آزمایش CBC در حیوانات خانگی (Complete Blood Count) یا شمارش کامل خون، یکی از پرکاربردترین آزمایشهای دامپزشکی است که برای ارزیابی سلامت عمومی بدن سگ و گربه و تشخیص اختلالات خونی استفاده میشود. این آزمایش تعداد و نوع سلولهای خونی -گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت- را اندازه میگیرد. نکتهی مهمی که کمتر گفته میشود این است که محدودهی طبیعی این پارامترها بین سگ و گربه فرق دارد؛ عددی که برای یک سگ نگرانکننده است، ممکن است برای یک گربه کاملاً طبیعی باشد. در ادامهی این مقاله، کاربردهای آزمایش CBC، زمان دقیق نیاز به آن، و جدول کامل محدودهی طبیعی هر پارامتر در سگ و گربه را میخوانید.
چرا دامپزشک آزمایش CBC در حیوانات خانگی درخواست میدهد؟
هموگرام که به آن شمارش کامل خون (CBC) هم گفته میشود، اطلاعات ارزشمندی دربارهی اجزای مختلف خون در اختیار دامپزشک میگذارد:
- تشخیص بیماریهای خونی: کمک به تشخیص کمخونی، انواع لوسمی، لنفوم و سایر اختلالات خونی
- ارزیابی سلامت عمومی: بررسی وضعیت کلی بدن پیش از هر تصمیم درمانی
- پیگیری اثربخشی درمان: مقایسهی تغییرات سلولهای خونی قبل و بعد از درمانهایی مثل شیمیدرمانی یا انتقال خون
- ارزیابی عوارض دارویی: برخی داروها روی تولید سلولهای خونی اثر منفی میگذارند که فقط با CBC قابلردیابی است
چه زمانی حیوان خانگی به آزمایش CBC نیاز دارد؟
آمادهسازی قبل از آزمایش
در بیشتر موارد، CBC نیازی به ناشتایی طولانی ندارد، اما اگر همراه با آزمایش بیوشیمی خون یا چربی خون درخواست شده باشد، دامپزشک معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی را توصیه میکند. نمونهی مورد نیاز، مقدار کمی خون وریدی است که نتیجهی اولیهی آن معمولاً در همان روز آماده میشود.
پارامترهای گلبول قرمز خون (RBC)
- هموگلوبین (Hgb): پروتئین حامل اکسیژن در گلبول قرمز. سطح پایین آن (کمخونی) میتواند نشانهی کمبود آهن، از دستدادن خون یا بیماری زمینهای باشد؛ سطح بالا میتواند نشانهی کمآبی بدن یا بیماری ریوی باشد.
- هماتوکریت (Hct یا PCV): درصد گلبول قرمز در حجم کل خون. پایینبودن آن هم نشانهی کمخونی است؛ بالابودنش میتواند از کمآبی بدن ناشی شود.
- شمارش RBC: تعداد واقعی گلبولهای قرمز در واحد حجم خون.
