بیماری خراش گربه (cat-scratch disease) یا تب خراش گربه بیماری است که از گربه به انسان منتقل می‌شود. این بیماری معمولاً در بچه‌گربه‌ها شکل می‌گیرد و می‌تواند به انسان نیز سرایت کند. خراش گربه با توجه به قدرت سیستم ایمنی بدن انسان معمولاً بی‌ضرر است اما در برخی موارد می‌تواند دردسرساز شود. بنابراین در صورت مشاهده‌ی علائم خراش گربه حتماً به پزشک مراجعه کنید. با ما همراه شوید تا در این مطلب به طور کامل با خطر خراش گربه، علائم و درمان آشنا شویم.
نحوه انتقال بیماری خراش گربه
همان‌طور که از نام این بیماری پیداست، خراش گربه از خراش بدن انسان توسط گربه‌ی بیمار ایجاد می‌شود. در اغلب موارد بچه‌گربه‌ها ناقل این بیماری هستند. دانشمندان کشف کرده‌اند که وجود یک باکتری زیر ناخن گربه‌ها به نام بارتونلا هنسلا باعث ایجاد این بیماری می‌شود. همچنین لیسیدن یک زخم باز در بدن انسان توسط گربه‌ی بیمار می‌تواند باعث انتقال این بیماری شود.
راه دیگر انتقال خراش گربه، کک است. مدفوع کک روی بدن بچه‌گربه می‌ماند؛ با لیسیدن بدن گربه، کک وارد بزاق دهان او خواهد شد. در این حالت نیز ایجاد خراش روی بدن انسان و ارتباط آن با بزاق دهان گربه باعث ایجاد بیماری در فرد خواهد شد.
علائم خراش گربه در گربه‌ها چیست؟
یکی از مهم‌ترین چیزهایی که باید بدانید این است که این بیماری در گربه‌ها چه علائمی دارد تا در صورت مشاهده آن را به دامپزشک برده و از بیمار شدن خودتان و اطرافیانتان جلوگیری کنید. گربه‌های بیمار معمولاً علائمی مانند تب خفیف، بی‌حالی یا تورم غدد لنفاوی دارند. البته توجه داشته باشید این علائم در اکثر بیماری‌های حیوانات رایج هستند و تب در گربه می‌تواند ناشی از بیماری دیگری نیز باشد.
نکته‌ای که خیلی مهم است و معمولاً گفته نمی‌شود: اکثر گربه‌های حامل باکتری بارتونلا هنسلا اصلاً هیچ علامتی نشان نمی‌دهند و کاملاً سالم به‌نظر می‌رسند؛ تخمین زده می‌شود حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد گربه‌های خانگی و بی‌صاحب در طول زندگی‌شان به این باکتری آلوده می‌شوند، بدون اینکه هرگز خودشان بیمار به‌نظر برسند. یعنی نمی‌توانید فقط با نگاه‌کردن به سلامت ظاهری گربه، مطمئن شوید که او ناقل این باکتری نیست؛ برای همین پیشگیری (کنترل کک، شست‌وشوی دست) از تشخیص «آیا گربه‌ام بیمار به‌نظر می‌رسد یا نه» مهم‌تر است. بنابراین اگر سؤال شما این است که بعد از خراش گربه چه کنیم، حتماً در صورت مشاهده‌ی هرکدام از این علائم به دامپزشک مراجعه کنید تا از بروز مشکلات جدی جلوگیری شود. دامپزشک با نوشتن آزمایش برای حیوان خانگی و بررسی آن، علت اصلی و بیماری اصلی را شناسایی خواهد کرد. توجه داشته باشید خراش گربه در این حیوان نیز می‌تواند علائم خفیف تا شدیدی با توجه به سن و سیستم ایمنی او داشته باشد. برای مثال در گربه‌های مسن یا بچه‌گربه‌ها با سیستم ایمنی ضعیف، عفونت ایجادشده می‌تواند دیگر ارگان‌های بدن مانند سیستم گوارشی و تنفسی گربه را درگیر کرده و باعث بروز مشکلات جدی در حیوان شود.
علائم خراش گربه در انسان
از جمله این علائم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
تورم در محل خراش
این بیماری در بدن انسان باعث ایجاد عفونت خواهد شد. در این حالت محل خراش یا گازگرفتگی، معمولاً ۳ تا ۱۰ روز بعد از تماس، قرمز و متورم می‌شود. در اغلب موارد تورم و قرمزی بدون درد است و به مرور زمان پوسته‌پوسته شده و خودبه‌خود خوب می‌شود. در مواردی نیز ممکن است تورم به یک پاپول یا پوسچول تبدیل شود.
