فحلی سگ دورهای است که سگ در آن میتواند جفتگیری کرده و باردار شود. سگ ماده زمانی وارد اولین چرخه فحلی (پریودی) خود میشود که به بلوغ جنسی برسد. این چرخه شامل چند مرحله است که در مرحلهای به نام استروس، سگ ماده میتواند باردار شود. معمولاً وقتی سگی در این مرحله قرار دارد، گفته میشود که در دوره فحلی یا پریودی است.
سگ ها در چه سنی فحل می شوند؟
بهطور متوسط، بلوغ جنسی حدود ۶ ماهگی اتفاق میافتد، اما این زمان میتواند بسته به نژاد متفاوت باشد. نژادهای کوچکتر معمولاً زودتر وارد اولین چرخه فحلی میشوند، در حالی که نژادهای بزرگ و غولپیکر ممکن است تا ۱۸ ماهگی یا حتی دو سالگی برای اولین بار در فحلی قرار نگیرند.
- برخلاف انسان، سگها یائسه نمیشوند و چرخهی فحلی آنها تا پایان عمر ادامه دارد.
هر چند وقت یک بار سگ ماده در فحلی قرار می گیرد؟
بیشتر سگها سالانه دو بار در فحلی قرار میگیرند، اما این فاصله میتواند بین نژادها و سگهای مختلف متغیر باشد. نژادهای کوچک ممکن است سه بار در سال وارد چرخه شوند، در حالی که نژادهای غولپیکر ممکن است فقط یک بار در سال وارد فحلی شوند.
در سگهای جوان، شروع چرخهها ممکن است نامنظم باشد که این امر طبیعی است. ممکن است تا دو سال طول بکشد تا چرخهها منظم شوند. برخلاف حیوانات وحشی، سگهای خانگی معمولاً فصل خاصی برای جفتگیری ندارند، بهجز نژادهایی مانند باسنچی و سگهای سورتمهکش که معمولاً در بهار فحل میشوند.
- به طور کلی اگرچه بسته به سگها متفاوت است، اما بهطور متوسط، مرحله استروس حدود ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد.
نشانه های فحل شدن سگ ماده چیست؟
از کجا بفهمیم سگ ماده فحل شده؟ در زمان فحل شدن، سگ ماده تغییراتی جسمی و رفتاری از خود نشان میدهد که بهوضوح قابل تشخیصاند: اولین نشانه، تورم یا بزرگ شدن فرج است، اما این تورم همیشه آشکار نیست. ترشح خونی واژن اغلب اولین علامتی است که صاحبان متوجه آن میشوند. در برخی موارد، این ترشح تا چند روز پس از شروع فحلی ظاهر نمیشود. مقدار ترشح در هر سگ متفاوت است.
ترشح واژینال در طول چرخه تغییر رنگ و ظاهر میدهد. در ابتدا، ترشح بسیار خونی است، اما بهتدریج رقیقتر شده و به رنگ صورتی و آبکی درمیآید. سگ ماده در فحلی ممکن است بیشتر از حالت عادی ادرار کند یا رفتار نشانهگذاری نشان دهد، یعنی مقدار کمی ادرار روی اشیای مختلف در خانه یا بیرون بریزد. در این مرحله، ادرار حاوی فرومونها و هورمونهایی است که وضعیت تولیدمثل او را به دیگر سگها اعلام میکند. این همان روشی است که سگ ماده در فحلی با آن سگهای دیگر، بهویژه نرها را جذب میکند.
سگهای نر میتوانند از فاصلهای بسیار دور، بوی سگ ماده در فحلی را تشخیص دهند و ممکن است برای تعیین قلمرو، شروع به نشانهگذاری با ادرار در اطراف خانه کنند.
به طور خلاصه علائم فحلی سگ عبارتاند از:
- تورم ناحیه تناسلی (فرج)
- خونریزی واژن
- لیسیدن مکرر ناحیه تناسلی
- تغییر رفتار مانند وابستگی زیاد یا پرخاشگری
- تمایل به جفتگیری در میانهی دوره
- تکرر ادرار و گاهی افزایش دمای بدن
مراحل دوره فحلی سگ ها
چرخه فحل شدن در سگ ها شامل چهار مرحلهی مشخص است که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند:
دوره فحل (estrus) در سگهای ماده معمولاً بین ۲ تا ۳ هفته طول میکشد، اما این مدت میتواند بسته به نژاد، سن، و ویژگیهای فردی سگ بین ۱۰ تا ۲۱ روز متغیر باشد.
دوره فحل شامل ۴ مرحله اصلی است:
- پروفستروس (Proestrus):
حدود ۷ تا ۱۰ روز طول میکشد.
علائم: تورم فرج، ترشحات خونی واژن، جذب شدن سگهای نر، اما پذیرش نکردن جفتگیری. - استروس (Estrus):
حدود ۵ تا ۱۰ روز طول میکشد.
این مرحله زمان تخمکگذاری و بالاترین احتمال بارداری است.
