آناپلاسموز در سگ یکی از آن بیماریهایی است که شاید نامش کمتر به گوش صاحبان سگها خورده باشد، اما در دنیای دامپزشکی اهمیت زیادی دارد. این بیماری باکتریایی توسط باکتریهایی به نام Anaplasma ایجاد میشود و از طریق کنهها به سگ منتقل میگردد.
کنهای که نقش اصلی را در انتقال این بیماری دارد، کنه پا سیاه (Ixodes) است. این کنه باید حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت روی بدن سگ باقی بماند تا بتواند باکتری را وارد جریان خون کند. پس از ورود باکتری، معمولاً در فاصلهی یک تا دو هفته علائم بیماری آشکار میشود.
Anaplasma میتواند بخشهای مختلفی از سلولهای خونی سگ را تحت تأثیر قرار دهد؛ برخی گونهها پلاکتها را درگیر میکنند و برخی دیگر گلبولهای سفید را. با این حال، همهی سگهای آلوده علائم ظاهری نشان نمیدهند و در بسیاری از موارد، آلودگی فقط در آزمایشهای خون قابل شناسایی است.
آشنایی با بیماری: آناپلاسموز چیست؟
آناپلاسموز یک بیماری باکتریایی است که از طریق کنهها منتقل میشود. عامل آن باکتری عفونی Anaplasma phagocytophilum است که از طریق گزش کنهی گوزنی (که به نام کنه پا سیاه نیز شناخته میشود) و کنه پا سیاه غربی منتقل میگردد.
نوع خفیفتر این بیماری توسط گونهی دیگری از این باکتری به نام Anaplasma platys ایجاد میشود که ناقل آن کنه قهوهای سگ است. آناپلاسموز در سراسر جهان و در گونههای مختلف جانوری گزارش شده است.
علائم بالینی آناپلاسموز سگ
عفونت با گونهی رایجتر یعنی A. phagocytophilum معمولاً باعث بروز لنگش، درد مفاصل، تب، بیحالی و بیاشتهایی میشود. بیشتر سگهای مبتلا، این علائم را به مدت ۱ تا ۷ روز نشان میدهند، اما برخی فقط نشانههای خفیف دارند یا هیچ علامتی بروز نمیدهند.
علائم کمتر شایع شامل استفراغ، اسهال، سرفه و سختی در تنفس است. در موارد نادر، علائم عصبی مانند تشنج نیز گزارش شدهاند.
عفونت با A. platys میتواند منجر به ترومبوسیتوپنی دورهای شود؛ یعنی کاهش تناوبی پلاکتهای خون (سلولهایی که در فرایند لخته شدن نقش دارند). در بیشتر موارد، بیماری خفیف است، اما در برخی سگها کبودی یا خونریزی (مانند خوندماغ) مشاهده میشود، بهویژه در مراحل اولیه بیماری که پلاکتها در پایینترین سطح خود قرار دارند.
سگهای مبتلا به آناپلاسموز معمولاً علائمی مشابه بیماری لایم در سگ دارند و آلودگی همزمان با هر دو عامل بیماریزا نیز نسبتاً شایع است، زیرا هر دو بیماری در مناطق مشابه دیده میشوند و توسط همان گونهی کنه منتقل میشوند.
آناپلاسموز سگ چگونه تشخیص داده می شود؟
برای تشخیص آلودگی یا عفونت فعال، آزمایشهای مختلفی وجود دارد. در کلینیک دامپزشکی، تستهای سریع سرپایی میتوانند وجود آنتیبادی علیه Anaplasma را نشان دهند.
آزمایشهای دقیقتر مانند ELISA (آزمون ایمونوسوربنت متصل به آنزیم)، IFA (آزمایش آنتیبادی فلورسانس غیرمستقیم) و PCR (واکنش زنجیرهای پلیمراز) نیز میتوانند وجود عفونت فعال را مشخص کنند. این آزمایشها معمولاً در آزمایشگاههای تخصصی دامپزشکی انجام میشوند.
در برخی موارد، باکتری را میتوان در مراحل اوج عفونت زیر میکروسکوپ در نمونه خون مشاهده کرد.
درمان آناپلاسموز و پیش آگهی آن
درمان آناپلاسموز در سگ ها مشابه سایر بیماریهای کنه زاد مانند ارلیشیوز و بیماری لایم است؛ یعنی با آنتیبیوتیک انجام میشود. بیشتر سگهای آلوده به مدت ۲ تا ۴ هفته تحت درمان قرار میگیرند (در موارد همراه با عفونت لایم، دوره درمان طولانیتر است). در اکثر موارد، علائم به سرعت بهبود مییابد و سگها معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از شروع درمان به شکل محسوسی بهتر میشوند.
