اگر تجربه نگهداری مرغهای خانگی یا پرورش گلههای کوچک را داشته باشید، احتمالاً نام بیماری مارک به گوشتان خورده است؛ بیماریای که بسیاری از مرغداران از آن واهمه دارند. دلیل این نگرانی کاملاً قابل درک است؛ زیرا مارک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که میتواند بدون هشدار جدی، بخش بزرگی از گله را درگیر کند.
در بسیاری از موارد، مرغدار زمانی متوجه مشکل میشود که پرندهای جوان دچار فلجی، کاهش وزن یا بیحالی شدید شده است. از آنجا که درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، شناخت زودهنگام، پیشگیری و مدیریت صحیح تنها راههای کنترل آن هستند. در این مقاله بهصورت مرحلهبهمرحله بررسی میشود این بیماری چیست، چگونه منتقل میشود، چه علائمی دارد و در صورت بروز، چه اقداماتی باید انجام داد.
بیماری مارک چیست و چرا خطرناک محسوب می شود؟
مارک یک بیماری ویروسی است که توسط نوعی هرپسویروس پرندگان ایجاد میشود. این ویروس پس از ورود به بدن پرنده، لنفوسیتها (نوعی گلبول سفید) را درگیر میکند و باعث تکثیر غیرطبیعی آنها میشود. به همین دلیل، این ویروس اغلب بهعنوان نوعی سرطان ویروسی در مرغها شناخته میشود.
این بیماری بیشتر پرندگان جوان، معمولاً در بازه سنی ۶ تا ۲۰ هفتگی را مبتلا میکند. شدت بیماری میتواند از علائم خفیف تا تلفات بالا متغیر باشد. خطر اصلی مارک در این است که ویروس آن بهشدت مقاوم و مسری است و در محیط مرغداری میتواند مدت طولانی باقی بماند.
ویروس مارک چگونه در گله مرغ ها پخش می شود؟
این ویروس یکی از مقاومترین ویروسهای طیور است و بهراحتی از گلهای به گله دیگر منتقل میشود و عمدتاً در فولیکولهای پر تجمع پیدا میکند و همراه با شوره و ذرات ریز پر وارد محیط میشود.
ذرات ویروسی میتوانند:
- در گرد و غبار بستر و سالن باقی بمانند
- از طریق هوا جابهجا شوند
- با کفش، لباس، تجهیزات و حتی دست انسان منتقل شوند
نکته مهم این است که این ویروس میتواند ماهها در محیط زنده بماند و همین موضوع کنترل آن را دشوار میکند، بهویژه در مرغداریهایی که قبلاً آلوده بودهاند.
علائم این بیماری در مرغ ها چگونه بروز می کند؟
علائم بیماری مارک بسته به نوع درگیری و شدت بیماری متفاوت است. در برخی موارد، علائم بهتدریج ظاهر میشوند و در برخی دیگر، پیشرفت بیماری سریع است.
درگیری عصبی و فلجی
یکی از شناختهشدهترین نشانههای مارک، فلجی پیشرونده است. معمولاً پرنده بهصورت غیرعادی مینشیند؛ یک پا به جلو کشیده شده و پای دیگر زیر بدن جمع میشود. این حالت به دلیل درگیری عصب سیاتیک ایجاد میشود و اغلب به ناتوانی در حرکت و دسترسی به غذا و آب منجر میگردد.
درگیری احشایی و تومورها
در برخی پرندگان، ویروس باعث ایجاد تومور در اندامهای داخلی مانند کبد، طحال، قلب، تخمدانها، کلیه یا ریه میشود. این نوع درگیری معمولاً با کاهش وزن، ضعف عمومی و مرگ تدریجی همراه است.
- بیشتر بخوانید: انواع سرطان ها و تومورها در پرندگان
درگیری چشمی
در فرم چشمی بیماری، رنگ چشم به خاکستری تغییر میکند و شکل عنبیه دچار تغییر میشود. این حالت میتواند باعث کاهش بینایی یا نابینایی کامل شود.
درگیری پوستی
در این حالت، فولیکولهای پر متورم میشوند و بهصورت برجستگیهایی روی پوست دیده میشوند که گاهی به ضایعات پوستهپوسته تبدیل میشوند.
تشخیص آن چگونه انجام می شود؟
تشخیص قطعی بیماری مارک در مرغ ها معمولاً با کالبدگشایی پرندگان تلفشده و بررسی ضایعات داخلی انجام میشود. مشاهده تومورها، درگیری اعصاب و تطبیق علائم بالینی با سابقه گله، نقش مهمی در تشخیص دارد. آزمایشهای تخصصی نیز میتوانند تشخیص را تأیید کنند.
درمان و پیشگیری
در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای بیماری مارک وجود ندارد. پس از ابتلای پرنده، امکان حذف ویروس از بدن یا بهبود کامل وجود ندارد. به همین دلیل، تمام تمرکز مدیریت این بیماری بر پیشگیری است.
پیشگیری مؤثر از این ویروس نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است. مهمترین اصل، واکسیناسیون جوجهها در یکروزهگی یا حتی داخل تخم است. واکسن از ابتلا جلوگیری کامل نمیکند، اما شدت بیماری و تلفات را بهشدت کاهش میدهد.
در کنار واکسیناسیون، رعایت موارد زیر ضروری است:
- نگهداری جوجهها بهصورت جداگانه تا تکمیل ایمنی
- رعایت بهداشت و تهویه مناسب سالن
- اجرای اصول بیوسکیوریتی
- محدودکردن ورود افراد و تجهیزات آلوده
- ایزولهکردن سریع پرندگان مشکوک
اگر گله به بیماری مارک مبتلا شد چه باید کرد؟
در صورت مشاهده علائم مشکوک، همکاری با دامپزشک ضروری است. جابهجایی پرندگان باید متوقف شود و گله برای مدت طولانی قرنطینه گردد. ورود جوجههای جدید یا واکسینهنشده به محیط آلوده، خطر بروز مجدد بیماری را افزایش میدهد.
تمیزکاری کامل، حذف گرد و غبار، پر و مدفوع و ضدعفونی سطوح غیرمتخلخل با مواد مناسب توصیه میشود. در بسیاری از موارد، برخی مرغداران تصمیم میگیرند گله آلوده را حذف کرده و فعالیت را با پرندگان واکسینهشده و محیط جدید آغاز کنند.
برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت نوبت دامپزشکی با همکاران ما در بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید.
سوالات پرتکرار
۴. اگر یک مرغ مبتلا شود، کل گله در خطر است؟
۵. این ویروس چه مدت در محیط باقی میماند؟
