انسداد مجاری ادراری در گربه ها؛ علت، علائم، راه های تشخیص و درمان

انسداد مجاری ادراری در گربه ها به این معنی است که حیوان خانگی شما نمی‌تواند مثانه خود را تخلیه کند. در آناتومی طبیعی گربه، ادرار در دو کلیه تولید می‌شود و از لوله‌ های مربوطه (حالب) به مثانه می‌رود. هنگامی که حیوان خانگی آماده ادرار کردن است، ادرار از طریق آلت تناسلی، از مثانه به سمت لوله منفرد (مجرای خروجی ادرار)، به خارج حرکت می‌کند. انسداد بیشتر در گربه های نر اتفاق میفتد چون مجرای ادرار نرها تنگ‌تر از ماده ها است و بنابراین بیشتر مستعد هستند.

این مشکل می‌تواند منجر به عواقب تهدید کننده زندگی مانند ناهنجاری های خطرناک الکترولیت شود، بر قلب تأثیر بگذارد و یا منجر به نارسایی کلیه و پارگی مثانه (پارگی) شود. انسداد مجاری ادراری در گربه ها یک اورژانس پزشکی است. بنابراین درمان خانگی ادرار نکردن گربه وجود ندارد و هر گربه ای که مشکوک به گرفتگی است باید فورا توسط دامپزشک بررسی شود.

علت انسداد مجاری و ادرار نکردن گربه

علل شایع انسداد مجرای ادرار عبارتند از:

• نژاد: تمام نژادهای گربه در معرض خطر بسته شدن مجرای ادرار هستند
• جنسیت: نرها بیشتر از ماده ها مستعد ابتلا به این بیماری‌اند زیرا مجرای ادراری آنها باریک‌تر است.
• تغذیه: گربه‌هایی که آب کافی نمی‌نوشند نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند.
• عفونت‌های دستگاه ادراری
• استرس گربه
• پلاگ های مجرای ادرار: اینها شایع‌ترین علت انسداد در گربه های نر هستند.پلاگ های مجرای ادرار ترکیبی از کریستال ها و مخاطی هستند که توسط بدن ایجاد می‌شوند.آنها در مجرای ادرار قرار می‌گیرند و از خروج ادرار جلوگیری می‌کنند.
• سنگ های مثانه: این سنگ ها می‌توانند از مثانه حرکت کرده و در مجرای ادرار مستقر شوند و باعث مسدود شدن مجرای ادرار شوند.
• تنگی مجرای ادرار و سرطان: این‌ها علل نادر اما احتمالی هستند.
• تورم: در بیش از 50 درصد موارد، هیچ علت قطعی یافت نمی‌شود اما التهاب احتمالاً نقش دارد.

علائم بالینی رایج این بیماری

مشخصه اصلی گربه ‌ای که مجرای ادرارش بسته شده، تلاش برای ادرار کردن بدون تولید ادرار یا تولید فقط چند قطره ادرار است. تشخیص آن می‌تواند سخت باشد، به خصوص اگر حیوان خانگی شما مکرراً به سمت ظرف خاکش می‌رود یا بیرون از جعبه خاک ادرار می‌کند. (قرار دادن گربه در یک حمام کوچک با یک جعبه خاک برای چند ساعت برای بررسی تولید ادرار احتمالا بهترین راه تشخیص است.)

به طور خلاصه علائم بالینی انسداد مجرای ادرار عبارت‌اند از:

• تلاش و اضطرار برای ادرار کردن (رفت و آمد مکرر به جعبه خاک)
• دفع ادرار با مقادیر کم و قطره‌ای
• ادرار خونی
• زور زدن برای ادرار کردن (که گاهی اوقات می‌تواند با زور زدن برای مدفوع اشتباه گرفته شود)
• ادرار کردن در خارج از جعبه خاک (اغلب در مکان‌های عجیب و غریب مانند وان و سینک)
• لیسیدن ناحیه تناسلی
• میو میو با صدای بلند به گونه‌ای که انگار درد و ناراحتی تجربه می‌کند.
• بی حالی/افزایش اختفا
• کاهش اشتها
• استفراغ / اسهال

توجه: اگر در مورد اینکه گربه ادرار کرده یا نه شک داشتید، آن را یک اورژانس در نظر بگیرید و فوراً گربه را نزد دامپزشک ببرید. عواقب تهدیدکننده زندگی ممکن است در کمتر از 12 تا 24 ساعت از ناتوانی در دفع ادرار رخ دهد و مرگ ناشی از انسداد درمان نشده ممکن است در کمتر از 36-48 ساعت رخ دهد.

