پیومتر در سگ یکی از بیماریهای خطرناک و شایع در جنس ماده است که در صورت بیتوجهی جان حیوان را تهدید میکند. واژهی «پایومترا» بهمعنای رحم پر از چرک است و معمولاً در سگهای میانسال تا مسنِ عقیمنشده مشاهده میشود.
دو عامل اصلی در بروز پیومترا در سگ نقش دارند: اول، تغییرات هورمونی پس از دوران فحلی سگ (استروس)، و دوم، مهاجرت باکتریهایی مانند E. coli از واژن به سمت رحم.
در دوران فحلی، دهانهی رحم باز میشود و زمینه را برای ورود باکتریها فراهم میکند. سپس، در مرحلهی دیاستروس که سطح هورمون پروژسترون بالا میرود، دیوارهی رحم ضخیمتر شده و کیستهایی در لایهی آندومتر ایجاد میشود که به آن هایپرپلازی کیستیک آندومتر میگویند.
این کیستها مایعاتی ترشح میکنند که محیط رحم را برای رشد و تکثیر باکتریها بسیار مناسب میسازد. با رشد این باکتریها، سمومی تولید میشود که میتواند وارد جریان خون شود و عوارض جدی به همراه داشته باشد.
عفونت پیومتر در سگ چیست و چگونه ایجاد می شود؟
پیومتر یک عفونت شدید و تهدیدکنندهی زندگی در رحم سگ ماده است که باید بهسرعت و بهصورت تهاجمی درمان شود. این بیماری در واقع یک عفونت ثانویه است که به دنبال تغییرات هورمونی در دستگاه تناسلی ماده ایجاد میشود.
پس از پایان دوران فحلی (استروس یا «هیت»)، سطح هورمون پروژسترون برای چند هفته بالا باقی میماند و باعث ضخیم شدن دیوارهی رحم برای آمادهسازی جهت بارداری میشود. اگر بارداری طی چندین چرخه فحلی رخ ندهد، این ضخیمشدن ادامه پیدا میکند تا جایی که در دیواره رحم کیستهایی ایجاد میشود؛ این وضعیت را هایپرپلازی کیستیک آندومتر رحم مینامند.
دیوارهی ضخیم و کیستدار رحم مایعاتی ترشح میکند که محیطی ایدهآل برای رشد باکتریها ایجاد میکند. همزمان، سطح بالای پروژسترون مانع از انقباض عضلات رحم میشود و در نتیجه، رحم نمیتواند مایعات و باکتریهای تجمعیافته را خارج کند.
عامل دیگر این است که گلبولهای سفید خون که معمولاً وظیفهی محافظت در برابر عفونت را دارند، در دوران فحلی اجازهی ورود به رحم را ندارند تا اسپرم بتواند بدون آسیب به دستگاه تناسلی ماده وارد شود.
ترکیب این عوامل با یکدیگر میتواند منجر به ایجاد عفونتی خطرناک و کشنده شود.
چه عواملی باعث تغییرات در رحم سگ می شوند؟
داروهای حاوی پروژسترون میتوانند تغییراتی مشابه چرخه فحلی در رحم ایجاد کنند. همچنین، داروهای حاوی استروژن یا ترکیبات استروژنی مصنوعی اثرات پروژسترون را تشدید میکنند.
داروهایی که ترکیبی از استروژن و پروژسترون دارند، گاهی برای درمان اختلالات تولیدمثلی استفاده میشوند. هر سگ مادهی عقیمنشدهای که این هورمونها را دریافت میکند باید بهدقت از نظر بروز علائم پایومترا تحت نظر باشد.
باکتری ها چگونه وارد رحم حیوان می شوند؟
دهانهی رحم (سرویکس) دروازهی ورود به رحم است. این دهانه معمولاً بسته باقی میماند، مگر در دوران فحلی که برای ورود اسپرم باز میشود. زمانی که دهانه رحم باز است، باکتریهایی که به طور طبیعی در واژن زندگی میکنند میتوانند بهراحتی وارد رحم شوند. در شرایط طبیعی، محیط رحم برای رشد باکتریها نامناسب است؛ اما زمانی که دیوارهی رحم ضخیم یا کیستدار میشود، محیطی ایدهآل برای رشد باکتریها ایجاد میگردد.