پیشآگهی (Prognosis) این بیماری بسیار خوب است. با این حال، مشخص کردن اینکه آیا سگ کاملاً از عفونت پاک شده یا خیر، دشوار است. اگر بدن سگ دیگر آنتیبادی تولید نکند، احتمالاً نشاندهنده پاک شدن باکتری است.
حتی پس از بهبودی کامل، ممکن است تست خون سگ همچنان مثبت باقی بماند؛ این به معنی عفونت فعال نیست و نیازی به درمان مجدد با آنتیبیوتیک وجود ندارد.
اگر نتیجه آزمایش سگ من مثبت شد ولی علائمی ندارد چه؟
در مناطقی که آناپلاسموز یا بیماری لایم رایج است، بسیاری از سگها ممکن است در معرض A. phagocytophilum قرار گرفته باشند و تست آنتیبادی آنها مثبت شود. بر اساس مطالعات، برخی سگها بدون داشتن هیچ علائم بالینی، آنتیبادی مثبت دارند و حتی ممکن است بهصورت مزمن ناقل باکتری باشند. هنوز مشخص نیست که آیا این سگها در آینده بیمار خواهند شد یا خیر.
در حداقلترین حالت، باید برای سگهایی که تست مثبت دارند، برنامهی دقیق کنترل کنه اجرا شود تا تماس مجدد با کنهها به حداقل برسد.
تحقیقات اخیر نشان میدهد که آناپلاسموز در سگها معمولاً بهصورت بیماری حاد یک تا دو هفته پس از گزش کنه بروز میکند. چون ارتباط مستقیمی بین عفونت مزمن و بیماری بالینی ثابت نشده و درمانی قطعی برای حذف کامل باکتری از بدن وجود ندارد، درمان سگهای بدون علامت با نتایج مثبت توصیه نمیشود.
با این حال، نتیجهی مثبت نباید نادیده گرفته شود. حداقل باید کنترل مؤثر کنه در سگ های مثبت انجام شود، چون عفونت همزمان با چند عامل کنهزاد شایع است.
سگهایی که همزمان به بیماری لایم، A. phagocytophilum یا Anaplasma آلوده هستند، تقریباً دو برابر بیشتر در معرض بیماری بالینی قرار دارند.
همچنین احتمال دارد سگهای ناقل مزمن، در صورت مصرف داروهایی که سیستم ایمنی را تضعیف میکنند (مثل کورتونها) یا در زمان بیماریهای دیگر، بیشتر در معرض خطر قرار گیرند.
چگونه می توان از آناپلاسموز در سگ جلوگیری کرد؟
اصلیترین راه پیشگیری، کاهش تماس سگ با کنهها است. کنهها معمولاً در علفزارها، جنگلها و مناطق شنی زندگی میکنند. آنها با بالا رفتن از سطح برگها یا ساقهی علفها در انتظار عبور حیوان میمانند تا روی بدن او بیفتند. برای کاهش خطر، سگها نباید در بوتهزارهای انبوه رها شوند و در هنگام پیادهروی در اطراف جنگلها باید در مسیر مشخص حرکت کنند.
از آنجا که کنهها باید حداقل ۲۴ ساعت روی بدن حیوان بمانند تا بتوانند باکتری را منتقل کنند، استفاده از داروهایی که کنه را ظرف کمتر از ۲۴ ساعت میکشند میتواند مؤثر باشد. دامپزشک میتواند بهترین نوع پیشگیری را با توجه به شرایط سگ توصیه کند.
آیا آناپلاسموز از سگ به انسان منتقل می شود؟
آناپلاسموز بهعنوان یک بیماری زئونوز (قابل انتقال بین انسان و حیوان) شناخته میشود، اما انتقال مستقیم از سگ به انسان یا بین حیوانات گزارش نشده است و فقط از طریق کنه آلوده منتقل میشود.
اگر سگی به آناپلاسموز مبتلا شود، باید اقدامات شدید کنترل کنهها در محیط انجام شود، زیرا وجود کنههای آلوده در آن منطقه میتواند برای انسانها نیز خطرناک باشد.
