آزمایش CBC در حیوانات خانگی (Complete Blood Count) یا شمارش کامل خون، یکی از پرکاربردترین آزمایشهای دامپزشکی است که برای ارزیابی سلامت عمومی بدن سگ و گربه و تشخیص اختلالات خونی استفاده میشود. این آزمایش تعداد و نوع سلولهای خونی -گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت- را اندازه میگیرد. نکتهی مهمی که کمتر گفته میشود این است که محدودهی طبیعی این پارامترها بین سگ و گربه فرق دارد؛ عددی که برای یک سگ نگرانکننده است، ممکن است برای یک گربه کاملاً طبیعی باشد. در ادامهی این مقاله، کاربردهای آزمایش CBC، زمان دقیق نیاز به آن، و جدول کامل محدودهی طبیعی هر پارامتر در سگ و گربه را میخوانید.
چرا دامپزشک آزمایش CBC در حیوانات خانگی درخواست میدهد؟
هموگرام که به آن شمارش کامل خون (CBC) هم گفته میشود، اطلاعات ارزشمندی دربارهی اجزای مختلف خون در اختیار دامپزشک میگذارد:
- تشخیص بیماریهای خونی: کمک به تشخیص کمخونی، انواع لوسمی، لنفوم و سایر اختلالات خونی
- ارزیابی سلامت عمومی: بررسی وضعیت کلی بدن پیش از هر تصمیم درمانی
- پیگیری اثربخشی درمان: مقایسهی تغییرات سلولهای خونی قبل و بعد از درمانهایی مثل شیمیدرمانی یا انتقال خون
- ارزیابی عوارض دارویی: برخی داروها روی تولید سلولهای خونی اثر منفی میگذارند که فقط با CBC قابلردیابی است
چه زمانی حیوان خانگی به آزمایش CBC نیاز دارد؟
آمادهسازی قبل از آزمایش
در بیشتر موارد، CBC نیازی به ناشتایی طولانی ندارد، اما اگر همراه با آزمایش بیوشیمی خون یا چربی خون درخواست شده باشد، دامپزشک معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی را توصیه میکند. نمونهی مورد نیاز، مقدار کمی خون وریدی است که نتیجهی اولیهی آن معمولاً در همان روز آماده میشود.
پارامترهای گلبول قرمز خون (RBC)
- هموگلوبین (Hgb): پروتئین حامل اکسیژن در گلبول قرمز. سطح پایین آن (کمخونی) میتواند نشانهی کمبود آهن، از دستدادن خون یا بیماری زمینهای باشد؛ سطح بالا میتواند نشانهی کمآبی بدن یا بیماری ریوی باشد.
- هماتوکریت (Hct یا PCV): درصد گلبول قرمز در حجم کل خون. پایینبودن آن هم نشانهی کمخونی است؛ بالابودنش میتواند از کمآبی بدن ناشی شود.
- شمارش RBC: تعداد واقعی گلبولهای قرمز در واحد حجم خون.