جدول محدودهی طبیعی CBC در سگ و گربه
یکی از نکاتی که در تفسیر CBC اغلب نادیده گرفته میشود، تفاوت محدودهی طبیعی بین سگ و گربه است. جدول زیر این تفاوت را نشان میدهد:
| پارامتر | محدودهی طبیعی در سگ | محدودهی طبیعی در گربه |
|---|---|---|
| WBC (گلبول سفید) | ۶٬۰۰۰ تا ۱۷٬۰۰۰ در میکرولیتر | ۵٬۵۰۰ تا ۱۹٬۵۰۰ در میکرولیتر |
| RBC (گلبول قرمز) | ۵.۵ تا ۸.۵ میلیون در میکرولیتر | ۵ تا ۱۱ میلیون در میکرولیتر |
| هموگلوبین (Hgb) | ۱۲ تا ۱۸ گرم بر دسیلیتر | ۸ تا ۱۵ گرم بر دسیلیتر |
| هماتوکریت (Hct) | ۳۷ تا ۵۵ درصد | ۲۴ تا ۴۵ درصد |
| پلاکت | ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۵۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر | ۱۵۰٬۰۰۰ تا ۵۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر |
| MCV | ۶۰ تا ۷۴ فمتولیتر | ۳۹ تا ۵۲ فمتولیتر |
| نوتروفیل | ۳٬۰۰۰ تا ۱۱٬۸۰۰ (۶۰-۸۰٪) | ۲٬۵۰۰ تا ۱۲٬۸۰۰ (۳۵-۷۸٪) |
| لنفوسیت | ۱٬۰۰۰ تا ۴٬۸۰۰ (۱۲-۳۰٪) | ۱٬۵۰۰ تا ۷٬۰۰۰ (۲۰-۵۵٪) |
این اعداد میانگین منابع مرجع دامپزشکی هستند و ممکن است بین آزمایشگاههای مختلف کمی متفاوت باشند؛ همیشه محدودهی چاپشدهی روی برگهی همان آزمایشگاه ملاک تفسیر دامپزشک است.
پارامترهای گلبول سفید خون (WBC) و شمارش افتراقی
شمارش کل WBC: افزایش تعداد گلبول سفید (لکوسیتوز) میتواند نشانهی عفونت، التهاب یا برخی انواع لوسمی باشد؛ کاهش آن (لکوپنی) میتواند نشانهی اختلال مغز استخوان، عفونت ویروسی یا اثر جانبی برخی داروها باشد.
شمارش افتراقی WBC یعنی بررسی نسبت هرکدام از انواع گلبول سفید بهطور جداگانه:
نوتروفیلها
فراوانترین نوع گلبول سفید که مسئول مبارزه با عفونتهای باکتریاییاند. افزایش آنها (نوتروفیلی) میتواند نشانهی عفونت باکتریایی، التهاب یا حتی استرس باشد؛ کاهش آنها (نوتروپنی) میتواند نشانهی عفونت ویروسی یا اختلال مغز استخوان باشد.
لنفوسیتها
نقش کلیدی در پاسخ ایمنی به ویروسها دارند. افزایش لنفوسیتها (لنفوسیتوز) میتواند نشانهی عفونت ویروسی یا التهاب مزمن باشد؛ کاهش آن (لنفوپنی) میتواند نشانهی ضعف سیستم ایمنی یا استرس شدید باشد.
مونوسیتها، ائوزینوفیلها و بازوفیلها
مونوسیتها در فاگوسیتوز و پاسخ ایمنی به عفونتهای مزمن نقش دارند. ائوزینوفیلها معمولاً با واکنشهای آلرژیک و عفونتهای انگلی افزایش مییابند. افزایش بازوفیل نادر است و بیشتر در بررسیهای تکمیلی اهمیت پیدا میکند.
پلاکتها
پلاکتها مسئول لختهشدن خون هستند. تعداد کم پلاکت (ترومبوسیتوپنی) میتواند نشانهی اختلالات خونریزی، اختلال مغز استخوان یا اثر جانبی برخی داروها باشد؛ تعداد بالای آن (ترومبوسیتوز) میتواند نشانهی التهاب یا عفونت باشد.
رتیکولوسیت؛ کلید تشخیص نوع کمخونی
چرا گاهی نتیجهی آزمایش با علائم همخوانی ندارد؟
چند عامل میتوانند نتیجهی CBC را موقتاً تحتتأثیر قرار دهند، بدون اینکه لزوماً نشانهی بیماری باشند:
- استرس و اضطراب حین نمونهگیری: میتواند WBC و نوتروفیل را بهطور موقت بالا نشان دهد
- کمآبی بدن: میتواند RBC و هماتوکریت را کاذب بالا نشان دهد
- عدم ناشتایی: میتواند برخی پارامترها مثل MCHC را تحتتأثیر قرار دهد
- نژاد: برخی نژادها (مثل سگهای تازی/گریهاوند) بهطور طبیعی هماتوکریت بالاتری دارند
به همین دلایل، دامپزشک همیشه نتیجهی CBC را در کنار علائم بالینی، سابقهی پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی تفسیر میکند، نه بهتنهایی. در بسیاری از موارد، همراه با CBC، بررسی میکروسکوپی مستقیم لام خون (که به آن Blood Smear هم گفته میشود) هم انجام میشود؛ این بررسی به دامپزشک اجازه میدهد شکل واقعی سلولهای خونی را زیر میکروسکوپ ببیند، چیزی که دستگاه شمارش خودکار بهتنهایی نشان نمیدهد -مثلاً وجود انگلهای خونی یا شکل غیرطبیعی گلبول قرمز.
