جرمگیری دندانهای حیوان خانگی یکی از سادهترین اما مهمترین کارهایی است که بسیاری از صاحبان سگ و گربه دیر جدی میگیرند. طبق بررسیهای انجامشده، ۷۰ درصد گربهها و ۸۰ درصد سگها تا سن سهسالگی سطحی از بیماریهای دندانی را تجربه میکنند؛ بیماریای که میتواند درد قابلتوجهی برای حیوان ایجاد کند و با پیشرفت عفونت، سلامت عمومی او را هم تحتتأثیر قرار دهد. در این مقاله میخوانید چرا جرمگیری دندان اهمیت دارد، چه علائمی نشان میدهد وقت مراجعه رسیده، چطور میشود از تشکیل جرم پیشگیری کرد، و جرمگیری در بیمارستان دامپزشکی دقیقاً چطور انجام میشود.
چرا جرمگیری دندانهای حیوان خانگی اهمیت دارد؟
معمولاً از سن دوسالگی به بعد، لثههای حیوانات قرمز میشوند و پلاک دندانی بهتدریج شکل میگیرد. در این مرحله ممکن است حیوان هنگام غذاخوردن احساس درد داشته باشد، ولی چون علائم اولیهی بیماریهای دهانی معمولاً خفیف و کمسروصدا هستند، خیلی از صاحبان حیوانات متوجهی آن نمیشوند. تجمع آلودگیها در ادامه میتواند آسیبهای جدی نهتنها به دهان و دندان، بلکه از راه عفونت به سایر بخشهای بدن وارد کند.
در محل تشکیل پلاکهای دندانی، عروق زیادی وجود دارد و گردش خون بالایی هم در آن ناحیه جریان دارد. در این شرایط میکروبها بهراحتی میتوانند وارد جریان خون شوند و در ادامه به بافتهای کلیه، کبد و دریچههای قلب آسیب بزنند؛ به همین دلیل جرمگیری دندانهای حیوان خانگی، جدا از بحث بهداشت دهان، بحث پیشگیری از عوارضی مثل بیماریهای کلیوی (بهخصوص در گربهها) را هم مطرح میکند.
علائم بیماری دندان و لثه که نباید نادیده بگیرید
خیلی از صاحبان حیوانات فقط وقتی متوجهی مشکل دندان میشوند که حیوان از خوردن غذا امتناع کند، در حالیکه علائم زودتر از این هم قابلمشاهده هستند. مهمترین علائمی که باید جدی گرفته شوند عبارتاند از:
- بوی نامطبوع دهان
- قرمزی، تورم یا خونریزی لثه
- جرم زرد یا قهوهای قابلمشاهده روی دندانها
- آبریزش بیشازحد دهان
- مشکل در جویدن یا رغبتنداشتن به غذای خشک
- لقشدن یا افتادن دندان
اگر نگرانی اصلی شما دقیقاً بوی بد دهان سگ است و میخواهید بدانید این بو از چه علتی (دندان، دیابت، کلیه یا کبد) ناشی میشود، راهنمای اختصاصی ما را بخوانید: راهکارهای درمانی بوی بد دهان سگ.
چگونه از تشکیل جرم و پلاک دندان جلوگیری کنیم؟
جرمگیری جایگزین مسواکزدن دندانها نمیشود؛ این دو باید در کنار هم انجام شوند. برای جلوگیری از ایجاد پلاک در حیوانات خانگی، به این موارد دقت کنید:
- تغذیهی مناسب: غذاهای خشک را جایگزین غذاهای نرم و خمیری کنید و از دامپزشک خود دربارهی غذاهای مخصوص کاهش پلاک دندان بپرسید.
- مسواکزدن منظم: از مسواک و خمیردندان مخصوص حیوانات خانگی استفاده کنید؛ خمیردندان انسان برای آنها مناسب و ایمن نیست.
- معاینهی دورهای: هر چهار ماه یکبار دندانهای حیوان باید توسط دامپزشک معاینه شود تا مشکلات دهانی زودتر شناسایی شوند.
- اسباببازی و لوازم جانبی مناسب: برخی اسباببازیها بهگونهای طراحی شدهاند که بهطور مکانیکی پلاک را از روی دندان پاک میکنند.
- آب کافی: نوشیدن آب منظم کمک میکند پلاک از روی دندانها شسته شود.
نحوهی جرمگیری دندان در بیمارستان دامپزشکی
جرمگیری یک روش معمول در بیمارستانهای دامپزشکی است. از آنجا که حیوانات در طول این فرآیند حرکت زیادی دارند و ممکن است برایشان استرسزا باشد، معمولاً برای ارائهی مراقبت دندانی دقیق نیاز به بیهوشی عمومی است. پیش از انجام آن، برای اطمینان از بیخطر بودن بیهوشی، معمولاً آزمایش خون، آزمایش ادرار و آزمایشات قلبی از حیوان گرفته میشود. حیوان در طول جرمگیری بیهوش خواهد بود و معمولاً همان روز میتواند به خانه برگردد.
