بیماریهای مشترک بین انسان و حیوانات که در علم پزشکی به آنها زئونوز (Zoonosis) گفته میشود، گروهی از بیماریها هستند که میتوانند از حیوان به انسان یا بالعکس منتقل شوند. این بیماریها گاهی خفیف و محدود به علائم پوستی یا گوارشی هستند و گاهی میتوانند به همهگیریهای گسترده و مرگومیر منجر شوند. شناخت این بیماریها برای صاحبان حیوانات خانگی، دامداران، پرورشدهندگان پرندگان و حتی عموم مردم اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله به بررسی مهمترین بیماریهای مشترک در میان حیوانات مختلف از جمله سگ، گربه، پرنده، خرگوش، میمون و دامهای بزرگ پرداخته میشود.
بیماری های مشترک بین انسان و سگ
سگها نزدیکترین حیوانات به انسان هستند و همین نزدیکی احتمال انتقال بیماریها را افزایش میدهد. بسیاری از بیماریهای مشترک انسان و سگ از طریق بزاق، ترشحات، مدفوع یا گزش منتقل میشوند. مهمترین این بیماریها عبارتاند از:
- هاری: یکی از کشندهترین بیماریهای ویروسی که از طریق گازگرفتگی سگ آلوده منتقل میشود.
- لیشمانیا (سالک حیوانی): بیماری انگلی که بهوسیلهی نیش پشه خاکی از سگ به انسان منتقل میشود.
- کرمهای قلابدار و گرد: از طریق تماس با خاک یا مدفوع سگ منتقل شده و در انسان موجب عفونت رودهای میشوند.
- سالمونلوز: از طریق تماس با مدفوع سگ یا غذاهای آلوده منتقل میشود.
- کچلی قارچی: عفونت پوستی ناشی از قارچهایی است که از موی حیوان آلوده منتقل میشوند.
برای آشنایی دقیقتر با روشهای پیشگیری و درمان بیماریهای مسترک با سگ، مقالهی بیماری های مشترک انسان و سگ را مطالعه کنید.
بیماری های مشترک بین انسان و گربه
گربهها نیز میتوانند ناقل برخی از بیماریهای مشترک باشند، بهویژه در تماس نزدیک یا هنگام خراش و گاز. برخی از بیماریهای قابل انتقال از گربه به انسان شامل موارد زیر است:
- توکسوپلاسموز: بیماری انگلی که از طریق مدفوع گربه آلوده منتقل میشود و برای زنان باردار خطرناک است.
- خراش گربه: عفونتی باکتریایی ناشی از باکتری Bartonella henselae که از طریق خراش یا گاز گربه منتقل میشود.
- کچلی قارچی: یکی از شایعترین عفونتهای پوستی قابل انتقال بین انسان و گربه.
- عفونتهای باکتریایی دهان و دندان: گاز گربه ممکن است موجب عفونت موضعی در پوست شود.
برای جزئیات بیشتر میتوانید به مقالهی بیماری های مشترک انسان و گربه مراجعه کنید.
بیماری های مشترک قابل انتقال از پرنده
پرندگان، بهویژه پرندگان زینتی و خانگی، میتوانند ناقل بیماریهایی باشند که از طریق تنفس ذرات معلق یا تماس با ترشحات بدن آنها منتقل میشود. تعدادی از بیماریهای مشترک انسان و پرندگان عبارتاند از:
- پسیتاکوز (تب طوطی): عفونتی باکتریایی ناشی از Chlamydia psittaci که از طریق استنشاق ذرات خشک فضولات یا ترشحات پرندگان منتقل میشود.
- سالمونلوز: از طریق تخم یا مدفوع آلوده انتقال مییابد.
- آنفلوآنزای پرندگان: بیماری ویروسی خطرناک که در برخی موارد میتواند به انسان منتقل شود.
- کریپتوسپوریدیوز: عفونت انگلی قابل انتقال از فضولات پرندگان.
برای اطلاعات بیشتر مقالهی بیماری های مشترک انسان و پرنده را بخوانید تا با سایر بیماری ها و علائم و راههای پیشگیری آشنا شوید.
بیماری های مشترک و قابل سرایت از خرگوش به انسان
خرگوشها معمولاً حیوانات آرام و بیخطر به شمار میروند، اما در شرایط خاص میتوانند ناقل برخی عوامل بیماریزا باشند. برخی از بیماریهای قابل انتقال از خرگوش به انسان عبارتاند از:
- تولارمی: بیماری باکتریایی نادری که از طریق تماس مستقیم با خرگوش آلوده یا گزش حشرات ناقل منتقل میشود.
- مایکوباکتریوز: عفونتی باکتریایی که در موارد استثنایی از حیوانات کوچک قابل انتقال است.
- کچلی قارچی: انتقال از طریق تماس با موی آلوده.