جدول محدودهی طبیعی CBC در سگ و گربه
یکی از نکاتی که در تفسیر CBC اغلب نادیده گرفته میشود، تفاوت محدودهی طبیعی بین سگ و گربه است. جدول زیر این تفاوت را نشان میدهد:
| پارامتر | محدودهی طبیعی در سگ | محدودهی طبیعی در گربه |
|---|---|---|
| WBC (گلبول سفید) | ۶٬۰۰۰ تا ۱۷٬۰۰۰ در میکرولیتر | ۵٬۵۰۰ تا ۱۹٬۵۰۰ در میکرولیتر |
| RBC (گلبول قرمز) | ۵.۵ تا ۸.۵ میلیون در میکرولیتر | ۵ تا ۱۱ میلیون در میکرولیتر |
| هموگلوبین (Hgb) | ۱۲ تا ۱۸ گرم بر دسیلیتر | ۸ تا ۱۵ گرم بر دسیلیتر |
| هماتوکریت (Hct) | ۳۷ تا ۵۵ درصد | ۲۴ تا ۴۵ درصد |
| پلاکت | ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۵۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر | ۱۵۰٬۰۰۰ تا ۵۰۰٬۰۰۰ در میکرولیتر |
| MCV | ۶۰ تا ۷۴ فمتولیتر | ۳۹ تا ۵۲ فمتولیتر |
| نوتروفیل | ۳٬۰۰۰ تا ۱۱٬۸۰۰ (۶۰-۸۰٪) | ۲٬۵۰۰ تا ۱۲٬۸۰۰ (۳۵-۷۸٪) |
| لنفوسیت | ۱٬۰۰۰ تا ۴٬۸۰۰ (۱۲-۳۰٪) | ۱٬۵۰۰ تا ۷٬۰۰۰ (۲۰-۵۵٪) |
این اعداد میانگین منابع مرجع دامپزشکی هستند و ممکن است بین آزمایشگاههای مختلف کمی متفاوت باشند؛ همیشه محدودهی چاپشدهی روی برگهی همان آزمایشگاه ملاک تفسیر دامپزشک است.
پارامترهای گلبول سفید خون (WBC) و شمارش افتراقی
شمارش کل WBC: افزایش تعداد گلبول سفید (لکوسیتوز) میتواند نشانهی عفونت، التهاب یا برخی انواع لوسمی باشد؛ کاهش آن (لکوپنی) میتواند نشانهی اختلال مغز استخوان، عفونت ویروسی یا اثر جانبی برخی داروها باشد.
شمارش افتراقی WBC یعنی بررسی نسبت هرکدام از انواع گلبول سفید بهطور جداگانه:
نوتروفیلها
فراوانترین نوع گلبول سفید که مسئول مبارزه با عفونتهای باکتریاییاند. افزایش آنها (نوتروفیلی) میتواند نشانهی عفونت باکتریایی، التهاب یا حتی استرس باشد؛ کاهش آنها (نوتروپنی) میتواند نشانهی عفونت ویروسی یا اختلال مغز استخوان باشد.
لنفوسیتها
نقش کلیدی در پاسخ ایمنی به ویروسها دارند. افزایش لنفوسیتها (لنفوسیتوز) میتواند نشانهی عفونت ویروسی یا التهاب مزمن باشد؛ کاهش آن (لنفوپنی) میتواند نشانهی ضعف سیستم ایمنی یا استرس شدید باشد.
مونوسیتها، ائوزینوفیلها و بازوفیلها
مونوسیتها در فاگوسیتوز و پاسخ ایمنی به عفونتهای مزمن نقش دارند. ائوزینوفیلها معمولاً با واکنشهای آلرژیک و عفونتهای انگلی افزایش مییابند. افزایش بازوفیل نادر است و بیشتر در بررسیهای تکمیلی اهمیت پیدا میکند.
پلاکتها
پلاکتها مسئول لختهشدن خون هستند. تعداد کم پلاکت (ترومبوسیتوپنی) میتواند نشانهی اختلالات خونریزی، اختلال مغز استخوان یا اثر جانبی برخی داروها باشد؛ تعداد بالای آن (ترومبوسیتوز) میتواند نشانهی التهاب یا عفونت باشد.