خیلی از صاحبان حیوانات از شنیدن کلمهی «بیهوشی» نگران میشوند؛ این نگرانی طبیعی است، ولی با ابزار پیشرفته، داروهای امروزی و حضور متخصص بیهوشی حیوانات، ریسک بیهوشی برای یک حیوان سالم در حد جرمگیری دندان بسیار پایین است. مدتزمان بیهوشی هم برای همهی حیوانات یکسان نیست؛ به تعداد دندانها، شدت جرم موجود و وضعیت سلامت عمومی حیوان بستگی دارد، و بهتر است جزئیات دقیق آن پیش از انجام کار با دامپزشک خودتان در میان گذاشته شود.
در این ویدیو، یکی از دامپزشکان بیمارستان مرکزی دربارهی خدمات دندانپزشکی و بیهوشی حیوانات خانگی توضیح میدهد:
برای اینکه بیهوشی برای حیوان شما بیدردسر پیش برود، این نکات را هم در نظر بگیرید:
- مشورت با دامپزشک: پیش از تصمیم به بیهوشی، حتماً با دامپزشک دربارهی روش، مزایا و معایب آن صحبت کنید.
- رعایت دستورالعمل ناشتایی: اگر دامپزشک خواسته حیوان قبل از بیهوشی ناشتا باشد، این نکته را از شب قبل دقیقاً رعایت کنید تا خطر عوارض کاهش پیدا کند.
- مراقبت پس از بیهوشی: بیهوشی ممکن است برای هر حیوانی تأثیر متفاوتی داشته باشد؛ توضیحات دامپزشک دربارهی مراقبتهای بعد از بیهوشی را جدی بگیرید.
دامپزشکان برای این کار از دستگاهی مجهز به نوک اولتراسونیک کوچک استفاده میکنند که با لرزش و حرکت، جرم دندان را برمیدارد. سپس با دستگاهی به نام پولیشر، سطح دندان صاف و نرم میشود تا از چسبیدن رسوبات جدید جلوگیری شود؛ هر چه سطح دندان متخلخلتر باشد، باکتری بیشتری به آن میچسبد. توجه داشته باشید که تراشیدن دندان بدون تخصص (برای مثال با ابزار خانگی) میتواند مینای دندان را آسیب بزند و حفرههای میکروسکوپی ایجاد کند که در ادامه باعث تشکیل جرم بیشتر میشود؛ به همین دلیل جرمگیری دندانهای حیوانات خانگی باید فقط توسط دامپزشک انجام شود.
برای جرمگیری دندان و سایر مراقبتهای دندانی حیوان خود میتوانید به بخش دندانپزشکی بیمارستان دامپزشکی مرکزی مراجعه کنید.
تفاوت مراقبت دندان در سگهای نژاد کوچک، سگهای مسن و گربهها
انجام جرمگیری دندان در همهی حیوانات یکاندازه نیست. نژادهای کوچک سگ (مثل پودل، یورکشایر و چیهواهوا) به دلیل ازدحام و نزدیکی بیشازحد دندانها به یکدیگر، بیشتر از نژادهای بزرگ در معرض تجمع جرم و بیماری پریودنتال هستند و معمولاً به معاینهی دندان مکررتری نیاز دارند. سن حیوان هم عامل مهمی است؛ با بالارفتن سن، خطر بیماریهای دهانی افزایش مییابد، همانطور که در راهنمای مراقبت از سگ و گربه پیر هم به آن اشاره شده است.
در گربهها، علاوه بر جرم و بیماری لثهی معمول، نوعی ضایعه به نام «ضایعات جذبی دندان» (Tooth Resorption) هم شایع است که در آن بافت خود دندان بهتدریج تحلیل میرود؛ این وضعیت با چشم غیرمسلح قابلتشخیص نیست و فقط با معاینهی دامپزشک و گاهی رادیوگرافی دندانی مشخص میشود.
سؤالات متداول
معمولاً از حدود دوسالگی به بعد، بیشتر سگها و گربهها سطحی از تشکیل جرم دندان را نشان میدهند. زمان دقیق جرمگیری باید توسط دامپزشک و بعد از معاینه تعیین شود، ولی معاینهی منظم دندان هر چهار ماه یکبار توصیه میشود.
بله. جرمگیری دقیق و ایمن، بهخصوص زیر خط لثه، بدون بیهوشی عمومی امکانپذیر نیست؛ حیوان بیدار قادر به همکاری در طول این فرآیند نیست و ریسک آسیب یا استرس شدید وجود دارد. پیش از بیهوشی، آزمایش خون برای اطمینان از سلامت عمومی حیوان گرفته میشود.
بله. به دلیل ازدحام دندانها در فک کوچکتر، نژادهایی مثل پودل، یورکشایر و چیهواهوا معمولاً زودتر و بیشتر از نژادهای بزرگ دچار تجمع جرم و بیماری لثه میشوند و به معاینات مکررتری نیاز دارند.
نه همیشه. اگرچه جرم و بیماری لثه شایعترین علت است، بوی بد دهان میتواند نشانهی بیماریهای کلیوی، کبدی، دیابت یا حتی تومورهای دهانی هم باشد. علت دقیقتر آن در راهنمای اختصاصی «بوی بد دهان سگ» که در بالای همین مقاله لینک شده، بهطور کامل توضیح داده شده است.
غذای خشک نسبت به غذای نرم کمی به کاهش تجمع پلاک کمک میکند، ولی بهتنهایی کافی نیست. مسواکزدن منظم و معاینهی دورهای توسط دامپزشک هنوز ضروری هستند.
