وقتی محیط لانه به‌خوبی تهویه یا تمیز نشود، آمونیاک حاصل از فضولات به‌مرور در هوا جمع می‌شود و باعث تحریک، قرمزی و التهاب چشم پرندگان می‌شود؛ حالتی که در اصطلاح دامپزشکی به آن «سوختگی آمونیاکی» گفته می‌شود. خبر خوب این است که این علت، ساده‌ترین علت هم برای رفع‌کردن است: بهبود تهویه و تمیزکردن منظم بستر، اغلب به‌تنهایی مشکل را برطرف می‌کند.
علاوه بر آمونیاک، عوامل دیگری هم می‌توانند باعث عفونت یا التهاب چشم شوند: ورود گردوغبار یا ذرات کاه و بستر به چشم، ضربه‌ناشی از نوک‌زدن سایر پرندگان به‌خصوص در گله‌های شلوغ، و کمبود ویتامین A در جیره‌ی غذایی که مستقیماً بر سلامت سطح چشم اثر می‌گذارد.
کوریزای عفونی؛ وقتی عفونت چشم فقط یک علامت است
چه اقدامات اولیه‌ای در خانه می‌توان انجام داد؟
اگر فقط یک پرنده علائم خفیف نشان می‌دهد و وضعیت عمومی‌اش خوب است، می‌توانید این مراحل ساده را امتحان کنید:
- پرنده‌ی بیمار را از بقیه‌ی گله جدا کنید تا هم استراحت بیشتری داشته باشد، هم در صورت مسری‌بودن بیماری، از انتقال آن به بقیه جلوگیری شود.
- چشم را با سرم فیزیولوژی یا آب ولرم و تمیز، به‌آرامی و از گوشه‌ی چشم به‌سمت بیرون، شست‌وشو دهید تا ترشحات و آلودگی خارج شود.
- محیط لانه را از نظر تهویه و تمیزی بررسی و در صورت نیاز اصلاح کنید.
- پرنده را چند روز از نظر بهبود یا وخامت علائم زیر نظر بگیرید.
چه زمانی باید حتماً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر، بدون معطلی و امتحان‌کردن درمان خانگی، پرنده را نزد دامپزشک ببرید:
- بیش از یک پرنده در گله هم‌زمان علائم مشابه نشان می‌دهند.
- ترشح چشم چرکی، بدبو یا همراه با تورم شدید صورت است.
- پرنده بی‌اشتهایی، بی‌حالی یا مشکل تنفسی هم دارد.
- علائم بعد از دو تا سه روز مراقبت خانگی بهبود پیدا نکرده یا بدتر شده‌اند.
- چشم به‌طور کامل بسته مانده و پرنده قادر به بازکردن آن نیست.
در این موارد، دامپزشک با معاینه‌ی دقیق و در صورت نیاز، آزمایش‌هایی مانند کشت میکروبی، می‌تواند علت واقعی را مشخص کند و داروی مناسب، اعم از آنتی‌بیوتیک موضعی، خوراکی یا تزریقی را تجویز کند.
چگونه از بروز مجدد این مشکل پیشگیری کنیم؟
بخش بزرگی از موارد عفونت چشم در مرغ و خروس، با رعایت چند نکته‌ی ساده‌ی مدیریتی قابل‌پیشگیری است: تهویه‌ی منظم و مناسب لانه، تعویض به‌موقع بستر برای جلوگیری از تجمع آمونیاک، فراهم‌کردن جیره‌ی غذایی متعادل و دارای ویتامین A کافی، و کاهش تراکم جمعیت پرندگان در یک فضا برای پیشگیری از استرس و نوک‌زدن‌های پرخاشگرانه.
یک مرور سریع؛ عفونت چشم مرغ و خروس در یک نگاه
سؤالات متداول
در موارد خفیف و مربوط به محیط، شست‌وشوی ساده با سرم فیزیولوژی معمولاً کافی است. اما تجویز دارو بدون تشخیص دقیق علت توصیه نمی‌شود، چون ممکن است علت واقعی مشکل را نپوشاند و حتی تشخیص بعدی را هم دشوارتر کند.
درگیری یک‌طرفه‌ی چشم بیشتر به علل موضعی مانند ورود جسم خارجی، گردوغبار یا ضربه‌ی نوک‌زدن دیگر پرندگان اشاره دارد؛ در حالی‌که بیماری‌های عفونی سیستمیک معمولاً هر دو چشم را هم‌زمان یا با فاصله‌ی کوتاه درگیر میکنند.
بله، برخی بیماری‌های ویروسی جدی می‌توانند در کنار سایر علائم، مشکلات چشمی هم ایجاد کنند. اگر پرنده‌ی شما همراه با عفونت چشم، علائمی مانند مشکل تنفسی، اسهال یا اختلال عصبی نشان می‌دهد، مراجعه‌ی فوری به دامپزشک ضروری است.
سخن پایانی
عفونت چشم در مرغ و خروس، در بسیاری از موارد با اصلاح شرایط محیطی مثل تهویه و بهداشت لانه قابل‌پیشگیری و حتی قابل‌درمان در خانه است. اما وقتی بیش از یک پرنده درگیر می‌شود یا علائم عمومی مثل بی‌حالی و بی‌اشتهایی هم دیده می‌شود، این می‌تواند نشانه‌ی یک بیماری عفونی گسترده‌تر در گله باشد که نیاز به تشخیص و درمان دامپزشکی دارد. اگر درباره‌ی وضعیت پرنده‌تان مطمئن نیستید، برای معاینه و مشاوره می‌توانید با بخش اگزوتیک و پرندگان بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید.
