دررفتگی کشکک در حیوانات خانگی؛ عارضه‌ ای رایج در سگ‌ ها

دررفتگی کشکک یکی از رایج‌ترین عواملی است که حیوانات خانگی را راهی اتاق عمل می‌کند. در این عارضه، کشکک از وضعیت طبیعی خود خارج می‌شود و حرکت حیوان را با مشکل مواجه می‌کند. هرچند این عارضه در گربه‌ها هم رخ می‌دهد اما بیشتر در سگ‌ها و به خصوص در سگ‌های کوچک و مینیاتوری دیده می‌شود.

دررفتگی کشکک در سگ در صورتی که رو به وخامت برود، جلوی فعالیت طبیعی سگ‌ها را می‌گیرد و برای آن‌ها و صاحبانشان معضل بزرگی ایجاد می‌کند. در این مقاله شما را با این عارضه رایج در سگ‌ها آشنا خواهیم کرد و به تمام سؤالاتی که درباره آن دارید پاسخ خواهیم داد.

دررفتگی کشکک در حیوانات چیست؟

کشکک، یک برجستگی استخوانی در ناحیه زانو است که حرکت زانو را تسهیل می‌کند. دررفتن کشکک وقتی رخ می‌دهد که کشکک از شیاری که معمولا در آن بالا و پایین می‌رود خارج می‌شود و به بیرون می‌لغزد. این عارضه به سمت داخل یا خارج پا اتفاق میفتد که البته دررفتگی‌های به سمت داخل عمدتا شیوع بیشتری دارند.

با در رفتن کشکک، زانو نمی‌تواند به درستی کشیده شود و خم می‌ماند. البته خوشبختانه می‌توان کشکک را به جایی که به آن تعلق دارد برگرداند تا تنها در چند مرحله به حالت عادی بازگردد. اما در برخی از سگ‌ها، بازگرداندن کشکک زانو به جای اول، تنها از طریق جراحی امکان‌پذیر است.

چه نژاد‌هایی بیشتر مستعد هستند؟

دررفتگی کشکک در برخی از سگ‌ها شیوع بیشتری دارد. نژاد‌هایی که بیشتر درگیر این عارضه هستند عبارتند از: آفن‌پینچر، بروکسل گریفون، چی‌واوا، کینک چارلز اسپانیل، گری‌هوند، اسپانیل ژاپنی، مالتیز، منچستر تریر، مینیاتور پینچر، پاپیون، پکینیز، پامرانین، پودل، پاگ، شیتزو، تریر ابریشمی و یورکشایر تریر.

علت‌ها و علائم دررفتگی کشکک در سگ‌ ها

دررفتن کشکک علت‌های مختلفی دارد. اغلب اوقات عامل اصلی این عارضه، وراثت یا ضربه است. همچنین دفورمیتی‌ها یا تغییر شکل‌های استخوانی نیز از جمله عوامل مهمی هستند که حیوان را مستعد چنین وضعیتی می‌کنند.

این عارضه با علائمی مثل لنگش تشخیص داده می‌شود. وقتی حیوان دچار دررفتگی کشکک زانو می‌شود، در ابتدا شما معمولا متوجه یک پرش گاه‌به‌گاه در قدم‌های او خواهید شد یا خواهید دید که او به یک پایش علاقه بیشتری دارد. کشکک، اغلب به طور خودبه‌خود به جای اولش می‌لغزد و سگ به طور عادی راه می‌رود طوری که گویی هیچ اتفاقی نیفتاده. اما با گذشت زمان، ممکن است وضعیت بدتر شود و بیشتر بلنگد.