رتیکولوسیت؛ کلید تشخیص نوع کمخونی
چرا گاهی نتیجهی آزمایش با علائم همخوانی ندارد؟
چند عامل میتوانند نتیجهی CBC را موقتاً تحتتأثیر قرار دهند، بدون اینکه لزوماً نشانهی بیماری باشند:
- استرس و اضطراب حین نمونهگیری: میتواند WBC و نوتروفیل را بهطور موقت بالا نشان دهد
- کمآبی بدن: میتواند RBC و هماتوکریت را کاذب بالا نشان دهد
- عدم ناشتایی: میتواند برخی پارامترها مثل MCHC را تحتتأثیر قرار دهد
- نژاد: برخی نژادها (مثل سگهای تازی/گریهاوند) بهطور طبیعی هماتوکریت بالاتری دارند
به همین دلایل، دامپزشک همیشه نتیجهی CBC را در کنار علائم بالینی، سابقهی پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی تفسیر میکند، نه بهتنهایی. در بسیاری از موارد، همراه با CBC، بررسی میکروسکوپی مستقیم لام خون (که به آن Blood Smear هم گفته میشود) هم انجام میشود؛ این بررسی به دامپزشک اجازه میدهد شکل واقعی سلولهای خونی را زیر میکروسکوپ ببیند، چیزی که دستگاه شمارش خودکار بهتنهایی نشان نمیدهد -مثلاً وجود انگلهای خونی یا شکل غیرطبیعی گلبول قرمز.
جمعبندی
همکاران ما در آزمایشگاه بیمارستان دامپزشکی مرکزی آمادهاند تا آزمایشهای خونی حیوان خانگی شما را با دقت بالا انجام دهند. برای مشاوره یا نوبتدهی میتوانید با پذیرش بیمارستان تماس بگیرید یا به بخش داخلی دامهای کوچک مراجعه کنید.
سوالات متداول
خیر. برای مثال محدودهی طبیعی هماتوکریت در سگ ۳۷ تا ۵۵ درصد است، در حالیکه در گربه ۲۴ تا ۴۵ درصد. به همین دلیل تفسیر نتیجهی CBC باید همیشه با در نظر گرفتن گونهی حیوان انجام شود.
برای خودِ CBC معمولاً نیازی نیست، اما اگر همراه با آزمایش بیوشیمی خون درخواست شده باشد، دامپزشک معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه میکند.
در بیشتر بیمارستانهای دامپزشکی مجهز، نتیجهی اولیهی CBC معمولاً در همان روز آماده میشود؛ در موارد اورژانسی حتی سریعتر.
CBC یک آزمایش غربالگری قدرتمند است، اما معمولاً بهتنهایی تشخیص قطعی نمیدهد. دامپزشک نتیجهی آن را در کنار معاینهی بالینی، سابقهی پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی (مثل بیوشیمی خون یا سونوگرافی) تفسیر میکند.
برای اطمینان از اینکه حیوان کمخونی، عفونت پنهان یا مشکل انعقادی ندارد که بتواند خطر بیهوشی و جراحی را افزایش دهد؛ این آزمایش بخش استاندارد ارزیابی پیش از هر جراحی است.
نه لزوماً. انحراف جزئی از محدوده میتواند ناشی از استرس، عدم ناشتایی یا حتی تفاوتهای آزمایشگاهی باشد. دامپزشک با نگاه به کل الگوی نتایج و علائم بالینی تصمیم میگیرد که آیا نیاز به بررسی بیشتر هست یا خیر.
44 دیدگاه
دوتا دامپزشک از سگم آزمایش گرفتن که متاسفانه هیچکدومشون قبل اینکار بمن نگفتن باید ناشتا باشه و دومین بار این قضیه رو من متوجه شدم و مجدد باید تکرار شه آزمایشش.سوالم اینه در فاصله زمانی ۲-۳ ماه اگر ۳ بار خون گرفته شه مشکلی برای سگم پیش نمیاد انجام بدم؟و اینکه در ازمایش اول دکتر گفت مشکل کلیه مطرحه ولی با توجه به ناشتا نبودنش آیا میتونه کلا نتیجه آزمایش اشتباه بوده باشه؟
سلام
وقت بخیر
بله بهتر هست قبل از ازمایش بیوشیمیایی حیوان شما حدود ۱۰ ساعت ناشتا باشد.
اگرچه در صورتی که ناشتا نباشد باز هم مشکلات کلیه قابل تشخیص هستند. اما فاکتور های خونی در صورت ناشتا بودن دقیق تر میباشند.