تشخیص این معضل

1. دامپزشک کارش را با گرفتن سابقه پزشکی کامل گربه شروع می‌کند. (حتماً هر گونه اطلاعاتی در مورد زور زدن، مشکل در ادرار کردن یا ادرار خونی را فوراً با متخصص در میان بگذارید.)
2. سپس یک معاینه فیزیکی کامل انجام می‌دهد، از جمله لمس شکم برای تعیین محل مثانه. در یک گربه معمولی، مثانه باید کوچک و مانند یک بادکنک آبی نرم باشد.
3. دامپزشک همچنین ممکن است سعی کند به آرامی برای تخلیه دستی ادرار گربه مثانه را کمی فشار دهد، اما در اکثر انسدادهای مجرای ادرار، مثانه را نمی‌توان به این روش تخلیه کرد. لمس مثانه بخش مهمی از تشخیص است، اما باید فقط توسط دامپزشک انجام شود.
4. اگر گربه به شدت چاق یا تحریک پذیر باشد، دامپزشک ممکن است در لمس مثانه مشکل داشته باشد و آزمایش های اضافی توصیه شود. سونوگرافی از شکم گربه هم در ارزیابی اندازه مثانه و بررسی توده های مثانه یا کریستال های ادراری مشکوک مفید است.
5. همچنین ممکن است برای مشاهده اندازه مثانه و بررسی سنگ های مثانه یا مجرای ادرار، رادیوگرافی شکم انجام شود.

درمان انسداد مجاری ادراری در گربه ها

گربه های مبتلا به انسداد مسیر ادرار باید درمان شوند و مجاری‌شان باز شود.

• درمان شامل باز کردن راه مجرا و رفع تجمع بالقوه کشنده الکترولیت‌ها و سموم ادراری است که با قرار دادن سوند ادراری در حالی که گربه تحت آرامبخشی یا بیهوشی است به دست می‌آید.
• قرار دادن سوند ادرار در گربه مبتلا، می‌تواند چالش برانگیز باشد. عوارض احتمالی شامل پارگی مجرای ادرار و پارگی مثانه است و حتی ممکن است به جراحی اضطراری هم نیاز شود.
• خوشبختانه اکثر گربه ها با موفقیت در عرض ۳ تا ۵ روز درمان می‌شوند. در طول این مدت، اغلب گربه هایی که پتاسیم آنها به میزان قابل توجهی افزایش یافته است، برای کاهش سطح پتاسیم و محافظت از قلب با گلوکونات کلسیم و/یا انسولین و گلوکز درمان می‌شوند.
• گربه با داروهای مسکن و مایعات در بیمارستان بستری خواهد شد. آنتی بیوتیک ها و رژیم غذایی با نسخه نیز ممکن است تجویز شوند.
• هنگامی که انسداد رفع و فشار از روی کلیه ها برداشته شود، کلیه معمولاً به حالت عادی باز می‌گردد. با این حال، نارسایی حاد کلیه هم ممکن است رخ دهد.

جراحی برای رفع مشکل

در بیشتر موارد، مدیریت پزشکی استاندارد کافی است. با این حال اگر گربه سنگ مثانه یا سابقه قبلی گرفتگی مجرای ادرار داشته باشد، دامپزشک ممکن است جراحی را توصیه کند.