جمع بندی و نتیجه گیری
در سگهایی که بیماری فعال میشود، نشانهها میتواند شامل تب، بیحالی، بیاشتهایی، اسهال یا استفراغ باشد. اگر پلاکتهای خون کاهش پیدا کنند، احتمال بروز خونریزی وجود دارد. از جمله خوندماغ، وجود خون در ادرار، مدفوع تیرهرنگ یا کبودی روی پوست.
تشخیص دقیق بیماری آناپلاسموز در سگ ها از طریق آزمایش خون انجام میشود، اما مثبت بودن آنتیبادی همیشه به معنای ابتلای فعال نیست. دامپزشک با توجه به علائم بالینی و نتایج آزمایشها تصمیم میگیرد که آیا نیاز به درمان آنتیبیوتیکی وجود دارد یا خیر.
خبر خوب این است که آناپلاسموز معمولاً پیشآگهی بسیار خوبی دارد و با درمان آنتیبیوتیکی بهموقع، بیشتر سگها بهطور کامل بهبود پیدا میکنند. برای درمان سگ مبتلا به آناپلاسموز میتوانید در هر ساعتی از شبانه روز به بیمارستان شبانه روزی حیوانات در تهران مراجعه کنید. برای گرفتن نوبت با پذیرش بیمارستان مرکزی در تماس باشید.
سوالات متداول
۱. آناپلاسموز در سگها دقیقاً چیست و چگونه منتقل میشود؟
آناپلاسموز نوعی عفونت باکتریایی منتقله از کنه است که توسط باکتری Anaplasma phagocytophilum یا Anaplasma platys ایجاد میشود. کنهها هنگام تغذیه از خون سگ، باکتری را منتقل میکنند. معمولاً کنه باید ۲۴ تا ۴۸ ساعت روی بدن سگ باقی بماند تا عفونت رخ دهد.
۲. علائم اولیه آناپلاسموز در سگها چیست؟
علائم رایج شامل تب، بیحالی، درد مفاصل، بیاشتهایی و لنگش است. در برخی موارد، استفراغ، اسهال یا خوندماغ نیز مشاهده میشود. برخی سگها هیچ نشانهای ندارند و فقط در آزمایش خون مشخص میشود.
۳. آیا آناپلاسموز میتواند کشنده باشد؟
در بیشتر موارد خیر. با درمان بهموقع با آنتیبیوتیک (مانند داکسیسایکلین)، بیماری بهخوبی کنترل میشود و پیشآگهی بسیار مطلوب است. اما اگر درمان انجام نشود، ممکن است باعث مشکلات خونی و ضعف عمومی شود.
۴. بهترین روش برای پیشگیری از آناپلاسموز در سگها چیست؟
مهمترین روش پیشگیری، استفاده منظم از داروهای ضدکنه و کاهش تماس با محیطهای آلوده (جنگلها، علفهای بلند و بوتهزارها) است. بهتر است سگ هنگام پیادهروی در مسیرهای مشخص حرکت کند و بدنش مرتب از نظر وجود کنه بررسی شود.
۵. آیا آناپلاسموز از سگ به انسان منتقل میشود؟
خیر، انتقال مستقیم از سگ به انسان گزارش نشده است. اما چون کنهها میتوانند انسان را هم نیش بزنند، وجود سگ آلوده در محیط میتواند نشانهی حضور کنههای آلوده باشد. بنابراین، کنترل کنهها در محیط زندگی بسیار مهم است.
۶. آیا سگ پس از درمان آناپلاسموز دوباره مبتلا میشود؟
بله، امکان ابتلای مجدد در صورت تماس دوباره با کنه آلوده وجود دارد. درمان، ایمنی دائمی ایجاد نمیکند. به همین دلیل، پیشگیری مداوم از طریق داروهای ضدکنه و بررسی منظم بدن سگ ضروری است.
۷. آیا آناپلاسموز از سگ به گربه منتقل میشود؟
خیر. آناپلاسموز بین حیوانات بهصورت مستقیم منتقل نمیشود؛ یعنی اگر سگ شما مبتلا به آناپلاسموز باشد، نمیتواند این بیماری را به گربهی خانه منتقل کند. این بیماری فقط از طریق نیش کنههای آلوده (معمولاً کنه سیاهپا از جنس Ixodes) منتقل میشود.
۸. آیا آناپلاسموز برای گربهها هم خطرناک است؟
بله، گربهها هم میتوانند به آناپلاسموز مبتلا شوند، هرچند این بیماری در آنها بسیار نادرتر از سگها است. عامل بیماری در گربهها معمولاً باکتری Anaplasma phagocytophilum است که از طریق کنهی سیاهپا (Ixodes spp.) منتقل میشود.
