سندرم کاهش تخم گذاری (Egg Drop Syndrome ’76) که به اختصار EDS ’76 نامیده میشود، یک بیماری ویروسی مهم در مرغهای تخمگذار است که باعث تولید تخمهایی با پوسته نازک، نرم، کمرنگ یا حتی بدون پوسته میشود؛ در حالی که مرغ ظاهراً سالم به نظر میرسد.
این بیماری نخستینبار در دههی ۱۹۷۰ میلادی در مرغهای تخمگذار صنعتی شناسایی شد و از آن زمان یکی از عوامل اقتصادی مهم در صنعت طیور محسوب میشود. باید توجه داشت که EDS ’76 با بیماری مشابهی که در اردکها دیده میشود (Duck Egg Drop Syndrome) تفاوت دارد و عامل آن از خانوادهی ویروسهای متفاوتی است.
در این مقاله به سندرم کاهش تخم گذاری در مرغ ها؛ علت و راه پیشگیری و سایر نکاتی که باید بدانید میپردازیم.
علت کاهش کیفیت تخم مرغ ها
عامل ایجادکنندهی سندرم کاهش کیفیت تخم گذاری در مرغ ها، ویروس آتادنوویروس اردک نوع ۱ (Duck adenovirus 1) است که به نام ویروس EDSV نیز شناخته میشود. این ویروس از جنس Atadenovirus بوده و دارای DNA دو رشتهای است. ویروس بهطور طبیعی در اردکها و غازها وجود دارد، اما شواهدی از آلودگی در مرغابیها، لکلکها، جغدها، قوها و بلدرچینها نیز گزارش شده است.
ویروس در تخمهای بارور اردک و غاز و در سلولهای کبد جنین آنها بهخوبی رشد میکند ولی در تخمهای مرغ یا سلولهای پستانداران رشد نمیکند. EDS ویروسی مقاوم است و در دمای ۵۶ درجه سانتیگراد تا ۳ ساعت زنده میماند و نسبت به اسید و قلیا مقاوم است، اما با فرمالدهید و گلوتارآلدهید ۰٫۵٪ غیرفعال میشود.
نحوه انتقال سندرم
میزبانهای طبیعی این ویروس اردکها و غازها هستند. باور بر این است که ویروس از طریق واکسنی آلوده که در سلولهای جنین اردک تهیه شده بود به مرغها منتقل شده است. پس از آن، ویروس در مرغها تثبیت شد و باعث کاهش کیفیت پوسته تخم و ضرر اقتصادی شد.
سه الگوی اصلی بیماری در مرغها شناخته شده است:
- EDS کلاسیک:
انتقال عمودی (از طریق تخم) از مرغ مادر به جوجه. ویروس در بدن جوجه نهفته میماند و هنگام بلوغ فعال میشود. - EDS آندمیک:
انتقال افقی بین مرغها در زمان تخمگذاری. این حالت معمولاً در مرغداریهای صنعتی دیده میشود و اغلب از طریق سینیهای جمعآوری تخم آلوده یا وسایل مشترک انتقال مییابد. - EDS پراکنده (اسپورادیک):
آلودگی تصادفی بهدلیل تماس مرغها با اردکها یا آب آلوده به فضولات پرندگان وحشی.
علاوه بر این، ویروس میتواند از طریق تخم آلوده، مدفوع، تجهیزات و کامیونها منتقل شود.
راه بیماری زایی
این ویروس پس از ورود به بدن مرغ، ابتدا در مخاط بینی تکثیر کمی دارد و سپس وارد جریان خون شده و در بافتهای لنفاوی و در نهایت در غدهی پوستهساز تخم بهشدت تکثیر مییابد. ویروس در سلولهای اپیتلیال غده پوستهساز نفوذ میکند و باعث بزرگی هسته، التهاب و تخریب سلولها میشود. نتیجه این فرآیند، اختلال در تشکیل پوسته تخممرغ است.
تغییرات در کیفیت پوسته معمولاً بین ۸ تا ۱۸ روز پس از آلودگی دیده میشود. در این زمان، ترشحات رحمی و مدفوع حاوی مقدار زیادی ویروس هستند.
این بیماری چه علائمی دارد؟
در گلههای سالم و بدون آنتیبادی، اولین علامت بیماری، تولید تخمهای کمرنگ با پوسته نازک یا نرم است. ممکن است مرغها چند روز قبل از ظاهر شدن این تغییرات، کمی بیحال یا بیاشتها شوند.
تخمهای بدون پوسته یا نرم معمولاً توسط مرغها خورده میشوند یا زیر پا له میشوند، بنابراین در صورت عدم بررسی دقیق ممکن است متوجه کاهش تولید نشویم.
