بهترین روش بیهوشی در سگ و گربه؛ تزریقی یا استنشاقی؟

حیوانات به علت‌های مختلف نیاز به بیهوشی پیدا می‌کنند. در واقع انجام اقدامات درمانی از قبیل عمل جراحی یا بیوپسی (بافت‌برداری)، عکسبرداری با اشعه ایکس و اقدامات دندانپزشکی حیوان بدون بیهوشی در حیوانات خانگی ممکن نیست. با این وجود سرپرستان حیوانات معمولا از این کار استقبال نمی‌کنند و نگرانی‌های خاصی در این باره دارند. بیهوشی به عنوان از دست دادن توانایی احساس درد تعریف می‌شود. با این حال، این اصطلاح بیشتر برای اشاره به حالت آرام بخشی عمیق به کار می‌رود که طی آن بیمار قادر به احساس درد نیست.

انواع بیهوشی در حیوانات

دامپزشک شما ممکن است روش موضعی، روش عمومی تزریقی یا عمومی استنشاقی را انتخاب کند تا حیوان را در طی مراحل جراحی یا تشخیصی بدون درد نگه دارد.

برای برخی از بیماران، بی حسی موضعی گزینه مطلوبی است. بی حسی موضعی شامل تزریق دارو به یک مکان خاص در پوست (یا اعمال آن بر روی ناحیه ای از پوست) برای ایجاد بی حسی موقت در آن موضع می‌باشد که به دامپزشک اجازه می‌دهد تا اقدام درمانی کوتاهی را انجام دهد. ناحیه آسیب دیده می‌تواند شامل پوست، ماهیچه‌های زیرین و اعصاب باشد.

گاهی، بی حسی موضعی و بیهوشی عمومی با هم استفاده می‌شوند. به عنوان مثال، برخی از دامپزشکان از روش عمومی برای قرار دادن بیمار در حالت خواب عمیق استفاده می‌کنند، سپس یک ماده بی حس کننده موضعی را به پوست و بافت های زیرین که در آن جراحی انجام می‌شود، تزریق می‌کنند. اثر بی حسی بی حس کننده موضعی می‌تواند میزان دردی را که بیمار پس از بیداری تجربه می‌کند، کاهش دهد.

داروی بیهوشی برای سگ ها و گربه ها

داروهای بیهوشی متعددی برای سگ‌ ها و گربه ها وجود دارد که توسط دامپزشکان برای جراحی‌ها و اقدامات پزشکی مختلف استفاده می‌شوند. معمولاً ترکیبی از داروهای مختلف برای از هوش رفتن و آرام‌سازی و تسکین درد به کار می‌رود. برخی از این داروها عبارتند از: کتامین، آسپرومازین (استیل پرومتازین)، دوربنه وت (مدتومیدین هیدروکلراید) و داروهای بیهوشی استنشاقی. 

داروی مورد استفاده برای بی حسی موضعی باعث به خواب رفتن بیمار نمی‌شود. هنگامی که نیاز به آرامبخشی عمیق وجود دارد، شیوه عمومی گزینه بهتری است.

داروهایی که در بیهوشی عمومی استفاده می‌شوند اشکال مختلفی دارند. برخی از آنها به صورت تزریقی تجویز می‌شوند، در حالی که اشکال دیگر از طریق یک ماسک یا لوله تنفسی که به دستگاه بیهوشی متصل است، استنشاق می‌شوند.

چه زمانی از بیهوشی استفاده می‌ شود؟

اگر دامپزشک بخواهد یک زائده کوچک از روی پوست سگ شما بردارد یا ناحیه‌ای از پوست را بیوپسی کند، یک بریدگی یا زخم کوچک را بخیه کند یا هر نوع روشی را با حداقل درد انجام دهد، ممکن است بی حسی موضعی کافی باشد. اما در ۲ حالت زیر نیاز به بیهوشی است:

جراحی های تهاجمی

بیهوشی عمومی برای انواع جراحی های تهاجمی تر یا برای روش‌هایی که احتمالاً بسیار دردناک هستند استفاده می‌شود. به عنوان مثال می‌توان به ترمیم استخوان شکسته یا انجام عمل جراحی حفره های شکمی یا قفسه سینه اشاره کرد.

برخی از معاینات

البته کاربرد از هوش بردن حیوان فقط در جراحی نیست. سگ ها و گربه ها معمولاً قبل از تمیز کردن دندان یا معاینه کامل دندان به از هوش رفتن یا آرامبخش بسیار سنگین نیاز دارند.