جمعبندی
همکاران ما در آزمایشگاه بیمارستان دامپزشکی مرکزی آمادهاند تا آزمایشهای خونی حیوان خانگی شما را با دقت بالا انجام دهند. برای مشاوره یا نوبتدهی میتوانید با پذیرش بیمارستان تماس بگیرید یا به بخش داخلی دامهای کوچک مراجعه کنید.
سوالات متداول
خیر. برای مثال محدودهی طبیعی هماتوکریت در سگ ۳۷ تا ۵۵ درصد است، در حالیکه در گربه ۲۴ تا ۴۵ درصد. به همین دلیل تفسیر نتیجهی CBC باید همیشه با در نظر گرفتن گونهی حیوان انجام شود.
برای خودِ CBC معمولاً نیازی نیست، اما اگر همراه با آزمایش بیوشیمی خون درخواست شده باشد، دامپزشک معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه میکند.
در بیشتر بیمارستانهای دامپزشکی مجهز، نتیجهی اولیهی CBC معمولاً در همان روز آماده میشود؛ در موارد اورژانسی حتی سریعتر.
CBC یک آزمایش غربالگری قدرتمند است، اما معمولاً بهتنهایی تشخیص قطعی نمیدهد. دامپزشک نتیجهی آن را در کنار معاینهی بالینی، سابقهی پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی (مثل بیوشیمی خون یا سونوگرافی) تفسیر میکند.
برای اطمینان از اینکه حیوان کمخونی، عفونت پنهان یا مشکل انعقادی ندارد که بتواند خطر بیهوشی و جراحی را افزایش دهد؛ این آزمایش بخش استاندارد ارزیابی پیش از هر جراحی است.
نه لزوماً. انحراف جزئی از محدوده میتواند ناشی از استرس، عدم ناشتایی یا حتی تفاوتهای آزمایشگاهی باشد. دامپزشک با نگاه به کل الگوی نتایج و علائم بالینی تصمیم میگیرد که آیا نیاز به بررسی بیشتر هست یا خیر.
44 دیدگاه
سلام سگ ما جراحی دندان داشت الان یه ماهه که از جراحی میگذره ولی همه اش دهنشو باز نگه میداره و مشخصه درد داره شب ها زوزه میکشه از درد مسکن میدم اما میترسم کلیه اش خراب بشه آزمایش cbc بدم عفونت مشخص میشه اگه باشه؟ یا تاثیر مسکن ها؟ واقعا نگرانم یه مشکلی براش پیش بیاد
سلام حتما سگر را برای معاین مجدد نزد دامپزشک متخصص دندان و داخلی ببرید تا از نزدیک معاینه شود. بله با معاینه و آزمایش و عکس برداری می توان تشخیص داد.
سلام گربه من چند روزی گم شد خوشبختانه پیداش کردیم بعد الان بهش غذا میدیم بالا میاره و حتی آب هم نمیخوره بردیمش دامپزشک براش آزمایش نوشت جوابش اومد چیز مشکوکی ندیدن تو آزمایش بعد گفت از استرس اینطوری شده آوردمش خونه حالش بدتر شده چیکار کنم؟
سلام محیط را برای گربه امن و راحت نگه دارید در صورتی که مشکل ادامه پیدا کرده مجددا گربه را به دامپزشک ببرید شاید نیاز به بستری داشته باشد.