چهار درجه دررفتگی

در سگ‌ها، این مشکل توسط دامپزشک و از طریق معاینه فیزیکی مشخص و بر اساس شدت به چهار درجه تقسیم می‌شود. این چهار درجه به شرح زیر هستند:

• درجه یک: کشکک با فشار دست از وضعیت طبیعی خارج می‌شود اما پس از رها شدن فورا به جای خود برمی‌گردد. دررفتگی درجه یک معمولا به طور تصادفی در معاینه‌های روتین دامپزشکی آشکار می‌شود. این درجه در اکثر موارد منجر به علائم بالینی مثل لنگش نمی‌شود و اقدام درمانی خاصی هم نیاز ندارد.
• درجه دو: کشکک به راحتی با فشار دست از وضعیت طبیعی خود خارج می‌شود و تا تنظیم دستی جابه‌جا می‌ماند. لنگش معمولا زمانی متناوب است که کشکک از موقعیت طبیعی خود خارج می‌شود. این درجه، در صورت آسیب دیدن غضروف (ناشی از دررفتگی مکرر) می‌تواند دردناک باشد.
• درجه سه: کشکک در بیشتر مواقع از جا درمی‌رود اما می‌توان آن را با فشار دست به حالت عادی خود بازگرداند. با این حال، هنگامی که این فشار برداشته شود، کشکک به طور خودبه‌خود شروع به دررفتگی می‌کند. به دلیل تغییرات ساختار اندام و یا آسیب غضروف ناشی از دررفتگی مکرر، سگ‌ها در این درجه ممکن است درد بیشتری را تجربه کنند و متعاقبا لنگش بیشتری هم نشان دهند.
• درجه چهار: کشکک به طور دائم از موقعیت طبیعی خود خارج شده است و نمی‌توان آن را به صورت دستی جا انداخت. تغییرات شدید ساختاری هم معمولا وجود دارد که بجز لنگش، باعث اختلال در حرکت و کاهش عملکرد اندام می‌شود.

آیا این وضعیت دردناک است؟

همانطور که پیش‌تر گفتیم، از جا دررفتگی کشکک، از نظر شدت متفاوت است و خفیف‌ترین نوع آن خیلی دردناک نیست. اما با پیشرفت عارضه، تحمل وزن پاهای عقبی تغییر می‌کند و این به مرور زمان منجر به تغییراتی در لگن، استخوان‌های بلند و در نهایت التهاب مفصل می‌شود. شدت تغییرات به درجه و مدت زمانی که این درجه ادامه پیدا کرده بستگی دارد. با گذشت زمان و تغییر ساختار، التهاب مفصل شروع می‌شود که حقیقتا دردناک است.

درمان در رفتن کشکک زانوی سگ‌

روش‌های درمان دررفتگی کشکک در سگ‌ ها بسته به درجه بیماری، از مدیریت پزشکی تا جراحی متغیر است. در بیشتر موارد، دررفتگی درجه یک و دو از طریق داروهای ضد درد و ضد التهاب، مدیریت وزن و مواردی از این دست درمان می‌شوند. توان‌بخشی فیزیکی هم ممکن است در این دو درجه مفید باشد و سگ‌ها بتوانند با بازسازی قدرت عضلانی، به فعالیت‌ عادی بازگردند.

برخی از سگ‌هایی که دررفتگی درجه دو دارند، به دلیل آسیب غضروف، لنگش و درد قابل توجهی را تجربه می‌کنند و ممکن است برای بهبود کیفیت زندگی خود از جراحی سود ببرند. اما جراحی معمولا برای درمان دررفتگی درجه سه و چهار انجام می‌شود زیرا در این درجه‌ها، لنگش و درد قابل توجهی وجود دارد.

جراحی‌های کشکک به جراحی‌هایی تقسیم می‌شوند که ساختارهای استخوانی یا بافت نرم را اصلاح می‌کنند. هدف کلی، صرف نظر از نوع جراحی، این است که ساختارهای نگهدارنده مفصل زانو مجددا تنظیم شوند تا کشکک به طور طبیعی حرکت کند و در شیار استخوان ران باقی بماند.

به طور کلی جراحی دررفتگی کشکک معمولا موفقیت‌آمیز است و بجز درجه یا گرید چهار، که عوامل مختلفی در ایجاد آن دخیلند و باید اصلاح شوند، در درجه‌های پایین‌تر ظهور مجدد به ندرت اتفاق میفتد.

خوشبختانه پیش‌آگهی این عارضه بسیار خوب است و یکی از جراحی‌های پرتکرار و موفقیت‌آمیزی است که همکاران ما در بخش جراحی بیمارستان دامپزشکی مرکزی در طول هفته بارها و بارها انجام می‌دهند.