علائم: ترشحات واژن روشنتر و آبکیتر میشود، سگ ماده جفتگیری را میپذیرد. - دیاستروس (Diestrus):
حدود ۶۰ روز طول میکشد (در صورت بارداری یا نه).
سگ دیگر پذیرای جفتگیری نیست، و بدن به حالت عادی برمیگردد. - آنیاستروس (Anestrus):
دوره استراحت جنسی، حدود ۴ تا ۵ ماه طول میکشد.
سپس چرخه دوباره شروع میشود.
در کدام مرحله از چرخه فحلی، سگ می تواند باردار شود؟
سگ ماده معمولاً زمانی تخمکگذاری میکند که ترشح واژینال به حالت آبکی درمیآید؛ این مرحله، بارورترین زمان او است و بیشترین تمایل برای جفتگیری را دارد.
با این حال، اسپرم میتواند تا یک هفته در دستگاه تولیدمثلی زنده بماند و توانایی بارور کردن تخمکها را داشته باشد، بنابراین سگ ماده ممکن است در هر نقطهای از مرحله فحلی باردار شود.
چگونه می توان از بارداری سگ جلوگیری کرد؟
مؤثرترین روش برای جلوگیری از بارداری، عقیمسازی سگ ماده از طریق عمل جراحی (اواریوهیسترکتومی یا اوارکتومی) پیش از اولین چرخه فحلی اوست. چون تشخیص زمان اولین فحلی دشوار است، اکثر دامپزشکان توصیه میکنند که این عمل پیش از ۶ یا ۷ ماهگی انجام شود.
اقداماتی را برای جلوگیری از بارداری ناخواسته باید در نظر بگیرید:
- جدا نگهداشتن سگ ماده از سگهای نر در طول دوره فحل
- استفاده از شورت مخصوص پریود برای کنترل ترشحات و جلوگیری از جفتگیری
- مشورت با دامپزشک دربارهی عقیمسازی در صورت تصمیم به عدم تولید مثل
اگر سگ به طور تصادفی جفت گیری کرد، چه کار کنم؟
در اسرع وقت با دامپزشک تماس بگیرید. تزریقهایی برای جلوگیری از بارداری پس از جفتگیری وجود دارد که میتوان آنها را در دو روز اول استفاده کرد، اما این روشها با ریسکهایی همراه هستند. دامپزشک درباره گزینهها و خطرات احتمالی آنها با شما صحبت خواهد کرد.
آیا باید اجازه دهم سگم یک چرخه فحلی یا یک زایمان را قبل از عقیم سازی تجربه کند؟
هیچ دلیل علمی و معتبری برای اینکه سگ قبل از عقیمسازی باید یک زایمان را تجربه کند وجود ندارد.
تحقیقات جدید نشان داده که برخی نژادهای بزرگ (مانند لابرادور رتریور، گلدن رتریور و ژرمن شپرد) ممکن است از نظر سلامتی در صورت تأخیر در عقیمسازی تا بعد از اولین فحلی، سود ببرند؛ با این حال، اجماع کنونی این است که عقیمسازی باعث افزایش طول عمر سگ میشود.
سگها میتوانند در همان اولین چرخه فحلی باردار شوند که خطر بارداری ناخواسته را بالا میبرد. همچنین سگها در جفتگیری گزینشی عمل نمیکنند و ممکن است برادر با خواهر، پدر با دختر یا پسر با مادر خود جفتگیری کند.
باور رایجی وجود دارد که سگهای ماده اگر یک زایمان داشته باشند، مهربانتر و اجتماعیتر میشوند. این باور غلط است و تنها به افزایش مشکل جمعیت بیش از حد سگها دامن میزند.
فحل شدن سگ چه خطراتی دارد؟
در این دوره، سگ ماده حساستر از همیشه است و در معرض خطراتی مانند موارد زیر قرار دارد:
- بارداری ناخواسته در صورت عدم کنترل تماس با سگهای نر
- ابتلا به عفونتهای رحمی مانند پیومتر
- افزایش استرس و اضطراب
- مشکلات بهداشتی در محیط خانه در صورت عدم مراقبت
چطور از سگ ماده در دوران فحلی مراقبت کنیم؟
مراقبت از سگ ماده در این دوران، به حفظ سلامتی و آرامش او کمک میکند:
- استفاده از پد بهداشتی یا لباس مناسب برای جلوگیری از آلودگی محیط
- کاهش استرس با فراهم کردن محیطی آرام و کمتحریک
- تمیز نگه داشتن ناحیه تناسلی با دستمال مرطوب مخصوص حیوانات
- محدود کردن تماس با سگهای دیگر، خصوصاً سگهای نر
تغذیه سگ در دوره فحل
در دوره فحل، برخی سگها تغییراتی در اشتهای خود نشان میدهند. برای حفظ سلامت آنها بهتر است:
- از غذای با کیفیت بالا استفاده شود
- آب تازه در دسترس باشد
- در صورت نیاز و با مشورت دامپزشک از مکملهای آرامبخش استفاده شود
علت دیر فحل شدن سگ چیست؟
اگر تا سن مناسب فحل اتفاق نیفتد، دلایل متعددی ممکن است دخیل باشد:
- نژادهای بزرگ که بهطور طبیعی دیرتر فحل میشوند
- کمبود هورمونهای جنسی
- مشکلات ساختاری در تخمدان یا رحم
- سوءتغذیه یا کموزنی
مرور سریع
دوره فحلی در سگها بخشی طبیعی از چرخه زندگی آنهاست که نیازمند توجه، آگاهی و مراقبتهای ویژه از سوی صاحب حیوان است. شناخت دقیق علائم، مراحل و اقدامات لازم در این دوران، نهتنها به پیشگیری از بارداری ناخواسته کمک میکند، بلکه سلامت جسمی و روانی سگ را نیز تضمین مینماید. اگر قصد دارید سگتان باردار شود یا برعکس، میخواهید از آن جلوگیری کنید، مشورت با دامپزشک اولین و مهمترین قدم است.