در صورتیکه طی ۳ ماه ازمایش از سگ شما گرفته شود مشکلی بوجود نمی اید. اما اگر سگ شما به دلیل نارسایی کلیه دچار کم خونی شده باشد بهتر هست از شربت های اهن مثل فروگلوبین استفاده بفرمایید.
سلام یک گربه 2/5ساله دارم. دکتر براش آزمایش های بیوشیمی نوشته ولی الان آزمایشگاه دامپزشکی که همیشه میبرم دستگاه شون در حال تعمیر هست، گفتند شنبه نمونه بیارید. چقدر میتونم نمونه خونش را در یخچال بذارم؟
سلام وقت بخیر
نمونه خون نباید مدت زیاد داخل یخچال بماند و باید در همان ساعات اول خون گیری سرم خون توسط سانتریفیوژ جدا گردد.
تو این آزمایش چقدر خون میگیرن از گربه؟ یه اسکاتیش دارم مشکل کلیه پیدا کرده دکتر هر ماه براش این ازمایشو مینوسه روند درمانو چک کنه ولی من میترسم ضرر داشته باشه
سلام اگر دامپزشک تشخیص داده که باید هر ماه آزمایش انجام شود طبق تشخیص عمل کنید و نگران نباشید.
سلام وقتتون بخیر
گربه ۳ ساله ای دارم و تا حالا چندبار معاینه بردم دامپزشک تا حالا براش ننوشته این آزمایش رو لازمه انجام بشه سالانه؟
سلام بله برای چکاپ سالانه لازم است هر سال انجام شود.
گربه ما خیلی لاغر و ضعیفه اصلا برای همین کمبود وزن شدیدش براش ازمایش نوشت دامپزشکش میترسم ببریم آزمایش ضعف کنه. این روش دردناکه؟ بیحس میکنن محل رو؟
سلام این آزمایش یک روش خونگیری سریع است که در لحظه سوزش خفیفی دارد اما دردناک نیست.
سلام من سگمو تازه عقیم کرده بودم بعد بردمش دکتر چک کنه جای جراحی رو و همونجا براش آزمایش نوشت من بردم انجام دادم و دکتر نتیجه رو دید و یه مقدار دارو داد حالا من نگرانم مسکن هایی که بعد جراحی تجویز شده بود رو دادم به سگم و رو نتیجه آزمایش تاثیر نگذاشته باشه؟
سلام هر گونه مشکل پزشکی و داروی مصرفی ممکن است روی نتیجه آزمایش تاثیرگذار باشد مثلا واکسیناسیونی که اخیرا انجام شده، استرس، کم آبی و حتی مسکن. به دامپزشک دارو و مقدار مصرف را اطلاع بدهید.
یه شیتزو یک ساله دارم که زیاد میخوابه دامپزشک گفت مشکوکه به کم خونی و براش دارو داد نباید اول آزمایش میگرفت؟
سلام بله برای تشخیص باید آزمایش گرفته شود.
سلام سگ من اسهال مزمن داره دامپزشک براش آزمایش سی بی سی نوشت و جوابشو بردم دارو داد اما فایده نداشت و حالش بهتر نشد میشه راهنمایی کنید که چطوری باید خودم آزمایشو تفسیر کنم؟
سلام تفسیر آزمایش نیار به دانش تخصصی دارد. لطفا از یک دامپزشک بخواهید اینکار را انجام دهد.
سلام من یه سگ ۸ ساله دارم هر چند وقت یه بار باید ببرمش آزمایش انجام بده؟
سلام تجویز بستگی به شرایط بدنی سگ دارد. دامپزشکی که پت را معینه می کند بهترین شخصی است که می تواند نظر بدهد.
سلام
میشه لطفا بگین آزمایش Cbc چقدر دقیقه یعنی همین آزمایش به تنهایی کافیه برای تشخیص بیماری؟
سلام آزمایش اگر در یک آزمایشگاه مجهز و با پرسنل کارآمد انجام شود نتیججه دقیقی دارد. اینکه به تنهایی کافی است یا خیر بستگی به نوع بیماری و تشخیص دامپزشک دارد.