- آلرژیهای تنفسی: ناشی از تماس مداوم با مو یا ذرات خشک فضولات خرگوش.
اطلاعات کاملتر و بیماریهای بیشتر در مقالهی بیماریهای مشترک انسان و خرگوش قابل مطالعه است: بیماری های مشترک انسان و خرگوش.
بیماری های مشترک انسان با میمون
میمونها از نظر فیزیولوژیک شباهت زیادی به انسان دارند، به همین دلیل برخی بیماریهای ویروسی میتوانند بین این دو گونه بهراحتی منتقل شوند. مهمترین بیماری های مشترک انسان و میمون عبارتاند از:
- ویروس هرپس B: از طریق گاز یا خراش میمونهای ماکاک منتقل میشود و در انسان میتواند کشنده باشد.
- تب زرد: از طریق پشهها بین انسان و میمون قابل انتقال است.
- هپاتیتها: برخی از انواع ویروسهای هپاتیت در میان میمونها و انسان مشترکاند.
- سل و عفونتهای باکتریایی تنفسی: در شرایط نگهداری گروهی میتوانند بین گونهها منتقل شوند.
- آبله میمون: یک بیماری ویروسی نادر اما در حال گسترش است که برای اولین بار در سال 1958 در میمونهای آزمایشگاهی کشف شد.
برای آشنایی با موارد تخصصی بیشتر در این زمینه مقالهی بیماری های مشترک انسان و میمون را بخوانید.
همچنین در صورتی که به نگهداری میمون فکر میکنید پیشنهاد میکنیم به مقاله حیواناتی که مناسب نگهداری در خانه نیستند نیز مراجعه کنید: ۴ دسته از حیواناتی که مناسب نگهداری در خانه نیستند.
بیماری های مشترک و قابل سرایت از دام های بزرگ
دامهای بزرگ مانند گاو، گوسفند و بز از منابع اصلی انتقال بیماریهای مشترک در مناطق روستایی و کشاورزی محسوب میشوند. تماس مستقیم با حیوان، فرآوردههای خام یا ترشحات آلوده میتواند انسان را بیمار کند. مهمترین این بیماریها عبارتاند از:
- تب مالت: یکی از شناختهشدهترین بیماری های مشترک که از طریق مصرف شیر خام یا تماس با ترشحات آلوده منتقل میشود.
- سل گاوی: عامل آن Mycobacterium bovis است و از طریق استنشاق یا مصرف فرآوردههای آلوده منتقل میشود.
- سیاهزخم: بیماری خطرناک باکتریایی که از طریق تماس با خاک یا گوشت آلوده منتقل میشود.
- تب خونریزیدهنده کریمه-کنگو: ویروسی خطرناک که توسط کنهها منتقل میشود و در انسان مرگومیر بالایی دارد.
برای اطلاعات بیشتر و یا طرح پرسش در خصوص بیماری های مشترک انسان و دام به بخش پرسش و پاسخ دام بزرگ مراجعه کنید.
مکانیسم های انتقال
بیماری های مشترک انسان و حیوان میتوانند بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم منتقل شوند و شرایط محیطی در تسهیل این فرایند نقش کلیدی دارد.
انتقال مستقیم
انتقال مستقیم زمانی رخ میدهد که عامل بیماری زا بدون واسطه از حیوان آلوده به انسان منتقل شود؛ مانند گازگرفتگی، خراش یا تماس با مایعات بدن (بزاق، خون). هاری نمونه کلاسیک این مسیر است و نشان میدهد نبودِ اقدامات پیشگیرانه چگونه میتواند به پیامدهای شدید منجر شود. نزدیکی زیاد با حیوانات خانگی یا دامها ریسک را بالا میبرد؛ بنابراین واکسیناسیون حیوانات و آموزش تعامل ایمن با حیوانات بسیار مؤثر است.
انتقال غیرمستقیم
در انتقال غیرمستقیم، عوامل بیماری زا مثل ویروس یا باکتری از طریق «واسطهها» منتقل میشوند؛ مانند غذا، آب یا سطوح آلوده. انتقال E. coli از طریق گوشت نیمپز یا محصولات کشاورزی آلوده نمونهای رایج است. همچنین ناقلهایی مانند پشهها و کنهها ویروسها و باکتریها را میان میزبانها جابهجا میکنند.
عوامل محیطی
اقلیم، تخریب زیستگاه و کاهش تنوع زیستی میتوانند مسیرهای جهش عامل بیماری از حیوان به انسان را هموار کنند. مثلا جنگلزدایی، تماس نزدیکتر حیاتوحش با انسان را افزایش میدهد (مانند نیپا). تغییرات اقلیمی نیز با جابهجایی زیستگاهها و ناقلها، خطر شیوع در مناطق جدید را بالا میبرد.