بعلاوه وقتی چنین شرایطی در رحم ایجاد شود، عضلات رحم نمیتوانند بهدرستی منقبض شوند (چه به دلیل ضخیم شدن دیواره و چه به دلیل اثر پروژسترون) و این یعنی باکتریهایی که وارد رحم میشوند نمیتوانند از آن خارج شوند.
پیومتر چه زمانی اتفاق می افتد؟
پیومتر میتواند در هر سگ مادهی بالغ عقیمنشده رخ دهد، ولی در سگهای مسنتر شایعتر است. معمولاً سگ طی چهار هفتهی گذشته در دوران فحلی بوده است.
پس از سالها چرخههای فحلی بدون بارداری، دیوارهی رحم دچار تغییراتی میشود که احتمال بروز این بیماری را افزایش میدهد. به طور کلی پایومترا معمولاً دو تا هشت هفته پس از پایان آخرین فحلی اتفاق میافتد.
علائم بالینی پایومترا در سگ ها
علائم بیماری بستگی دارد به اینکه دهانهی رحم باز باشد یا بسته:
- اگر دهانه رحم باز باشد، ترشحات چرکی از رحم به واژن و سپس به بیرون تخلیه میشود. این ترشحات ممکن است روی پوست و موهای زیر دم یا روی محل خواب سگ دیده شوند. در این حالت، ممکن است تب، بیحالی، بیاشتهایی یا افسردگی وجود داشته باشد یا نه.
- اگر دهانه رحم بسته باشد، ترشحات چرکی در رحم جمع میشود و باعث ورم شکم میگردد. باکتریها در این حالت سم تولید میکنند که وارد جریان خون میشود و باعث بیماری شدید میگردد. سگهایی که دچار پایومترای بسته میشوند خیلی سریع به شدت بیمار میشوند؛ آنها معمولاً نمیخورند، بیحالاند، و ممکن است استفراغ یا اسهال داشته باشند.
سموم باکتریایی همچنین روی عملکرد کلیه تأثیر میگذارند و باعث میشوند بدن نتواند مایعات را نگه دارد. در نتیجه، ادرار افزایش مییابد و سگ برای جبران آن آب زیادی مینوشد. این اتفاق هم در نوع باز و هم بستهی پایومترا دیده میشود.
پیومتر در سگ چگونه تشخیص داده می شود؟
سگهایی که در مراحل اولیه بیماری معاینه میشوند ممکن است فقط ترشح خفیف واژینال داشته باشند و در ظاهر سالم باشند. اما اغلب سگها در مراحل پیشرفته بیماری به کلینیک آورده میشوند.
هر سگ مادهی عقیمنشدهای که بسیار بیمار به نظر برسد، زیاد آب بنوشد و اشتها نداشته باشد باید از نظر پایومترا بررسی شود بهویژه اگر ترشح واژینال یا ورم و درد شکمی وجود داشته باشد.
در بیشتر موارد، تعداد گلبولهای سفید خون به شدت افزایش یافته است. همچنین میزان گلوبولینها (پروتئینهای مرتبط با سیستم ایمنی) در خون افزایش دارد.
غلظت ادرار معمولاً پایین است زیرا سموم باکتریایی بر کلیهها اثر میگذارند. البته این تغییرات اختصاصی نیستند و ممکن است در هر عفونت شدید دیگری هم دیده شوند.
در نوع بستهی بیماری، عکس رادیوگرافی شکم معمولاً رحم بزرگشده را نشان میدهد. اگر دهانه رحم باز باشد، بزرگشدگی ممکن است آنقدر جزئی باشد که در رادیوگرافی دیده نشود. در چنین مواردی، سونوگرافی میتواند رحم بزرگشده را تشخیص دهد و آن را از بارداری عادی تفکیک کند.