سلام این آزمایش سی بی سی دقیقا چه مشکلاتی رو نشون میده؟ سگ ما اسهال بود یه هفته وقتی بردیمش براش آزمایش نوشتن همه چی خوب بود و اسهالشم گفتن از تغییر غذاشه
سلام لطفا به متن مقاله مراجعه کنید.
گربه ما زیاد مریض میشه و دامپزشک آزمایش سی بی سی نوشت که گلبول های سفید رو بررسی کنه ما بهش میتونیم مکمل تقویتی بدیم برای تقویت دستگاهه ایمنی که زیاد مریض نشه؟ هفته ای یه بار استفراغ میکنه بعد تا ۲۴ ساعت بی حاله
سلام بله داروهای تقویتی گاهی موثرند اما هر گونه دارو ومکمل را تحت نظر دامپزشک به گربه بخورانید.
سلام
ما اصلا اجازه نمیدیم گربه مون بره بیرون و خیلی مواظبشیم از نظر بهداشت و این مسایل حالا به نظرتون لازمه ببرمش برای چکاپ چون علامت بیماری هم نداره
سلام بله حداقل سالی یکبار چکاپ ببرید در صورت نیاز دامپزشک آزمایش تجویز می کند. برخی بیماری ها علایم پنهانی دارند و بهتر است رودتر و در همان مراحل اولیه شناسایی شوند.
سلام. گربه ام یه سری علایم مشکوکی داره که هنوز دامپزشک ها هم نتونستن بیماری رو تشخیص بدن cbc هم گرفتم می خواستمم ببینم میتونم جوابشو ایمیل کنم نظرتونو بگین؟
سلام اگر حضوری مراجعه کنید بهتر است.
سلام تو شهر ما کلینیک خوبی پیدا نمیشه میخواستم گربمو بیارم آزمایش بگیرن فقط چون زیاد نمیتونم بمونم میخواستم ببینم جواب آزمایش کی آماده بشه اگه بیام
سلام اگر کیس اورژانس باشد یکروزه آماده می شود اما برای اطلاع دقیق تر تلفنی تماس بگیرید.
سگ من بعضی وقتا بی حال میشه من فکر میکردم مشکل خونی باشه بردم آزمایش جواب نرمال بود میشه دقیقا بگین باید چه جور آزمایش های دیگه ای انجام بدیم؟
سلام سگ شما باید اول معاینه شود بدون معاینه دقیق نمی توان نظر داد.
سلام وقتتون بخیر. این آزمایش دقیقا برای اندازه گیری چی تجویز میشه؟ من هر سال سگم رو میبرم معاینه تا حالا دامپزشک اینو ننوشته براش
سلام برای اندازه گیری فاکتورهای خونی تجویز می شود.
سلام.یه پامر دارم که هر وقت میبرم معاینه دامپزشکی میترسه سروصا راه میندازه و تا یه مدت بعد هم بی قرار و عصبانیه تا حالا آزمایش نداده و این بار دامپزشک براش cbc نوشته با توجه به این که مشکل خاصی ندارم میتونم آزمایش رو انجام ندیم؟
سلام طبق تجویز دامپزشک عمل کنید.
سلام
یه پودل دارم سه ماهشه تا حالا نبردمش آزمایش مشکلی نداشته تا حالا به نظرتون هر چند وقت یه بار لازمه این آزمایش؟ پایان یکسالگی ببرم خوبه؟
سلام نیاز به آزمایش cbc بسته به سن و شرایط سلامتی حیوان متفاوت است. حیوانات سن پایین و سالم به طور کلی کمتر نیاز دارند و بله اگر پت شما مشکل خاصی ندارد سالی یکبار کافی است.
سلام من یه بچه گربه به سرپرستی گرفتم لازمه ببرم ازش آزمایش بگیرم؟ چون خیلی ضعیفه میترسم
سلام بله آزمایش cbc کمک می کند در مورد سلامت کلی حیوان و بیماری های زمینه ای اطلاعاتی به دست بیاورید.