آیا هر دو زانو باید همزمان جراحی شوند؟

حدود ۵۰ درصد از سگ‌هایی که مبتلا به دررفتگی کشکک هستند، در هر دو زانو مشکل دارند. در چنین مواقعی برخی از جراحان احساس می‌کنند که انجام جراحی هر پا با فاصله هشت هفته یا بیشتر، مفیدتر است چرا که در دوران نقاهت جراحی دوم، حیوان یک پای سالم برای راه رفتن خواهد داشت.

اما اگر حیوان خیلی جوان است (زیر یک سال) شاید ‌بهتر باشد که هر دو پا همزمان عمل شوند تا از بروز مشکلات ساختاری در پایی که ابتدا عمل نشده جلوگیری شود. در هر حال، تشخیص این مورد به عهده جراح است.

دوره بهبودی پس از جراحی

طبیعتا این جراحی مثل هر جراحی دیگری دوران نقاهتی دارد که باید سپری شود. این مدت بسته به روش جراحی و وضعیت حیوان متفاوت است. بنابراین مدت نقاهت را دامپزشک به شما اطلاع خواهد داد.

دوره نقاهت پس از جراحی دررفتگی کشکک، بسته به شدت عارضه، نوع جراحی، سن و وضعیت سلامت عمومی حیوان، متغیر است. به طور کلی:

• محدودیت فعالیت: برای مدت زمان تقریبی ۴ تا ۸ هفته، فعالیت حیوان باید به شدت محدود شود. این محدودیت شامل پیاده‌روی‌های کوتاه جهت رفع نیازهای فیزیولوژیک و اجتناب کامل از دویدن، پریدن، بازی‌های پرتحرک و استفاده از پله‌ها است. نگهداری حیوان در فضایی محدود ممکن است ضروری باشد.
• استفاده از بریس یا بانداژ: در برخی موارد، جهت حمایت از ناحیه جراحی شده، استفاده از بریس یا بانداژ نرم برای مدت ۳ تا ۵ روز توسط دامپزشک تجویز می‌گردد.
• فیزیوتراپی: جلسات فیزیوتراپی معمولاً از هفته دوم یا سوم پس از جراحی آغاز شده و نقش مهمی در بازگرداندن دامنه حرکتی و قدرت عضلانی ایفا می‌کنند.
• بازگشت تدریجی به فعالیت: پس از تأیید دامپزشک و معمولاً در حدود ۶ تا ۸ هفته پس از جراحی، می‌توان به تدریج سطح فعالیت حیوان را افزایش داد. بازگشت کامل به سطح فعالیت پیش از جراحی ممکن است تا چند ماه به طول بیانجامد.

نکته ضروری: در صورتی که حیوان پس از گذشت یک ماه از جراحی، همچنان از پای خود به طور کامل استفاده نمی‌کند، لازم است دامپزشک مربوطه را مطلع نمود، زیرا این وضعیت ممکن است نیازمند پیگیری بیشتر یا افزایش جلسات فیزیوتراپی باشد.

برای جلوگیری از فعالیت زیاد، شاید لازم باشد او را در یک اتاق کوچک نگهدارید. همچنین به منظور کاهش تحلیل توده عضلانی در اندام‌های آسیب‌دیده، ممکن است فیزیوتراپی نیز تجویز شود چون به برخی از سگ‌ها کمک می‌کند تا زودتر به عملکرد طبیعی خود بازگردند.

توجه: اگر سگ بعد از یک ماه از پایش استفاده نکند، فیزیوتراپی یک ضرورت است.

نقش تغذیه و وزن در پیشگیری یا تشدید عارضه

وضعیت تغذیه‌ای و وزن ایده‌آل حیوان خانگی، عوامل کلیدی در حفظ سلامت مفاصل، از جمله مفصل زانو، محسوب می‌شوند. اضافه وزن، فشار قابل توجهی را بر مفاصل اعمال کرده و می‌تواند احتمال بروز یا تشدید عارضه‌هایی نظیر دررفتگی کشکک را افزایش دهد. حیوانات با وزن بالا، بیشتر در معرض آسیب‌های مفصلی قرار گرفته و دوره بهبودی در آن‌ها کندتر خواهد بود.