درمان پیومترا در سگ
درمان استاندارد و ترجیحی، جراحی برداشت رحم و تخمدانها (Ovariohysterectomy یا عقیمسازی سگ) است.
سگهایی که در مراحل اولیه تشخیص داده میشوند، معمولاً جراحی را بهخوبی تحمل میکنند. در این مرحله، جراحی کمی پیچیدهتر از عقیمسازی معمولی است ولی خطر زیادی ندارد. اما اغلب سگها زمانی مراجعه میکنند که به شدت بیمارند، در نتیجه جراحی سختتر و بستری طولانیتر لازم است.
برای پایدار نگه داشتن وضعیت بدن قبل و بعد از جراحی، مایعات وریدی تجویز میشود و آنتیبیوتیکها معمولاً به مدت دو هفته پس از عمل ادامه مییابد.
آیا روش دیگری غیر از جراحی وجود دارد؟
در بیشتر موارد، جراحی قویاً توصیه میشود. هرچند، درمان دارویی نیز وجود دارد اما موفقیت آن متغیر و خطرناک است و ممکن است عوارض طولانیمدت داشته باشد. در این روش از پروستاگلاندینها (گروهی از هورمونها) استفاده میشود که سطح پروژسترون را کاهش میدهند، دهانه رحم را باز کرده و انقباض رحم را تحریک میکنند تا چرک و باکتریها دفع شوند.
با وجود این، این روش همیشه موفق نیست و محدودیتهایی دارد:
- عوارضی مانند بیقراری، نفسنفس زدن، استفراغ، دفع، آبریزش دهان و درد شکمی ایجاد میکند. این عوارض حدود ۱۵ دقیقه پس از تزریق آغاز شده و چند ساعت ادامه مییابد، ولی با هر بار تزریق کاهش مییابد.
- بهبودی بالینی معمولاً تا ۴۸ ساعت دیده نمیشود، بنابراین برای سگهای بسیار بیمار، این روش مناسب نیست.
- بهدلیل انقباض رحم، خطر پارگی رحم و ایجاد پریتونیت (عفونت صفاق) وجود دارد، بهویژه اگر دهانه رحم بسته باشد. به همین دلیل، استفاده از پروستاگلاندینها تنها در شرایط خاص و با نظر دامپزشک مجرب انجام میشود و میزان موفقیت و باروری مجدد در آینده متفاوت است.
اگر پیومتر سگ درمان نشود چه می شود؟
احتمال بهبودی بدون جراحی یا درمان دارویی بسیار کم است. اگر درمان سریع انجام نشود، سموم باکتریایی میتوانند باعث مرگ سگ شوند. در نوع بسته، ممکن است رحم پاره شود و عفونت وارد حفره شکم شود که معمولاً کشنده است.
بنابراین پایومترا در سگ ها یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی است و نیاز به درمان فوری دامپزشکی دارد.
جمع بندی و نتیجه گیری
پیومتر سگ ممکن است به دو شکل دهانه رحم باز یا بسته بروز کند. در حالت باز، چرک و خون از رحم خارج میشود و شانس بهبودی بیشتر است. اما در حالت بسته، ترشحات در داخل رحم محبوس میماند و خطر اتساع رحم، پارگی و عفونت خونی (سپتیسمی) وجود دارد.
علائم بیماری میتواند شامل تب، بیحالی، بیاشتهایی، استفراغ و خروج ترشحات چرکی از واژن باشد.
دامپزشک معمولاً با معاینه فیزیکی و آزمایشهای کمکی مثل سونوگرافی، رادیوگرافی، آزمایش خون و ادرار و بررسی ترشحات واژن (سایتولوژی) به تشخیص بیماری میرسد.
از آنجا که پیومترا سگ یک اورژانس دامپزشکی است، درمان باید فوراً انجام شود. درمان شامل سرمتراپی، آنتیبیوتیک و در اغلب موارد عمل جراحی برای برداشت رحم و تخمدانها (OVH) است.