تورم غدد لنفاوی
یکی از اصلی‌ترین علائم خراش گربه در انسان نیز تورم غدد لنفاوی است. این تورم می‌تواند همراه با درد باشد و معمولاً یک تا سه هفته بعد از ایجاد عفونت در بدن شکل می‌گیرد؛ در برخی موارد ممکن است ماه‌ها طول بکشد تا کاملاً برطرف شود.
علائم عمومی
این بیماری نیز مانند بسیاری از بیماری‌های دیگر علائم عمومی مانند خستگی، تب، سردرد و احساس ناخوشی ایجاد می‌کند. در برخی موارد نیز تب خراش گربه می‌تواند منجر به کاهش اشتها و کاهش وزن نیز شود. بنابراین از آنجا که این بیماری از جمله بیماری‌های مشترک بین انسان و گربه است، در صورت مشاهده‌ی همزمان این علائم در خودتان و در گربه حتماً موضوع را جدی بگیرید.
عوارض نادر
خطرات خراش گربه ممکن است تنها به موارد بالا محدود نشود. در موارد بسیار نادری خراش گربه می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند اندوکاردیت باکتریایی، مشکلات عصبی یا آنسفالوپاتی شود. در موارد نادر دیگر این بیماری می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند مننژیت، ضایعات چشمی، التهاب عصب، گلودرد، ضایعات کبدی و التهاب چشم شود. این عوارض جدی تقریباً همیشه در افراد با سیستم ایمنی ضعیف‌شده دیده می‌شوند.
پیشگیری از بیماری خراش گربه
همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. بنابراین با اطلاع از روش‌های جلوگیری از ابتلا به این بیماری ضامن سلامتی خودتان و عزیزانتان شوید.
کنترل کک گربه؛ مهم‌ترین اما کم‌توجه‌ترین قدم
چون زنجیره‌ی این بیماری از کک شروع می‌شود، استفاده‌ی منظم از داروی ضدکک تجویزشده توسط دامپزشک برای گربه، مؤثرترین راه پیشگیری است؛ حتی مؤثرتر از هر توصیه‌ی دیگری در این مقاله. هرگز از محصولات ضدکک حاوی پرمترین برای گربه استفاده نکنید؛ این ماده برای سگ بی‌خطر است اما برای گربه سمی و حتی کشنده است. کوتاه‌نگه‌داشتن منظم ناخن‌های گربه هم به کاهش شدت هر خراش احتمالی کمک می‌کند؛ برخلاف تصور رایج، عصب‌کشی یا برداشتن پنجه‌ی گربه (declawing) هرگز به‌عنوان راه پیشگیری از این بیماری توصیه نمی‌شود و مراکز معتبر بهداشتی جهان صراحتاً آن را رد کرده‌اند.
بعد از هر بار نوازش دستان خود را بشویید
علاوه بر بیماری تب خراش گربه، این حیوان می‌تواند ناقل بیماری‌های انگلی مختلف دیگر شود. بنابراین بعد از بازی کردن با گربه و نوازش او حتماً دستان خود را به‌طور کامل بشویید. زیر ناخن‌هایتان را به خوبی تمیز کرده و آن را ضدعفونی کنید.
حریم زندگی جدا داشته باشید
متأسفانه افراد به حیوان خانگی خود بسیار وابسته شده و هیچ حریم و فضای جداگانه‌ای بین خودشان و حیوان ایجاد نمی‌کنند. برای جلوگیری از ابتلا به خراش گربه به هیچ عنوان اجازه ندهید حیوان بر روی میز ناهارخوری راه برود یا به ظروف شما دسترسی داشته باشد. همچنین جای خواب گربه و خودتان را جدا کنید. نظافت گربه را جدی گرفته و حتماً به خوبی او را استحمام کنید.
ویزیت‌های دوره‌ای فراموش نشود
تمام حیوانات خانگی نیاز به ویزیت‌های دوره‌ای توسط دامپزشک دارند. در این ویزیت‌ها پزشک سلامت حیوان را بررسی می‌کند، واکسن‌های دوره‌ای را برای حیوان می‌زند تا سلامت حیوان و صاحب او حفظ شود. بنابراین اگر شما نیز گربه یا هر حیوان خانگی دیگر دارید، این ویزیت‌های دوره‌ای را جدی بگیرید. همچنین در صورت آسیب دیدن گربه بر اثر گازگرفته شدن توسط گربه‌های دیگر حتماً در اسرع وقت به دامپزشک مراجعه کنید.
