توکسوپلاسموز در گربهها، یکی از رایج‌ترین بیماری‌های انگلی به شمار می‌رود که از طریق انگل توکسوپلاسموز گوندی به وجود می‌آید. شیوع آن در گربه‌های خانگی و وحشی، از طریق تماس با مدفوع آلوده و مصرف گوشت خام آلوده به انگل توکسوپلاسموز صورت می‌گیرد. این بیماری انگلی، قابلیت سرایت به انسان را دارد اما با داشتن راهکار درمانی مشخص، به راحتی درمان می‌شود. شناخت موارد پیشگیری‌کننده، می‌تواند از شیوع قابل توجه آن بین انسان و گربهها جلوگیری کند. در ادامه علائم و روش‌های درمانی و پیشگیری آن به طور جامع بیان می‌گردد.
توکسوپلاسموز چیست؟
توکسوپلاسموز توسط انگل تک یاخته به نام توکسوپلاسموز گوندی انتشار می‌یابد که این انگل در داخل گوشت‌های حیوانی خام لانه‌گزینی می‌کنند و با مصرف، به راحتی در داخل ریه، کبد جاگیر شده و سیستم ایمنی بدن را هدف قرار می‌دهد.
این بیماری انگلی از گربهها به انسان سرایت پیدا می‌کند و می‌تواند در کمترین زمان در بدن انسان لانه گزینی کند. ارتباط با گربه‌های آلوده به این انگل، از اصلی‌ترین دلایل ابتلا به این بیماری شناخته می‌شود اما مصرف خام گوشت نیز می‌تواند یکی از دلایل شاخص ابتلای انسان به توکسوپلاسموز باشد. در صورتی ابتلای گربه به این بیماری، بدن او در برابر انگل توکسوپلاسموز مقاوم می‌باشد و در ابتلای بعدی علائم بالینی از خود نشان نمی‌دهد.
انگل در دستگاه گوارش، اوسیست تولید می‌کند که بعد از سه تا ده روز از ابتلای گربه، اوسیست‌ها به میزان بسیار بالا در مدفوع گربه دیده می‌شوند. دفع اوسیست که اصلی‌ترین عامل عفونت است، ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از اولین دفع، ادامه می‌یابد. اوسیست‌ها در ۲۴ ساعت اول، نمی‌توانند عامل انتقال باشند اما بعد از هاگ زایی، توانایی ورود به بدن حیوانات و انسان‌ها را دارند. اوسیست‌ها حدود یکسال قابلیت زیست در خاک و آب را دارا هستند.
علائم توکسوپلاسموز در گربه
توکسوپلاسموز در گربهها، دارای علائم بالینی مشخصی نیست و به طور کلی علائمی که در بدن گربه مبتلا به توکسوپلاسموز ایجاد می‌کند، مانند سایر بیماری‌های انگلی است. اما از رایج‌ترین علائم آن می‌توان به بی‌حالی، بی‌اشتهایی و تب اشاره کرد. لازم به ذکر است که محل زیست انگل گربه‌ای، می‌تواند در بروز علائم خاص تأثیرگذار باشد.
وجود انگل در ریه منجر به تنگی تنفس و عفونت ذات‌الریه می‌شود. جاگیری آن در کبد، باعث زرد شدن رنگ پوست و چشم گربه می‌گردد. همچنین با تسلط این انگل به روی چشم، توکسوپلاسموز چشمی رخ می‌دهد که علائم حاد آن شامل حساسیت به نور، بزرگ شدن مردمک چشم و حتی نابینایی است. اگر توکسوپلاسموز در گربهها، روی سیستم اعصاب مرکزی چیره شود، باعث چرخش گربه به دور خود، تکان دادن گوش‌ها، حساسیت به لمس، تشنج، مشکل در بلع و…. می‌شود.
علائم انگل گربه ای در انسان
با انتقال انگل توکسوپلایموز به بدن انسان، سیستم ایمنی آسیب جدی می‌بیند. علائم انگل گربه در انسان شامل تب، سردرد، تورم غدد لنفاوی، گلودرد، درد‌های عضلانی و تنگی نفس و التهاب مغز هستند. همچنین توکسوپلاسموز چشمی نیز در انسان رخ می‌دهد و باعث تاری دید، التهاب چشمی، درد و حساسیت به نور می‌گردد.
مادران باردار یا در آستانه بارداری باید تا حدامکان از مجاورت با گربهها برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های خاص مانند توکسوپلایموز پرهیز کنند. در صورت ابتلای مادران باردار به این بیماری، انتقال آن به جنین نیز صورت می‌گیرد و باعث عقب ماندگی ذهنی کودکان و آسیب چشمی شدید آن‌ها بعد از تولد می‌شود. همچنین افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف در مواجه با این انگل، بسیار آسیب‌پذیر می‌باشند و درمان سخت و طولانی را تجربه می‌کنند.
راهکارهای درمانی توکسوپلاسموز
دارو‌های خاصی برای درمان توکسوپلاسموز گربه مورد استفاده قرار می‌گیرند که از مهمترین آن می‌توان به کلیندامایسین و کورتیکواستروئید‌ها اشاره کرد. شروع درمان دارویی برای این بیماری، با مشاهده اولین علائم بالینی صورت می‌گیرد. مدت زمان درمان توکسوپلاسموز در گربهها بستگی به میزان شدت درگیری گربه با این انگل دارد که در بهترین حالت ۱۴ روز به درازا می‌کشد اما با ناپدید شدن علائم بالینی آن، درمان آن اتفاق می‌افتد اما بهتر است تا چند روز پس از رفع علائم، درمان دارویی ادامه پیدا کند.