• سیستوتومی برای برداشتن سنگ های مثانه انجام می‌شود.
• اورتروستومی پرینه (PU) یک روش جراحی ترمیمی تخصصی است که برای ایجاد دهانه مجرای ادرار بازتر در گربه نر و جلوگیری از انسداد راه ادرار گربه در آینده است

نکته‌ی مهمی که خیلی از صاحبان گربه نمی‌دانند این است که این انسداد در برخی گربه‌ها فقط یک اتفاق نیست و بارها تکرار می‌شود. بخشی از این تکرار به سیستیت ایدیوپاتیک گربه (FIC) برمی‌گردد که در ادامه‌ی همین مقاله توضیح داده شده، و بخشی دیگر صرفاً به آناتومی مجرای ادرار در گربه‌های نر مربوط است. وقتی گربه‌ای بیش از یک یا دو بار همین وضعیت را تجربه می‌کند، مدیریت دارویی صرف معمولاً کافی نیست و جراحی PU به یک گزینه‌ی واقعی و نه صرفاً اختیاری تبدیل می‌شود. برای آشنایی کامل با این‌که چرا انسداد در برخی گربه‌ها عود می‌کند، جراحی یورترستومی پرینه‌ای دقیقاً چطور انجام می‌شود و مراقبت‌های بعد از آن چیست، مقاله‌ی انسداد ادراری مکرر در گربه؛ درمان با جراحی یورترستومی را هم بخوانید.

بازیابی و مدیریت

تشخیص و درمان به موقع برای نتایج موفقیت آمیز در انسداد ادرار گربه ها بسیار مهم است. بیشتر گربه‌ ها برای دریافت مایعات داخل وریدی، داروهای ضد درد و سایر مراقبت ‌های حمایتی به مدت ۳ تا ۵ روز با کاتتر ادراری در بیمارستان بستری می‌شوند.

هنگامی که ادرار شفاف شد و خون مجدداً عادی شد، کاتتر ادراری را می‌توان خارج کرد. حیوان خانگی شما باید 12 تا 24 ساعت دیگر تحت نظر باشد تا اطمینان حاصل شود که انسداد دیگری ندارد. معمولاً گربه زمانی که به طور طبیعی ادرار کند مرخص می‌شود.

پس از مرخص شدن از بیمارستان، ممکن است برای کمک به شل شدن مجرای ادرار تا 2 هفته دارو تجویز شود و در صورت نیاز ممکن است داروهای ضد درد خوراکی و آنتی بیوتیک هم برای آنها تجویز شود.

احتمالاً برای بقیه عمر توصیه می‌شود رژیم بگیرند تا از تشکیل کریستال در آینده جلوگیری کرده و آنها را حل کند و با تغییر pH ادرار، سلامت مثانه ارتقا یابد. افزایش مصرف آب و رژیم غذایی کنسروی نیز ممکن است توصیه شود.

با مراقبت به موقع و مناسب، بیشتر گربه های مبتلا با تغییرات کوچک رژیم غذایی به زندگی عادی خود ادامه می‌دهند اما مراقبان حیوان خانگی باید مراقب ادرار گربه خود باشند. اگر حیوان خانگی‌تان بیش از دو دوره انسداد مجاری داشته باشد، ممکن است زمان آن رسیده باشد که با دامپزشک خود در مورد جراحی PU صحبت کنید.

بیماری های ادراری مشابه انسداد مجاری

انسداد مجاری ادراری علائمی مشابه سایر بیماری های ادراری دارد. بیماری دستگاه ادراری تحتانی گربه (FLUTD) یک اصطلاح عمومی برای توصیف شرایط دستگاه ادراری در گربه‌ها است که مجرای ادرار و مثانه را درگیر می‌کند، از جمله عفونت‌های دستگاه ادراری، سنگ‌های مثانه و التهاب (تورم).

• یکی از علل شایع FLUTD سیستیت ایدیوپاتیک گربه (FIC) است FIC یک وضعیت التهابی مثانه است که به دلیل استرس رخ می‌دهد.
• FLUTD، FIC و انسداد مجرای ادرار، همگی می‌توانند منجر به علائم بالینی مشابهی شوند و تشخیص اینکه کدام بیماری گربه را تحت تاثیر قرار داده برای مراقبان حیوانات خانگی دشوار است. اما به هر حال تعیین نوع بیماری بسیار مهم است، زیرا انسداد برخلاف آن دو بیماری دیگر می‌تواند کشنده باشد.