خبر خوب این است که این بیماری بهسادگی قابل پیشگیری است. با انجام عمل عقیمسازی در سنین پایینتر و در حالی که حیوان هنوز سالم است، میتوان از بروز این عارضه خطرناک جلوگیری کرد. انجام عقیمسازی پیشگیرانه بسیار ایمنتر و کمهزینهتر از جراحی اورژانسی در مراحل پیشرفته بیماری است.
برای دریافت نوبت معابنه بذای تشخیص و درمان پایومترای سگ میتوانید با پذیرش بیمارستان مرکزی تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. بیماری پیومترا در سگ چیست و چرا خطرناک است؟
پیومترا نوعی عفونت چرکی رحم است که معمولاً در سگهای مادهی عقیمنشده و مسنتر رخ میدهد. این بیماری به دلیل تغییرات هورمونی و ورود باکتریها به رحم ایجاد میشود و در صورت درماننشدن میتواند منجر به پارگی رحم و عفونت خون (سپتیسمی) شود.
۲. از کجا بفهمم سگم پیومتر دارد؟
نشانههای رایج پیومتر در سگ شامل بیحالی، تب، بیاشتهایی، استفراغ، زیاد آب خوردن و ترشح چرکی از واژن است. اگر دهانه رحم بسته باشد، ممکن است ترشح دیده نشود اما شکم سگ متورم شود. در هر دو حالت، مراجعهی فوری به دامپزشک ضروری است.
۳. آیا پیومتر فقط در سگهای مسن اتفاق میافتد؟
خیر، گرچه این بیماری بیشتر در سگهای میانسال تا مسن دیده میشود، ولی هر سگ مادهی عقیمنشده ممکن است دچار آن شود. حتی در سنین پایینتر، اگر چندین بار وارد چرخه فحلی شده باشد بدون اینکه باردار شود.
۴. آیا پیومتر در سگ درمان میشود یا باید جراحی شود؟
درمان اصلی و مؤثر پیومترا جراحی برای برداشت رحم و تخمدانها (عقیمسازی) است. در مراحل اولیه میتوان با آنتیبیوتیک و سرمتراپی وضعیت را تثبیت کرد، اما در بیشتر موارد تنها عمل جراحی میتواند جان حیوان را نجات دهد.
۵. چگونه میتوان از پیومتر در سگ پیشگیری کرد؟
سادهترین و مطمئنترین راه پیشگیری، عقیمسازی سگ ماده در سنین پایین است. با انجام این عمل، احتمال بروز تغییرات هورمونی در رحم از بین میرود و محیط مناسب برای رشد باکتریها ایجاد نمیشود.
۶. آیا سگ پس از درمان پیومتر میتواند دوباره باردار شود؟
در بیشتر موارد خیر. چون درمان قطعی بیماری شامل برداشت رحم و تخمدانها است، امکان بارداری از بین میرود. درمان دارویی در موارد خاص ممکن است باروری را حفظ کند، ولی احتمال عود بیماری بسیار بالاست و معمولاً توصیه نمیشود.
2 دیدگاه
سلام سگ ماده ۶ ساله بعد از فحلی بیحال شده، زیاد آب میخوره و شکمش هم یه کم ورم کرده. ترشح هم داره. ممکنه پیومتر باشه؟
سلام وقت بخیر
علائمی مثل بیحالی، افزایش مصرف آب، ورم شکم و ترشح بعد از دوره فحلی میتونه با پیومتر مرتبط باشه، مخصوصاً اگر طی ۲ تا ۸ هفته بعد از فحلی اتفاق افتاده باشه. پیومتر یک عفونت جدی رحم هست و تأخیر در مراجعه میتونه خطرناک باشه. بهتره هرچه زودتر برای معاینه، آزمایش خون و سونوگرافی مراجعه کنید تا در صورت تأیید، درمان سریع انجام بشه.