توکسوپلاسموز و غدد لنفاوی در انسان، دو مورد وابسته به هم هستند که باید در درمان مورد توجه قرار بگیرند. درمان توکسوپلاسموز در انسان با مصرف دارو‌های ضد انگل و کورتیکواستروئید‌ها صورت می‌گیرد که پزشک موردنظر با بررسی محل تجمع انگل در بدن و سنجش علائم بالینی بیمار، درمان دارویی اختصاصی را در پیش می‌گیرد.
نحوه تشخیص توکسوپلاسموز در گربه ها
این بیماری براساس علائم بالینی، به طور دقیق قابل تشخیص نیست و صرفاً برای تشخیص دقیق آن از آزمایش‌های آزمایشگاهی استفاده می‌شود. تست دو نوع آنتی‌بادی مهم در بدن گربهها می‌تواند عفونت ناشی از بیماری توکسوپلاسموز را مشخص کند. در صورتی که در تست موردنظر، آنتی‌بادی IgG بالا باشد، نشان‌دهنده ابتلای گربه به انگل توکسوپلاسموز در گذشته است که در صورت ابتلای دوباره، به هیچ عنوان اوسیست دفع نخواهد کرد. اما اگر آنتی‌بادی IgM در خون گربه بالا باشد، عفونت ناشی از انگل را نشان می‌دهد که عموماً علائم بالینی را نیز به همراه دارد و دفع اوسیست پس از ابتلای به عفونت موردنظر انجام می‌گیرد.
البته وجود اوسیست در خاک مدفوع گربه، نشان‌دهنده وجود عفونت توکسوپلاسموز در گربه نیست. چون سایر انگل‌ها نیز در مرحله اول در مدفوع، به شکل اوسیست هستند. اگر اوسیست انگل توکسوپلاسموز شروع به هاگ زایی کند، امکان تشخیص آزمایشگاهی آن ممکن می‌گردد.
روش های انتقال توکسوپلاسموز
مصرف گوشت خام آلوده به این انگل (گوشت گوسفند، گاو، ماهی و… ) از اصلی‌ترین روش‌های انتقال توکسوپلاسموزدر گربه شناخته شده است. اما تماس و حتی مصرف مدفوع آلوده با اوسیست هاگدار توکسوپلاسموز، ابتلا به این بیماری را در انسان و گربه امکان‌پذیر می‌سازد.
پیشگیری از توکسوپلاسموز گربه
برای جلوگیری از شیوع توکسوپلاسموز در گربه و انسان، لازم است که موارد زیر به صورت جدی مورد توجه قرار بگیرند:
- از تغذیه گوشت خام برای گربهها جلوگیری شود.
- از مصرف گوشت‌های نیم پز توسط انسان پرهیز گردد.
- از جست و خیز گربهها در مراکز تولید مواد غذایی انسانی و دام و طیور جلوگیری شود.
- جمع‌آوری خاک گربه پس از مدفوع (حداکثر تا ۲۴ ساعت) جهت انتشار اوسیست‌های هاگ دار الزامی است.
- از دست زدن به مدفوع گربه بدون دستکش خودداری شود.
- بعد از خرد کردن گوشت خام، دست‌ها، و تخته خردکن با آب گرم و شوینده به طور کامل شسته شود.
- از مصرف سبزیجات و میوه‌های نشسته پرهیز شود.
- از پرسه زدن گربه‌های خانگی در محیط بیرون و بدون نظارت جلوگیری شود.
- از جانب احتیاط، از تماس کودکان و بانوان باردار با گربه‌های خیابانی جلوگیری شود.
- بانوان باردار از تمیز کردن ظرف خاک گربه پرهیز کنند.
سخن نهایی
توکسوپلاسموز در گربهها با مصرف گوشت خام و مجاورت با مدفوع آلوده اوسیست انگل توکسوپلاسموز به وجود می‌آید که با داشتن علائمی نظیر حساسیت چشمی، تب، بی‌اشتهایی و تنگی نفس، باید مورد آزمایش قرار بگیرد. ابتلای انسان به این بیماری از طریق نگهداری گربهها و یا تماس با خاک مدفوع و لوازم گربه آلوده صورت می‌گیرد. راهکارهای درمانی برای این بیماری در گربهها و انسان، استفاده از دارو‌های خاص است که توسط پزشک تجویز می‌گردد.
سوالات متداول
توکسوپلاسموز گربه چیست؟
این یک بیماری انگلی مشترک بین انسان و گربهها است که توسط انگل توکسوپلاسموز گوندی شکل می‌گیرد و عفونت تنفسی، چشمی و اعصاب مرکزی را به وجود می‌آورد.
علائم توکسوپلاسموز انسان چگونه است؟
انسان‌ها در صورت ابتلا با علائمی نظیر سردرد، التهاب چشم و مغز، عفونت ریه، تنگی نفس، چشم درد، درد عضلات و… مواجه می‌شوند.
واکسن توکسوپلاسموز گربه وجود دارد؟
خیر، واکنشی برای پیشگیری و مقاومت بدن در برابر این بیماری کشف نشده است.
علائم توکسوپلاسموز چشمی چیست؟
در این عارضه، گربه یا انسان بیمار به نور حساس می‌شود، رنگدانه چشم را از دست می‌دهد و ممکن است تاری دید بالا و درد چشم داشته باشد که در مواقع حاد به نابینایی می‌انجامد.
آیا بیماری توکسوپلاسما درمان دارد؟
بله، درمان دارویی برای این بیماری برای انسان و گربه استفاده می‌شود.
درمان جدید توکسوپلاسموز چیست؟
در روش‌های نوین، سعی می‌شود که با بررسی تخصصی ژنتیک انگل توکسوپلاسموز، درمان دارویی پیشرفته کشف و استفاده شود که تا کنون در مرحله مقدماتی قرار گرفته است.
منبع