پیشگیری از بیماری های مشترک بین انسان و حیوانات
پیشگیری مؤثر از بیماریهای مشترک میان انسان و حیوانات نیازمند رعایت چند اصل پایه است:
- واکسیناسیون منظم حیوانات خانگی و دامها
- شستوشوی دستها پس از تماس با حیوانات یا ترشحات بدن آنها
- پرهیز از مصرف شیر و گوشت خام یا نیمپز
- ضدعفونی کردن قفس، محل نگهداری و وسایل حیوانات
- مراجعهی دورهای به دامپزشک برای معاینه و غربالگری بیماریها
جمع بندی
بیماریهای مشترک بین انسان و حیوانات بخش مهمی از سلامت عمومی را تشکیل میدهند. آگاهی از روشهای انتقال و پیشگیری میتواند تا حد زیادی خطر ابتلا را کاهش دهد. بسیاری از این بیماریها با رعایت بهداشت فردی، واکسیناسیون بهموقع حیوانات و مراجعه منظم به دامپزشک قابل کنترل هستند. اکثر این بیماریها خطرناک هستند (مثلا هاری) بنابراین باید در اسرع وقت به آنها رسیدگی شود در غیر اینصورت خسارتهای جانی و مالی جبرانناپذیری در پی خواهد داشت.
برای مشاوره و یا گرفتن نوبت معاینه از بیمارستان دامپزشکی شبانه روزی در تهران با بیمارستان مرکزی تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. بیماری مشترک بین انسان و حیوان چیست؟
بیماریهای مشترک انسان و حیوان یا زئونوزها (Zoonoses)، بیماریهایی هستند که میتوانند از حیوانات به انسان منتقل شوند. عامل این بیماریها ممکن است ویروس، باکتری، انگل یا قارچ باشد. برخی از آنها از طریق گزش، تماس مستقیم با حیوان، یا مصرف فرآوردههای آلوده مانند شیر و گوشت خام منتقل میشوند.
۲. خطرناکترین مریضی های مشترک انسان و حیوان کداماند؟
از میان بیماریهای زئونوز، بیماریهایی مانند هاری، تب مالت، سل گاوی، آنفلوآنزای پرندگان، تب خونریزیدهنده کریمه-کنگو و ویروس هرپس B از خطرناکترین موارد هستند؛ زیرا میتوانند موجب مرگ یا ناتوانی شدید شوند. واکسیناسیون حیوانات و رعایت بهداشت فردی مهمترین روش پیشگیری از این بیماریها است.
۳. آیا حیوانات خانگی میتوانند بیماری را به انسان منتقل کنند؟
بله، حیوانات خانگی مانند سگ و گربه در صورت عدم واکسیناسیون یا نگهداری غیربهداشتی میتوانند ناقل برخی بیماریها باشند. از جمله توکسوپلاسموز، تب خراش گربه، کچلی قارچی، کرمهای انگلی و سالمونلا. با رعایت اصول بهداشتی و معاینه منظم دامپزشکی، احتمال انتقال به حداقل میرسد.
۴. بیماریهای مشترک بین انسان و سگ کداماند؟
مهمترین بیماریهای مشترک بین انسان و سگ شامل هاری، لیشمانیوز (سالک حیوانی)، کرم قلابدار، کچلی و سالمونلا است. بیشتر این بیماریها از طریق تماس مستقیم با بزاق، مدفوع یا پوست سگ منتقل میشوند. برای پیشگیری باید واکسن هاری تزریق شود و انگلزدایی منظم انجام گیرد.
۵. چه بیماریهایی از گربه به انسان منتقل میشوند؟
گربهها میتوانند ناقل توکسوپلاسموز، تب خراش گربه، کچلی قارچی و در مواردی عفونتهای باکتریایی دهان باشند. زنان باردار باید از تماس مستقیم با مدفوع گربه اجتناب کنند، زیرا توکسوپلاسموز برای جنین خطرناک است.
۶. آیا پرندگان خانگی میتوانند باعث بیماری در انسان شوند؟
بله، پرندگان میتوانند بیماریهایی مانند تب طوطی (پسیتاکوز)، آنفلوآنزای پرندگان، سالمونلوز و کریپتوسپوریدیوز را منتقل کنند. این بیماریها اغلب از طریق تنفس ذرات خشک فضولات یا تماس با پر و ترشحات پرندگان منتقل میشوند.
۷. آیا خرگوش هم میتواند بیماری به انسان منتقل کند؟
خرگوشها در موارد نادر میتوانند بیماریهایی مانند تولارمی، کچلی قارچی و مایکوباکتریوز را به انسان منتقل کنند. رعایت بهداشت محیط و پرهیز از تماس مستقیم با فضولات یا زخم حیوان بهترین راه پیشگیری است.