سؤالات متداول
چطور بفهمم سگ مادهام فحل شده؟
با مشاهدهی نشانههایی مانند تورم ناحیه تناسلی، خونریزی، لیسیدن زیاد، تغییر رفتار و جذب سگهای نر.
دوره فحل در سگها چقدر طول میکشد؟
دوره فحل (estrus) در سگهای ماده معمولاً بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد.
اگر سگم تصادفی جفتگیری کرد، چکار کنم؟
سریعاً با دامپزشک مشورت کنید. داروهایی برای پیشگیری از بارداری در ساعات اولیه ممکن است مؤثر باشند.
آیا سگهایی که عقیم میشوند باز هم پریود میشوند؟
خیر. با برداشتن رحم و تخمدان، چرخه فحلی و خونریزی متوقف میشود.
آیا سگ ماده تا آخر عمر فحل میشود؟
بله. اما با افزایش سن، علائم ممکن است ضعیفتر یا نامنظمتر شوند.
چه زمانی بعد از زایمان سگ دوباره فحل میشود؟
سگهای ماده معمولاً پس از زایمان، بین ۴ تا ۶ ماه بعد وارد دوره فحلی بعدی خود میشوند. این بازه زمانی میتواند بسته به نژاد، سن، وضعیت سلامتی و شرایط نگهداری سگ متفاوت باشد.
چه زمانی سگ برای اولینبار فحل میشود؟
بهطور معمول از ۶ ماهگی، اما در برخی نژادها ممکن است تا یک سالگی نیز طول بکشد.
آیا برای جلوگیری از فحل شدن میتوان کاری کرد؟
تنها روش قطعی، عمل عقیمسازی است. روشهای دیگر موقتیاند.
آیا فحل شدن سگ درد دارد؟
سگها درد مشابه انسان تجربه نمیکنند، اما ممکن است دچار بیقراری یا اضطراب شوند.
آیا علائم فحلی در همه سگها یکسان است؟
خیر. شدت و نوع علائم میتواند در بین سگها متفاوت باشد.
آیا سگ عقیم شده فحل میشود؟
خیر. سگهایی که تحت عمل عقیمسازی قرار گرفتهاند (برداشتن رحم و تخمدان)، دیگر وارد چرخه فحلی نمیشوند و علائم آن را نشان نمیدهند.
آیا سگها یائسه میشوند؟
خیر. سگ ماده برخلاف انسان، یائسه نمیشود و تا پایان عمر، چرخههای فحلی را تجربه میکند. البته شدت و نظم این چرخهها ممکن است در سنین بالا کاهش یابد.
بهترین زمان جفتگیری در سگها چه زمانی است؟
استروس معمولاً از روز ۹ تا روز ۱۴ پس از شروع فحلی (اولین روز خونریزی) شروع میشود و این زمان بهترین زمان جفتگیری سگ ها است.
زمان فحل شدن سگ ژرمن چه وقتی است؟
سن فحلی در سگ ها و بلوغ سگ (بلوغ جنسی سگ) در حدود شش ماهگی است، اما این زمان ممکن است بر اساس نژاد و عوامل متعدد دیگر متفاوت باشد و مثلا ژرمنها به دلیل جثه بزرگتر دیرتر فحل شوند.
وقتی سگ پریود میشود چه کنیم؟
برای راحتی و نظافت بهتر از پدهای بهداشتی مخصوص سگ استفاده کنید، توجه ویژهای به رفتار سگ داشته باشید چون ممکن است در این دوره حساستر و مضطربتر شود بنابراین او را در موقعیتهای استرسزا قرار ندهید. اگر هم خونریزی شدید یا عفونت مشکوکی مشاهده کردید، به دامپزشک مراجعه کنید.
درمان عدم فحلی در سگ چیست؟
در صورت عدم فحلی سگ هورمون درمانی توسط دامپزشک باید انجام شود.