چون استرس یکی از محرک‌های اصلی FIC و در نتیجه یکی از عوامل زمینه‌ساز عود انسداد است، کاهش استرس محیطی گربه دقیقاً به همان اندازه‌ی دارو و رژیم غذایی در پیشگیری از بازگشت این وضعیت اهمیت دارد. تغییر ناگهانی محیط، حضور گربه‌های دیگر در خانه، کمبود تعداد ظرف خاک (قانون کلی: به تعداد گربه‌ها به‌علاوه‌ی یک ظرف خاک) و حتی تغییر محل ظرف خاک می‌توانند محرک استرس باشند. برای گربه‌ای که سابقه‌ی انسداد دارد، فراهم‌کردن چند نقطه‌ی آب‌خوری و ظرف خاک تمیز و در دسترس، و اجتناب از تغییرات ناگهانی در خانه، بخشی جدی از برنامه‌ی پیشگیری محسوب می‌شود، نه یک توصیه‌ی جانبی.

بیشتر بخوانید: فرق پرادراری و تکرر و سختی ادرار در گربه ها

خلاصه مطلب و توصیه‌های دامپزشک

انسداد مجاری ادرار در گربه ها یکی از مشکلات شایع (به خصوص در گربه های نر) است. عواملی که باعث این مشکل می‌شوند در درجه اول شامل نژاد، تغذیه و بعد عفونت های مجاری ادراری (که از پایین یعنی از مجرا به سمت بالا رفته یا برعکس از سمت کلیه به پایین سرایت کرده) و استرس است.

در صورت شک ابتلای گربه به این مشکل باید بلافاصله گربه را به اورژانس انتقال دهید تا دامپزشک مشکلات مثانه مخصوصا تورم مثانه و حجم ادرار (بیش از حد پر بودن خطرناک است و احتمال پارگی مثانه و در نتیجه مرگ وجود دارد) را بررسی کند و سپس اقدامات اولیه شامل معاینات بالینی و بررسی مشکلات تتفسی، استفراغ و گرفتن تاریخچه آزمایش خون و بررسی فاکتورهای کلیوی مثل کراتین را انجام دهد.

اقدامات بعدی عبارت است از سونوگرافی مثانه و مجاری ادراری حیوان برای بررسی ساختار و ماهیت محتویات داخل مثانه و مجاری ادراری، چک کردن التهاب، انسداد و تعیین اینکه در کدام قسمت مجرا و مثانه انسداد وجود دارد.

در صورت تشخیص مشکل یا اگر صرفا نیاز باشد سونداژ انجام می‌شود تا ادرار مرتب تخلیه شود. درمان‌های دارویی شامل داروهایی است که فشار را از کلیه بر می‌دارند و عضلات مثانه را ریلکس می‌کنند تا تخلیه ادرار تسهیل شود.

به یاد داشته باشید که:

– درمان انسداد مجاری ادراری گربه طولانی است (۲تا ۳ هفته) بنابراین باید صبور باشید.

– داروها باید مرتب و به موقع داده شوند و تغذیه حیوان مدیریت شود. (برای گربه غذای مخصوص یونیراری که به صورت تجاری عرضه می‌شود تهیه کنید.)

– گربه باید هر از گاهی مانیتور شود و اقدامات تشخیصی مثل سونوگرافی و آزمایش روی او انجام شود. این بیماری قابل تکرار است برای همین گربه‌ باید مدام تحت نظر باشد.

پس در صورتی که گربه‌تان علائم ذکر شده در این مقاله یا هر مورد مشکوک دیگری را نشان داد بلافاصله او را به مرکز درمانی منتقل کنید. همکاران ما در بخش داخلی بیمارستان دامپزشکی مرکزی آماده‌اند تا تمام اقدامات اورژانسی مورد نیاز را انجام ‌دهند و سلامتی گربه را به او بازگردانند.

سوالات پرتکرار

سخن پایانی

انسداد مجاری ادراری در گربه ها یکی از معدود مشکلات دامپزشکی است که هر ساعت تأخیر در آن واقعاً اهمیت دارد؛ در صورت کوچک‌ترین شک، فرصت را برای «شاید خودش خوب بشه» از دست ندهید. اگر گربه‌ی شما بیش از یک بار این وضعیت را تجربه کرده، فراموش نکنید که جراحی PU یک شکست در درمان نیست، بلکه معمولاً قطعی‌ترین راه برای پایان‌دادن به چرخه‌ی عود است.