گاهی اوقات از بیهوشی برای عکسبرداری با اشعه ایکس هم استفاده می‌شود، به خصوص اگر بیماری حیوان دردناک باشد، قرار گرفتن در معرض عکسبرداری با اشعه ایکس باعث درد بیشتر می‌شود.

ارزیابی قبلی

ممکن است دامپزشک شما قبل از فرو بردن حیوان خانگی در بیهوشی او را ارزیابی کند. این فرآیند به طور کلی برای بی حسی موضعی ضروری نیست. ارزیابی قبل از این کار شامل معاینه فیزیکی برای اطمینان از سلامت حیوان خانگی برای بیهوشی است.

همچنین ممکن است قبل از بیهوش کردن برای کمک به شناسایی مشکلات پزشکی که خطرات مرتبط با جراحی یا از هوش رفتن را افزایش می‌دهند، آزمایش خون توصیه شود. این آزمایش به شناسایی شرایط پزشکی مانند عفونت، کم خونی (تعداد کم گلبول های قرمز خون)، قند خون پایین، بیماری کبد یا بیماری کلیوی کمک می‌کند.

اگر حیوان خانگی شما از قبل مشکلات پزشکی مانند مشکل قلبی داشته باشد، دامپزشک، ممکن است آزمایشات بیشتری را توصیه کند تا مشخص شود که آیا اقدامات احتیاطی نیاز است یا خیر. ممکن است نتیجه آزمایش به گونه‌ای باشد که کار به تعویق بیفتد یا لغو شود.

• برخی از دامپزشک ها ارزیابی قبلی را در روز عمل انجام می‌دهند. با این حال، برخی دیگر این آزمایش را چند روز یا چند هفته قبل از عمل انجام می‌دهند. برای آشنایی بیشتر به مقاله فرآیند بیهوشی ایمن در حیوانات خانگی مراجعه کنید.

آغاز کار از طریق القا به روش تزریقی

فرآیند آرام بخشی بیمار و آماده سازی او برای ورود به بیهوشی عمومی را القا می‌گویند. پس از انجام القا، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد تا زمانی که عمل (جراحی، اشعه ایکس، بیوپسی، تمیز کردن دندان، یا سایر روش‌ها) کامل شود.

القا به طور کلی با تجویز یک آرام بخش آغاز می‌شود. این دارو کمک می‌کند تا بقیه فعالیت‌های القایی ادامه یابد. در طول این مدت، ممکن است یک کاتتر داخل وریدی برای شروع تزریق مایعات داخل وریدی قرار داده شود. هنگامی که بیمار آرام شد، داروهای اضافی برای القای سطح عمیق‌تری از آرام‌بخشی داده می‌شود که منجر به بیهوشی عمومی می‌شوند.

روش استنشاقی برای حفظ کردن حالت

اگر بیهوشی استنشاقی انتخاب شود، یک لوله تنفسی در راه هوایی اصلی بیمار قرار داده می‌شود (یا گاهی اوقات یک ماسک بی حس کننده روی دهان و بینی قرار می‌گیرد) و به دستگاهی متصل می‌شود که مخلوطی از اکسیژن و ماده بی حس کننده استنشاقی را با دقت محاسبه شده ارائه می‌دهد.

بیمار این مخلوط را استنشاق می‌کند تا زمانی که عمل تمام شود. حسن بیهوشی استنشاقی این است که پس از قطع دارو در عرض ده دقیقه حیوان ریکاور می‌شود.

آیا القای بیهوشی به روش استنشاقی در سگ و گربه ممکن است؟

ممکن است در فیلم‌ها دید که با گرفتن یک دستمال جلوی بینی فرد، او را بیهوش می‌کنند صرفا در همان فیلم اتفاق میفتد و نه در واقعیت. در واقعیت برای این کار ابتدا یک داروی تزریقی استفاده می‌شود (که بسته به شرایط بیمار داروهای مختلفی وجود دارد). اثر این داروی تزریقی معمولا بین ۱۰ دقیقه تا نیم ساعت طول می‌کشد و اگر جراحی بیشتر از این مدت طول بکشد نگهداری و ادامه کار با روش استنشاقی انجام می‌شود.

