کلسی ویروس گربهسانان یکی از عوامل اصلی عفونتهای تنفسی فوقانی و بیماریهای دهانی در گربههاست. این ویروس در تمام نقاط جهان وجود دارد و گربهها، از جمله گربههای خانگی و گربههای وحشی، را بهطور گسترده آلوده میکند.
علائم این عفونت میتواند از مشکلات تنفسی ساده تا بیماریهای جدیتر و حتی مرگبار را شامل شود. در این مقاله، بر اساس آخرین دستورالعملهای دامپزشکی بینالمللی، به بررسی علائم، راههای انتقال، درمان و پیشگیری از کلسی ویروس در گربهها میپردازیم.
علائم بالینی عفونت کلسی ویروس در گربهسانان
علائم کلسی ویروس در دستگاه تنفسی فوقانی گربه (شامل بینی و گلو) نمایان میشود؛ علائم کلسی ویروس شامل:
- عطسه
- احتقان بینی
- التهاب ملتحمه (التهاب غشای پوشانندهی پلکها)
- ترشح از بینی یا چشمها (این ترشحات ممکن است شفاف باشند یا رنگ زرد یا سبز به خود بگیرند)
علائم خاص
علاوه بر این علائم معمولی، گربههایی که به کلسی ویروس آلوده شدهاند:
- اغلب زخمهایی در زبان، کام سخت، لثهها، لبها یا بینی دارند.
- این گربهها معمولاً بهدلیل درد زیاد، بیشتر از حد معمول آب دهان بیرون میریزند یا حتی ترشح میکنند.
سایر علائم
علائم دیگر عفونت تنفسی فوقانی شامل:
- بیاشتهایی
- کسالت
- تب
- بزرگشدن غدد لنفاوی
- چشمان ریز شده
- گاهی مشکلات گوارشی مانند اسهال و استفراغ
برخی از سویههای کلسی ویروس در گربه ممکن است باعث ایجاد لنگش دردناک و ناگهانی در یک یا چند مفصل شوند؛ این حالت که در منابع دامپزشکی «سندرم لنگش» نام دارد، بیشتر در بچهگربهها مشاهده میشود. خبر خوب این است که این نوع لنگش معمولاً موقتی است و طی چند روز خودبهخود برطرف میشود، هرچند در همان چند روز میتواند بسیار دردناک باشد.
سویهی خطرناک سیستمیک کلسی ویروس
یک سویهی خاص از کلسی ویروس (که در منابع علمی VS-FCV نامیده میشود) میتواند باعث ایجاد بیماری شدید و عمومی در گربه شود. علائم اولیه شامل مشکل در چشمها، بینی و دهان است، اما گربهی آلوده بهسرعت تب بالا، افسردگی شدید، ورم در پاها یا صورت، زردی و علائم بیماریهای چندگانهی ارگانها را نشان میدهد.
چگونه گربهها به عفونت کلسی ویروس مبتلا میشوند؟
کلسی ویروس گربه بسیار مسری است و گربههای آلوده میتوانند ویروس را از طریق بزاق یا ترشحات بینی و چشم خود پراکنده کنند. اگر یک گربهی آلوده عطسه کند، ذرات ویروس میتوانند تا چند متر در هوا پخش شوند. گمان میرود ویروس از طریق ادرار یا مدفوع نیز منتقل شود، اما این روش بهعنوان منبع اصلی عفونت در نظر گرفته نمیشود.
ویروس میتواند تا یک هفته در محیط آلوده زنده بماند (و احتمالاً در مکانهای خنک و مرطوب مدت بیشتری باقی بماند). گربههای حساس ممکن است از طریق تماس مستقیم با یک گربهی آلوده یا از طریق قرارگرفتن در معرض اشیاء آلوده به ترشحات عفونی (از جمله ظرف غذای مشترک) به ویروس مبتلا شوند. افرادی که با اشیاء آلوده یا گربههای آلوده تماس دارند نیز میتوانند ویروس را به گربههای حساس منتقل کنند.
اگرچه همهی گربههای حساس ممکن است به این ویروس مبتلا شوند، اما علائم کلسی ویروس در بچهگربهها معمولاً شدیدتر است.
عفونت کلسی ویروس چقدر در بدن گربه میماند؟
پس از اینکه گربهای به کلسیویروس آلوده شد، دورهی نهفتگی ۲ تا ۶ روزه خواهد داشت تا علائم بالینی ظاهر شود و پس از ظهور معمولاً ۱۴ تا ۲۱ روز به طول میانجامد. در طول این مدت، بیماری گربه ممکن است برای دیگر گربهها مسری باشد. گربههای آلوده حداقل برای ۲ تا ۳ هفته ویروس را در ترشحات بدن خود نشان خواهند داد.
