علائم هاری در حیوانات

هاری یکی از خطرناک‌ترین بیماری‌های ویروسی مشترک میان انسان و حیوان (مثلا بیماری مشترک بین انسان و سگ) است که پس از بروز علائم تقریباً همیشه مرگبار خواهد بود. شناخت به‌موقع علائم هاری در حیوانات، هم برای حفاظت از سلامت عمومی و هم برای رفاه حیوانات اهمیت حیاتی دارد. هرچند علائم این بیماری در گونه‌های مختلف کمی متفاوت است، اما تغییرات رفتاری ناگهانی و فلج پیش‌رونده از بارزترین نشانه‌ها در تمامی گونه‌ها هستند.

تغییرات رفتاری اولیه

نخستین علائم هاری معمولاً به‌صورت تغییرات رفتاری مبهم ظاهر می‌شوند:

• بی‌اشتهایی ناگهانی
• اضطراب، بی‌قراری یا ترس بی‌دلیل
• تحریک‌پذیری و پرخاشگری
• بیش‌فعالی غیرعادی (حتی بروز حالت‌های غیرطبیعی مثل نعوظ پایدار در نرها)
• گوشه‌گیری و تمایل به تنهایی

در این مرحله ممکن است حیوان صداهای غیرمعمول تولید کند، تغییر در خلق‌وخو داشته باشد یا رفتاری پرخاشگرانه از خود نشان دهد. حیوانات وحشی نیز ممکن است ترس طبیعی خود از انسان را از دست بدهند و در ساعات غیرمعمول روز (مثلاً روز روشن) دیده شوند.

مراحل بالینی بیماری

علائم هاری را معمولاً به سه مرحله تقسیم می‌کنند، اگرچه این تقسیم‌بندی در عمل همیشه دقیق نیست:

۱. مرحله مقدماتی (Prodromal):
 این مرحله ۱ تا ۳ روز طول می‌کشد و شامل علائم غیراختصاصی مانند بی‌حالی و تغییرات رفتاری خفیف است.

۲. مرحله خشم یا هیجانی (Furious):
 حیوانات در این دوره بسیار تحریک‌پذیر و تهاجمی می‌شوند. سگ‌ها، گربه‌ها یا حیوانات وحشی ممکن است بی‌دلیل حمله کنند، اشیای غیرخوراکی مانند چوب یا سنگ را ببلعند یا قفس خود را بجوند. در این حالت، حیوانات احتیاط طبیعی خود را از دست می‌دهند و ممکن است به انسان یا سایر حیوانات حمله کنند.

۳. مرحله فلجی (Paralytic):
 این مرحله با ضعف و فلج عضلات گلو و فک همراه است که منجر به ریزش بزاق شدید و ناتوانی در بلع می‌شود. در سگ‌ها افتادگی فک تحتانی رایج است. حیوانات در این فاز معمولاً رفتار تهاجمی ندارند، اما فلج به سرعت پیشرفت کرده و در نهایت منجر به کما و مرگ می‌شود.

تفاوت علائم در گونه‌های مختلف

• سگ‌ها و گربه‌ها: تغییر ناگهانی رفتار، پرخاشگری شدید، گاز گرفتن بی‌مورد و در ادامه فلج دستگاه تنفسی.
• گاوها: توقف ناگهانی تولید شیر، تغییر حالت چهره به صورت هوشیار و عصبی، و سر و صدای غیرعادی تا پیش از مرگ.
• اسب‌ها و تک‌سمی‌ها: بی‌قراری شدید و حرکات مشابه قولنج (کولیک)، که می‌تواند موجب اشتباه در تشخیص شود. اسب‌های مبتلا ممکن است به اطرافیان حمله کنند و به دلیل قدرت بدنی خطر جدی ایجاد کنند.
• حیوانات وحشی (روباه، شغال، راکون، اسکانک): از دست دادن ترس طبیعی از انسان، فعالیت در روز و رفتارهای غیرعادی مثل ورود به حیاط خانه یا حمله به حیوانات خانگی.
• خفاش‌ها: پرواز در روز، افتادن روی زمین و ناتوانی در پرواز یا حمله مستقیم به انسان و حیوانات.
• جوندگان و خرگوش‌ها: به‌ندرت به هاری مبتلا می‌شوند، اما در شرایط خاص باید هر مورد مشکوک بررسی شود.

جمع‌بندی

هاری یک بیماری کشنده است که علائم آن در حیوانات می‌تواند بسیار متنوع باشد، اما تغییرات رفتاری ناگهانی و فلج پیش‌رونده از نشانه‌های کلیدی هستند. هر حیوان وحشی یا خانگی که رفتار غیرمعمولی از خود نشان دهد باید مشکوک به هاری در نظر گرفته شود تا از انتقال بیماری به انسان جلوگیری شود. به همین دلیل، آگاهی‌رسانی به جوامع، واکسیناسیون منظم حیوانات و مراجعه فوری به مراکز درمانی در صورت گزش حیوانات مشکوک، مهم‌ترین راهکارها برای مقابله با این بیماری مرگبار هستند.

دست‌اندرکاران حوزه دامپزشکی برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد هاری می‌توانند به گزارش‌ها و ویدیوهای کنفرانس ملی روز جهانی هاری در سال ۱۴۰۲ مراجعه و یا در رویداد پیش‌رو به مناسبت روز جهانی هاری ۱۴۰۴ در ایران که با مشارکت بیمارستان دامپزشکی مرکزی برگزار می‌شود، شرکت کنند.

سوالات متداول

۱. اولین نشانه‌های هاری در حیوانات چیست؟
معمولاً تغییرات رفتاری مبهم مانند بی‌اشتهایی ناگهانی، بی‌قراری، تحریک‌پذیری یا گوشه‌گیری. این علائم در روزهای ابتدایی بیماری دیده می‌شوند.

۲. آیا همه حیوانات مبتلا رفتار پرخاشگرانه نشان می‌دهند؟
خیر. بعضی حیوانات وارد مرحله فلجی می‌شوند و بدون پرخاشگری خاص، دچار ضعف، ریزش بزاق شدید و ناتوانی در بلع می‌گردند.

۳. هاری در سگ‌ها و گربه‌ها بیشتر به چه صورت دیده می‌شود؟
در سگ‌ها تغییر رفتار ناگهانی، حملات غیرقابل پیش‌بینی و سپس فلج شایع است. گربه‌ها نیز ممکن است به طور ناگهانی بسیار تهاجمی شوند و سپس دچار ضعف شوند.

۴. آیا حیوانات وحشی مثل روباه یا شغال هم می‌توانند علائم غیرمعمول داشته باشند؟
بله. معمولاً این حیوانات ترس طبیعی از انسان را از دست می‌دهند و ممکن است در روز روشن به محیط‌های انسانی وارد شوند یا به حیوانات خانگی حمله کنند.

۵. اگر حیوانی علائم مشکوک نشان دهد چه باید کرد؟
 باید فوراً حیوان ایزوله شود، تماس مستقیم با آن قطع گردد و موضوع به نزدیک‌ترین مرکز دامپزشکی یا بهداشتی اطلاع داده شود. تماس مستقیم با بزاق یا زخم حیوان بسیار خطرناک است.

۶. آیا امکان درمان حیوان مبتلا به هاری وجود دارد؟
خیر. متأسفانه هاری پس از بروز علائم تقریباً همیشه کشنده است. تنها راه پیشگیری، واکسیناسیون منظم و رعایت اصول بهداشتی در برخورد با حیوانات مشکوک است.

منبع: msdvetmanua