۸. بیماریهای مشترک بین انسان و میمون چیست؟
میمونها ممکن است ناقل بیماریهای خطرناکی مانند ویروس هرپس B، تب زرد، هپاتیتها و در موارد خاص، بیماریهای نوظهوری مانند SARS و COVID-19 باشند. این بیماریها معمولاً از طریق تماس مستقیم، گازگرفتگی یا تماس با خون حیوان منتقل میشوند.
۹. کدام بیماریها از گاو و دامهای بزرگ به انسان منتقل میشوند؟
دامهای بزرگ مانند گاو و گوسفند میتوانند ناقل تب مالت، سل گاوی، سیاهزخم و تب کریمه-کنگو باشند. این بیماریها معمولاً از طریق تماس با ترشحات، مصرف شیر خام یا گوشت آلوده منتقل میشوند. ضدعفونی، واکسیناسیون و استفاده از وسایل محافظ هنگام کار با دام از الزامات پیشگیری هستند.
۱۰. آیا بیماریها از انسان به حیوان هم منتقل میشوند؟
بله، در برخی موارد بیماریهای انسانی میتوانند به حیوانات منتقل شوند؛ این حالت را “Reverse Zoonosis” یا زئونوز معکوس مینامند. برای مثال، ویروس کرونا در برخی موارد از انسان به گربه یا راسو منتقل شده است. رعایت بهداشت در هنگام بیماری و پرهیز از تماس نزدیک با حیوانات خانگی در چنین شرایطی توصیه میشود.
۱۱. آیا بیماریهای مشترک انسان و حیوان در ایران شایع هستند؟
بله، در ایران بهویژه در مناطق روستایی و دامداری، بیماریهایی مانند تب مالت، سیاهزخم، هاری و تب کریمه-کنگو شایعتر هستند. افزایش آگاهی عمومی و همکاری بین دامپزشکان و پزشکان انسانی نقش مهمی در کنترل آنها دارد.
۱۲. چگونه میتوان از ابتلا به تب مالت و سل گاوی جلوگیری کرد؟
پرهیز از مصرف شیر و لبنیات غیرپاستوریزه، استفاده از دستکش هنگام تماس با دامها، و ضدعفونی منظم محل نگهداری دامها از مهمترین راههای پیشگیری هستند. واکسیناسیون گله نیز نقش حیاتی در کنترل بیماری دارد.
منبع: mindovix
8 دیدگاه
ما ۲ تا خرگوش آوردیم یکسره مریضن و دایم تو دامپزشکی هستیم ما. خواهرم به خاطر شیمی درمانی ضعیف شده می ترسم وقتی میاد خونه ما خرگوشا مریضی ای داشته باشن منتقل کنن بهش از طرفی نمیتونیم رها کنیم خرگوش ها رو چون از بچگی شون اینجا بودن اگه وقتی مهمان میاد ببرم تو اتاق باز هم احتمال انتقال بیماری هست ؟
سلام چون گفتید دایم بیمار است و از آنجا که احتمال بیماری زایی وجود داره از خرگوش پس حتما از پزشک معالج خواهرتان در مورد این موضوع بپرسید.
از گرین چیک و قناری هم ممکنه بیماری منتقل بشه؟
سلام بله فرقی نمی کند در نوع و اندازه پرنده، بیماری از این دو پرنده هم قابل انتقال است.
گربه خانگی ما واکسناشو زده با این حال خراشش ممکنه بیماری زا باشه ؟
سلام
تو حیاط ما یه گربه زایمان کرده اون روز رد شدم مادر بچه گربه فکر کرد میخوام نزدیک بچه ها بشم نمیدونم از کجا یکهو پرید رو دستم خراش انداخته چند جا من بتادین ریختم بعد با گاز و باند بستم زخم رو رفتم واکسن هاری زدم ولی میترسم برای بقیه خانواده اتفاق بیفته از طرفی نمیتونم هم گربه ها رو ببرم برای واکسن چون خانگی نیستن نمیشه رفت سمت مادره و بچه هاش چیکار باید بکنم ؟
سلام وقت بخیر دوتا قمری هستن در تراس خانه ما لانه کردن
جفتشون علامت سرگیجه دارن
من یه مقدار نگرانم اینا بیماری خاصی داشته باشن منتقل کنن
سرچ کردم ظاهرا نیوکاسله خطرناکه برای ما ؟
سلام نیوکاسل قابل انتقاله اما معمولاً فقط تماس نزدیک با پرنده یا ترشحاتش منجر به علائم خفیف میشود. اقدامات ایمنی خوب است رعایت شود مثل پرهیز از تماس مستقیم با پرندههای مشکوک، پوشیدن دستکش یا شستن دستها بعد از تماس و رعایت بهداشت محیط نگهداری پرندگان.