پس از بهبودی ظاهری از بیماری، تا نیمی از گربههای آلوده ممکن است وارد حالت ناقل شوند، بهطوریکه همچنان ویروس را منتقل میکنند. در برخی از این گربهها، حالت ناقل ممکن است تنها برای چند ماه ادامه یابد، اما در درصد کمی از گربهها، این حالت ممکن است برای تمام عمر باقی بماند.
گربههای ناقل ممکن است یا علائمی از عفونت نداشته باشند یا در حال رهاکردن کلسی ویروس بهعنوان منبع مهم عفونت برای گربههای حساس عمل کنند. گربههای مادهای که ناقل این ویروس هستند ممکن است عفونت را به بچههای خود منتقل کنند.
تشخیص کلسی ویروس در گربهها
در بیشتر موارد، تشخیص مقدماتی عفونت کلسی ویروس بر اساس علائم بالینی خاص، بهویژه در صورت وجود زخم دهانی، انجام میشود. تشخیص قطعی ویروس همیشه ضروری نیست، اما ممکن است برای گربهای که به درمان پاسخ نمیدهد، توصیه شود.
تشخیص بیماری کلسی ویروس در گربهها ممکن است با جمعآوری نمونههایی از سلولها و ترشحات دهان، بینی یا چشم و ارسال این نمونهها به آزمایشگاه برای آزمایشهای تخصصی مانند جداسازی ویروس، تست PCR (واکنش زنجیرهای پلیمراز) یا رنگآمیزی ایمنیهیستوشیمی انجام شود. نکتهی مهم: نتیجهی مثبت PCR باید با احتیاط تفسیر شود، چون ممکن است صرفاً نشاندهندهی دفع سطحی ویروس توسط یک گربهی ناقل بدون علامت باشد، نه لزوماً علت بیماری فعلی.
اگر عفونت به ریهها سرایت کرده باشد، نمونههایی برای بررسی از طریق روشی به نام شستوشوی ترانستراشهای جمعآوری میشود. اگر گربهای علائم ناگهانی لنگش نشان دهد، ممکن است عکسبرداری با اشعه ایکس توصیه شود تا علل دیگر مانند آسیب بررسی شود.
اگر گربهای علائم تنفسی مداوم داشته باشد، دامپزشک آزمایشهای تشخیصی اضافی مانند عکسبرداری از قفسهی سینه یا جمجمه، آزمایش خون یا کشت و آزمایش حساسیت ترشحات غیرطبیعی را توصیه خواهد کرد.
درمان بیماری کلسی ویروس گربه
بیشتر گربهها با عفونت سادهی کلسیویروس در خانه بهطور طبیعی درمان میشوند. دامپزشک ممکن است دارویی برای چشم تجویز کند تا در صورتیکه گربه ترشح چشمی چرکی (سبز یا زرد) داشت، بهطور موضعی استفاده شود.
اگرچه عفونتهای ویروسی به داروهای ضدباکتری پاسخ نمیدهند، داروهای ضدباکتری طیف وسیع (مانند آموکسیسیلین-کلاوولانات، داکسیسایکلین یا آزیترومایسین) ممکن است برای جلوگیری از عفونتهای باکتریایی ثانویه تجویز شوند که میتوانند بیماری را پیچیدهتر کنند، بهویژه در بچهگربههای مبتلا به کلسی ویروس.
داروهای ضدالتهابی ممکن است توسط دامپزشک (تزریق یکباره) برای تسکین علائم لنگش تجویز شوند. گربههایی که زخمهای مداوم دارند، ممکن است از درمانهایی که از سیستم ایمنی پشتیبانی میکنند بهرهمند شوند.
گربههایی که احتقان بینی یا راههای هوایی دارند، ممکن است با افزایش رطوبت محیط بهتر شوند؛ بردن گربه به حمام بخار برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، چندین بار در روز، برای کاهش تحریک ناشی از ترشحات توصیه میشود. بهتر است ترشحات صورت یا چشمهای گربه با دستمال مرطوب پاک شوند.
از آنجا که گربهها با عفونت تنفسی معمولاً حس بویایی خود را از دست میدهند، اغلب اشتهای کمتری دارند؛ تغذیه با غذای کنسروی کمی گرم و خوشطعم ممکن است به افزایش اشتهای آنها کمک کند. در برخی موارد، ممکن است از داروی محرک اشتها استفاده شود.