اما گاهی صاحبان پت اصرار دارند عمل حیوانشان حتما با روش استنشاقی انجام شود. بنابراین در زمان انجام تزریق اولیه توسط دامپزشک برایشان سئوال می‌شود که چرا تزریق؟ مگر قرار نبود به صورت استنشاقی انجام شود؟ در پاسخ باید گفت بیهوشی چند مرحله دارد و رسیدن به عمق مناسب یعنی بی‌دردی (که جراحی در آن عمق انجام می‌شود) باید به سرعت اتفاق بیفتد و به خصوص در سگ و گربه این کار عملا با مدل استنشاقی امکان‌پذیر نیست. چرا که استرسی که به حیوان تحمیل می‌شود تا به این عمق برسد بسیار زیاد است و عملا در همه جای دنیا روش استنشاقی برای نگهداری به کار می‌رود نه القا.

البته القا از طریق استنشاق، در خرگوش و خوکچه هندی و خزندگان قابل انجام است اما در سگ و گربه روش استنشاقی در مواردی کاربرد دارد که زمان جراحی طولانی است و قبلش حتما یک داروی تزریقی هم استفاده می‌شود. بنابراین مثلا در عقیم‌ سازی گربه نر که نهایتا ۵ دقیقه طول می‌کشد اصلا نیازی به استنشاقی نیست و اصرار به انجام این روش اصلا معنایی ندارد چون با همان تزریق اولیه هم کار جراحی پیش می‌رود.

از طرفی، گاهی روش استنشاقی برای کیس خطرناک است مثلا در برخی از مشکلات قلبی، مدل تزریقی با داروهای خاص خیلی مفیدتر است یا اگر کیس مشکلاتی مثل ضایعه مغزی یا تومور داشته باشد بیهوشی استنشاقی برایش خطرناک است. بنابراین لازم است به دامپزشک اعتماد کنید و مطمئن باشید که روشی که به صلاح بیمار است را به کار می‌برد.

مزایای بیهوش کردن

بدون درد نگه داشتن بیماران در طول جراحی مزایای زیادی دارد که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد. مثلا اگر سگی آسیب دیدگی زیادی داشته باشد به طوری که نتوان او را در بیداری معاینه کرد، در این شرایط بیهوشی بهترین راه برای تسهیل روند معاینه است. همچنین اگر بیمار به هوش نباشد، روش‌هایی مانند قرار دادن آتل یا گچ بر روی پای شکسته، عکس‌برداری با اشعه ایکس از یک ضایعه دردناک یا تمیز کردن و پانسمان زخم‌های جدی می‌تواند به طور مکرر انجام شود.

چه خطرات و عوارضی دارد؟

مانند هر روش پزشکی، این کار نیز بدون خطر نیست. برخی از بیماران ممکن است به داروهای بیهوشی واکنش منفی نشان دهند یا در ضربان قلب، تنفس یا فشار خون دچار نوساناتی شوند. اما اگر پروسه در یک مرکز معتبر و تحت نظر متخصصین باتجربه انجام شود معمولا جای نگرانی نیست.

همکاران ما در بیمارستان دامپزشکی مرکزی در زمینه بیهوشی به طور تخصصی آموزش دیده‌اند و تمام اقدامات احتیاطی لازم را برای اطمینان از بیدار شدن حیوان خانگی شما انجام می‌دهند. برای اطلاعات بیشتر مقاله خطرات و عوارض بیهوشی در حیوانات خانگی را مطالعه کنید.

نتیجه گیری

در پاسخ به اینکه کدام روش بیهوشی برای حیوان بهتر است؟ استنشاقی یا تزریقی؟ باید بگوییم که هر دو روش عمومی (تزریقی یا استنشاقی) حیوان خانگی شما را در خواب و بدون درد نگه می‌دارد. تفاوتی نمی‌کند چه روشی انتخاب شود، در هر صورت دامپزشکان متخصص در بخش جراحی بیمارستان مرکزی تمام اقدامات احتیاطی را انجام می‌دهند تا مطمئن شوند که حیوان خانگی شما سالم می‌ماند و به هوش می‌آید.

تکنسین‌های دامپزشکی بیمارستان نیز بیمارانی را که تحت بیهوشی عمومی هستند تحت نظر دارند. علاوه بر این، تجهیزات مانیتورینگ هم برای اندازه‌گیری مداوم ضربان قلب، تنفس، مصرف اکسیژن و فشار خون استفاده می‌شود.

سوالات متداول