عناصری چون کلسیم، فسفر، ویتامین D و سایر مواد معدنی برای استحکام استخوان‌ها و سلامت غضروف‌ها ضروری هستند. رژیم غذایی نامتعادل که فاقد مقادیر کافی از این مواد باشد، می‌تواند ساختار استخوان‌ها و مفاصل را تضعیف کند.

اگرچه در عارضه دررفتگی کشکک، عوامل ژنتیکی و ساختاری اغلب نقش برجسته‌تری ایفا می‌کنند، اما یک رژیم غذایی متوازن و کنترل وزن، به ارتقای سلامت عمومی حیوان کمک کرده و یک عامل حمایتی مهم تلقی می‌گردد.

راهکارهای پیشگیری

در خصوص پیشگیری از دررفتگی کشکک، به ویژه در نژادهایی که مستعد این عارضه هستند، ملاحظات زیر حائز اهمیت است:

• حفظ وزن ایده‌آل: کنترل وزن از طریق رژیم غذایی مناسب و متعادل، که با مشورت دامپزشک تعیین می‌شود، از اهمیت بسزایی برخوردار است.
• فعالیت بدنی منظم و متناسب: ورزش منظم به تقویت عضلات اطراف زانو و افزایش ثبات مفصل کمک می‌کند. این فعالیت‌ها باید متناسب با سن، جثه و توانایی حیوان باشند و از انجام حرکات سنگین و ناگهانی که منجر به آسیب می‌شوند، باید اجتناب کرد.

• مصرف مکمل‌های حمایتی (با تجویز دامپزشک): در برخی موارد، دامپزشک ممکن است مصرف مکمل‌هایی حاوی گلوکزامین و کندرویتین سولفات را جهت کمک به سلامت غضروف‌ها توصیه نماید. این مکمل‌ها نقش حمایتی داشته و جایگزین درمان‌های تخصصی نیستند.
• غربالگری ژنتیکی: در برخی نژادها، برنامه‌های غربالگری ژنتیکی جهت شناسایی حیوانات مستعد وجود دارد. در صورت تصمیم به خرید توله از نژادهای خاص، توجه به سابقه سلامت والدین توصیه می‌شود.

تشخیص زودهنگام عارضه

تشخیص زودهنگام دررفتگی کشکک، به خصوص در مراحل اولیه که علائم بالینی خفیف هستند، از اهمیت بالایی برخوردار است. به نشانه‌های زیر توجه کنید:

• تغییر در الگوی راه رفتن: مشاهده لنگش متناوب، بالا نگه داشتن ناگهانی یک پا برای مدت کوتاه، یا قرار دادن وزن کمتر بر روی یک اندام.
• حرکات ناگهانی پا: مشاهده حرکاتی نظیر “تکان دادن” یا “پرش” در پا، به ویژه پس از برخاستن یا حین راه رفتن.
• کاهش سطح فعالیت: بی‌میلی حیوان به فعالیت‌هایی نظیر دویدن، پریدن یا بازی، در صورتی که پیش از این فعال بوده است.
• صداهای مفصلی: در موارد نادر، شنیده شدن صداهای تق‌تق یا کلیک از مفصل زانو حین حرکت.

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه به دامپزشک جهت انجام معاینه بالینی و تشخیص دقیق توصیه می‌شود.

نقش فیزیوتراپی در فرآیند درمان

فیزیوتراپی زانوی حیوان نقش حیاتی در بازیابی قدرت عضلانی، بهبود دامنه حرکتی مفاصل و تسریع فرآیند بهبودی پس از جراحی دررفتگی کشکک سگ ایفا می‌کند. رویکردهای فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• حرکات منفعل مفصل: انجام حرکات نرم و کنترل شده زانو توسط فیزیوتراپیست جهت جلوگیری از خشکی مفصل و حفظ دامنه حرکتی.
• ماساژ درمانی: به منظور کاهش تورم، بهبود گردش خون و تسکین درد.
• تمرینات تقویتی: شامل استفاده از تجهیزات تخصصی، نوارهای مقاومتی و تمرینات هدفمند جهت تقویت عضلات اطراف زانو و لگن.
• تمرینات تعادلی و حس عمقی: به منظور بهبود کنترل و حس اندام.
• آب درمانی (هیدروتراپی): انجام تمرینات در محیط آبی، که فشار کمتری بر مفاصل وارد کرده و به تقویت عضلات کمک می‌کند.