پیشگیری از کلسی ویروس در گربه
از آنجا که کلسیویروس گربه یک بیماری بسیار مسری است و گربههای ظاهراً سالم ممکن است ناقل این بیماری باشند، جلوگیری از قرارگرفتن گربهی شما در معرض ویروس میتواند دشوار باشد. مراکز نگهداری، انجمنهای حیوانات، پناهگاههای حیوانات و نمایشگاههای گربه از مکانهایی هستند که گربههای حساس میتوانند بهراحتی در معرض کلسیویروس قرار گیرند.
واکسن سهگانهی گربه که به گربهها زده میشود شامل ایمنسازی علیه کلسی ویروس است و به کاهش شدت بیماری و کوتاهترشدن طول مدت بیماری در صورت قرارگرفتن گربه در معرض ویروس کمک میکند. نکتهی مهم: طبق دستورالعملهای رسمی، واکسن معمولاً از خودِ عفونت پیشگیری نمیکند، بلکه شدت بیماری را در صورت ابتلا بهطور چشمگیری کاهش میدهد؛ به همین دلیل، حتی گربههای واکسینهشده هم ممکن است بهندرت علائم خفیف نشان دهند.
بچهگربهها به چندین دوز واکسن این ویروس در بین سنین ۸ تا ۲۰ هفته نیاز دارند و حداقل یک دوز دیگر یک سال بعد باید تزریق شود. پس از این دورهی ابتدایی، واکسن باید هر سه سال یکبار بهطور مرتب تجویز شود.
آیا دیگر گربههای خانه در خطر ابتلا به عفونت هستند؟
گربهی آلوده به کلسی ویروس، در دورهی نهفتگی و حداقل ۳ هفته پس از بروز علائم، برای دیگر گربهها ناقل است. گربههایی که واکسینه نشدهاند، بچهگربهها یا گربههایی که مشکلات زمینهای مزمن دارند، بیشتر مستعد ابتلا هستند و ممکن است دچار بیماری شدید شوند.
در بیشتر موارد، گربههای بالغ بالای ۳ سال یا گربههایی که بهطور کافی واکسینه شدهاند، ممکن است تنها دچار نوع خفیف بیماری شوند و بدون درمان خودبهخود بهبود پیدا کنند.
یک مرور سریع؛ کلسی ویروس گربه در یک نگاه
سؤالات متداول
کلسی ویروس گربه بسیار گونهمحور است و هیچ خطری برای انسانها یا سایر گونههای حیوانی ندارد.
بله، برخی گربهها حتی پس از بهبودی ظاهری، تا آخر عمر ناقل ویروس خواهند بود و میتوانند سایر گربهها را آلوده کنند.
خیر، کلسیویروس فقط گربهسانان را مبتلا میکند.
بله، برای بیشتر سویههای کلسی ویروس، گربههای بالغی که بیشتر از ۳ سال دارند یا گربههایی که بهطور کافی واکسینه شدهاند، ممکن است تنها دچار بیماری خفیف شوند که بدون درمان خودبهخود بهبود مییابد. با این حال، هرگونه بدترشدن علائم باید فوراً بررسی شود.
سخن پایانی
بیماری کلسی ویروس گربه یک بیماری ویروسی مسری است که بهطور عمده دستگاه تنفسی فوقانی گربهها را تحت تأثیر قرار میدهد. علائم اصلی این بیماری شامل عطسه، احتقان بینی، التهاب چشم و زخمهای دهانی است. این ویروس از طریق ترشحات بدن گربهی آلوده به گربههای دیگر منتقل میشود. کلسی ویروس در بچهگربهها میتواند عوارض شدیدی ایجاد کند و در موارد نادر، سویهی سیستمیک آن میتواند خطرناک و حتی کشنده باشد. در حالیکه درمان خانگی کلسی ویروس گربه روی بیشتر مبتلایان اثر میکند، برخی گربهها ممکن است نیاز به درمانهای ویژه و بستری در بیمارستان داشته باشند.
واکسیناسیون بهعنوان بهترین روش پیشگیری از کلسی ویروس شناخته میشود. بنابراین در صورتیکه گربهای را به سرپرستی گرفتید، برنامهی واکسیناسیون او را جدی بگیرید و در صورت بروز اولین نشانههای مشکوک، گربه را برای معاینه به بخش داخلی دامهای کوچک بیمارستان دامپزشکی مرکزی منتقل کنید.