در واقع، تعداد تخمها کاهش چندانی نمییابد، بلکه تعداد تخمهای قابلفروش تا ۱۰ تا ۴۰ درصد کم میشود.
برخلاف برخی بیماریها مثل نیوکاسل یا برونشیت عفونی، در EDS ’76 هیچ علامت تنفسی یا تغییر در کیفیت داخلی تخم وجود ندارد.
تشخیص مشکل کاهش کیفیت تخم در مرغ ها
نشانهی اصلی بیماری، تولید تخمهای نازکپوسته یا بیپوسته در گلهای سالم است. در مراحل اولیه ممکن است اسهال خفیف یا بیحالی دیده شود.
آزمایشهای تشخیصی
- تست مهار هماگلوتیناسیون (HI test) و الایزا (ELISA) برای تشخیص آنتیبادی ضد ویروس
- PCR برای تشخیص DNA ویروس
- جداسازی ویروس از سلولهای جنینی اردک یا غاز
برای تشخیص دقیق، باید از مرغهایی که تخم غیرطبیعی تولید کردهاند نمونه گرفته شود.
کنترل و پیشگیری
در حال حاضر درمان خاصی برای EDS ’76 وجود ندارد، اما بیماری قابلپیشگیری است.
روش های کنترل:
- استفاده از تجهیزات اختصاصی برای هر مرغداری یا ضدعفونی کامل سینیها و قفسها
- جداسازی مرغها از پرندگان آبزی مانند اردک و غاز
- ضدعفونی آب آشامیدنی (کلرزنی در صورت احتمال آلودگی)
واکسیناسیون مرغ ها برای پیشگیری از مشکل کاهش کیفیت تخم
واکسنهای غیرفعالشده موجود هستند و اگر در سن ۱۴ تا ۱۸ هفتگی تزریق شوند، از بروز بیماری جلوگیری میکنند. این واکسنها مانع کامل از دفع ویروس نمیشوند، اما شدت بیماری و انتقال را بهطور چشمگیری کاهش میدهند.
خلاصه مطلب
سندرم کاهش تخم گذاری ۱۹۷۶ یکی از بیماریهای اقتصادی مهم در مرغهای تخمگذار است که توسط ویروس آتادنوویروس اردک نوع ۱ ایجاد میشود. این بیماری با کاهش کیفیت پوسته تخممرغ همراه است اما در مرغهای آلوده علائم ظاهری شدیدی دیده نمیشود.
تشخیص سریع و واکسیناسیون بهموقع میتواند از گسترش بیماری در مرغداریها جلوگیری کند. کنترل بهداشتی و جداسازی پرندگان از منابع آبی آلوده نیز نقش کلیدی در پیشگیری دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر و واکسیناسیون پرنده، با پذیرش بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید. این بیمارستان دامپزشکی شبانه روزی در تهران فعالیت میکند؛ بنابراین در هر ساعتی از شبانه روز میتوانید به این بیمارستان مراجعه کنید.
سوالات متداول
۱. بیماری Egg Drop Syndrome چیست و چرا به آن “EDS ’76” میگویند؟
EDS ’76 یک بیماری ویروسی است که باعث تولید تخمهای نازک یا بدون پوسته در مرغهای سالم میشود. عدد ۱۹۷۶ به سالی اشاره دارد که این بیماری برای نخستینبار شناسایی شد.
۲. چه پرندگانی به EDS مبتلا میشوند؟
این ویروس در اصل در اردکها و غازها وجود دارد اما میتواند مرغها و بلدرچینها را نیز آلوده کند.
۳. آیا بیماری برای انسان خطرناک است؟
خیر، ویروس EDS مختص پرندگان است و هیچ شواهدی از انتقال به انسان گزارش نشده است.
۴. آیا واکسن برای پیشگیری وجود دارد؟
بله. واکسنهای غیرفعالشده در سن ۱۴ تا ۱۸ هفتگی تزریق میشوند و بهطور مؤثر از گسترش بیماری جلوگیری میکنند.
۵. از کجا بفهمیم گله به EDS مبتلا شده است؟
اگر در گلهای سالم، تخمهای نرم، بیپوسته یا کمرنگ مشاهده شود، باید نمونهگیری آزمایشگاهی برای تشخیص ویروس انجام شود.
۶. آیا تخمهای آلوده قابل مصرف هستند؟
تخمهایی که فقط پوسته نازک دارند معمولاً از نظر داخلی سالماند، اما برای فروش صنعتی مناسب نیستند. تخمهای بدون پوسته نباید مصرف شوند.
منبع: msdvetmanual