فیزیوتراپی به حیوان کمک می‌کند تا با سرعت بیشتری به سطح فعالیت عادی خود بازگردد، از آتروفی عضلانی جلوگیری می‌کند و کیفیت زندگی وی را ارتقا می‌بخشد.

برآورد هزینه‌ های درمانی

هزینه درمان دررفتگی کشکک در سگ متغیر بوده و به عوامل متعددی بستگی دارد:

• شدت عارضه: درجات بالاتر دررفتگی نیازمند جراحی‌های پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر هستند.
• نوع مداخله درمانی: درمان‌های دارویی و مدیریتی (در موارد خفیف) عموماً کم‌هزینه‌تر از جراحی هستند.
• پیچیدگی جراحی: جراحی‌های ترمیمی ساختارهای استخوانی یا بافت نرم، هزینه بالاتری نسبت به جراحی‌های ساده‌تر دارند.
• هزینه‌های کلینیک/بیمارستان دامپزشکی: تعرفه‌ها در مراکز مختلف درمانی و مناطق جغرافیایی متفاوت است.
• هزینه‌های جانبی: جلسات فیزیوتراپی، داروها و ویزیت‌های پیگیری نیز به مجموع هزینه‌ها افزوده می‌شوند.

برای دریافت برآورد دقیق هزینه‌ها، توصیه می‌شود با دامپزشک معالج مشورت کنید.

عوارض احتمالی جراحی کشکک زانو در سگ

هرچند جراحی دررفتگی کشکک اغلب با موفقیت همراه است، اما همانند هر مداخله جراحی دیگری، ریسک‌ها و عوارض احتمالی بالقوه‌ای وجود دارد که شامل موارد زیر می‌شود:

• عفونت محل جراحی: یکی از عوارض شایع پس از جراحی که با رعایت دقیق بهداشت و دستورالعمل‌های پس از عمل قابل پیشگیری است.
• خونریزی: احتمال خونریزی بیش از حد در حین یا پس از عمل.
• التهاب و تورم: تورم در ناحیه جراحی شده که معمولاً با گذشت زمان بهبود می‌یابد.
• عدم موفقیت کامل جراحی یا عود عارضه: در موارد نادر، جراحی ممکن است به طور کامل مشکل را مرتفع نکر نسازد یا عارضه مجدداً بروز کند، به خصوص در صورت عدم اصلاح کامل عوامل زمینه‌ای.
• آسیب به ساختارهای مجاور: احتمال آسیب به اعصاب، عروق خونی یا سایر بافت‌های اطراف مفصل در حین جراحی.
• واکنش به بیهوشی: اگرچه نادر است، اما احتمال بروز واکنش‌های نامطلوب به داروهای بیهوشی وجود دارد.

ضروری است که پیش از اقدام به جراحی، تمام جوانب، ریسک‌ها و مزایای آن با دامپزشک معالج مورد بحث و بررسی قرار گیرد و کلیه دستورالعمل‌های پیش و پس از عمل با دقت رعایت شود تا احتمال بروز عوارض به حداقل ممکن کاهش یابد.

همکاران ما در بیمارستان دامپزشکی مرکزی، سگ شما را به طور فیزیکی معاینه می‌کنند تا شدت بیماری مشخص شود. اگر به جراحی نیاز باشد، بخش جراحی بیمارستان دامپزشکی مرکزی انواع عمل‌های جراحی موردنیاز حیوانات خانگی از جمله جراحی دررفتگی کشکک را در سریع‌ترین زمان ممکن انجام می‌دهد. به طوری که سگ محبوب شما پس از یک مدت کوتاه به همان حالت اولیه برمی‌گردد و بازیگوشی‌ را از سر می‌گیرد.

سوالات رایج