گروه‌های خاصی باید حساسیت بیشتری داشته باشند: افراد با سیستم ایمنی ضعیف بهتر است از نگهداری بچه‌گربه‌ی زیر یک سال خودداری کنند و در صورت نگهداری گربه، ترجیحاً گربه‌ای که سابقه‌ی سلامتش شناخته‌شده باشد، نه یک گربه‌ی خیابانی ناشناس، را انتخاب کنند.
درمان بیماری خراش گربه
در صورت مشاهده‌ی علائم بیماری در حیوان نیز، دامپزشک باید گربه را معاینه کند. برخلاف تصور رایج، اکثر گربه‌های حامل این باکتری اصلاً نیازی به درمان ندارند؛ دامپزشکان معمولاً فقط گربه‌هایی را که خودشان علامت بیماری نشان می‌دهند، یا گربه‌هایی که با یک فرد دارای سیستم ایمنی ضعیف در یک خانه زندگی می‌کنند، تحت درمان آنتی‌بیوتیکی قرار می‌دهند. همکاران ما در بیمارستان دامپزشکی مرکزی، به‌صورت ۲۴ ساعته آماده‌ی خدمت‌رسانی به شما عزیزان هستند تا بیماری حیوان خانگی شما به بهترین شکل تشخیص داده شده و درمان شود.
یک بررسی سریع؛ خراش گربه در یک نگاه
سؤالات متداول
خطر برای گربه‌های کاملاً داخل‌خانه‌ای بسیار کمتر است، چون تماس کمتری با کک و گربه‌های دیگر دارند، اما صفر نیست؛ کک می‌تواند از طریق لباس یا سایر حیوانات خانگی هم وارد خانه شود. کنترل کک همچنان توصیه می‌شود.
برای گربه‌ی کاملاً سالم و بدون علامت، معمولاً نیازی به آزمایش روتین نیست؛ چون نتیجه‌ی مثبت هم لزوماً به‌معنای نیاز به درمان نیست. اگر عضوی از خانواده سیستم ایمنی ضعیف دارد یا گربه خودش علامت بیماری نشان می‌دهد، این موضوع را با دامپزشک در میان بگذارید.
معمولاً محل خراش طی ۳ تا ۱۰ روز واکنش نشان می‌دهد و تورم غدد لنفاوی هم ۱ تا ۳ هفته بعد ظاهر می‌شود. اگر در این بازه تب، تورم دردناک یا بی‌حالی غیرعادی دیدید، به پزشک مراجعه کنید.
خیر؛ تا امروز هیچ مدرک علمی‌ای مبنی بر انتقال مستقیم این بیماری بین انسان‌ها وجود ندارد. تنها راه تأییدشده‌ی ابتلا، تماس (خراش، گاز یا لیسیدن زخم باز) با گربه‌ی آلوده است.
سخن پایانی
بیماری خراش گربه، ناشی از باکتری بارتونلا هنسلا، از طریق خراش، گازگرفتن یا لیسیدن زخم باز توسط گربه به انسان منتقل می‌شود. نکته‌ی کلیدی این است که اکثر گربه‌های حامل این باکتری کاملاً سالم به‌نظر می‌رسند، به همین دلیل پیشگیری (به‌ویژه کنترل کک) اهمیتی بیشتر از «چک‌کردن ظاهری سلامت گربه» دارد. این بیماری در انسان علائمی مانند تورم و قرمزی محل خراش، تورم غدد لنفاوی، تب، خستگی و کاهش اشتها ایجاد می‌کند و در اکثر افراد با سیستم ایمنی قوی خودبه‌خود بهبود می‌یابد، اما در موارد جدی نیاز به آنتی‌بیوتیک‌هایی نظیر آزیترومایسین یا داکسی‌سایکلین دارد. برای پیشگیری، کنترل منظم کک گربه، شست‌وشوی دست‌ها پس از تماس با گربه، جدا کردن فضای زندگی حیوان و انجام ویزیت‌های دوره‌ای نزد دامپزشک توصیه می‌شود.
منابع
این مقاله بر پایه‌ی منابع پزشکی و دامپزشکی معتبر بین‌المللی نوشته و به‌روزرسانی شده است:
