همسترها، با ظاهر دوستداشتنی و جثه کوچکشان، جای خود را در برخی خانهها باز کردهاند. با این حال، صاحبان این موجودات دوستداشتنی باید از این نکته آگاه باشند که همسترها، مانند سایر حیوانات خانگی، میتوانند ناقل برخی عوامل بیماریزا باشند که به انسان نیز منتقل میشوند (بیماریهای مشترک یا زئونوز).
هدف این مقاله، ارائه اطلاعات جامع و کاربردی به منظور حفظ سلامت این حیوان خانگی و جلوگیری از انتقال بیماری های مشترک بین همستر و انسان است.
رایج ترین بیماری های مشترک بین همستر و انسان
در این بخش، به معرفی شایع ترین بیماریهایی که همسترها میتوانند به انسان منتقل کنند، میپردازیم.
۱. سالمونلوزیس
سالمونلوزیس یک عفونت باکتریایی است که توسط باکتری Salmonella ایجاد میشود. این باکتری در دستگاه گوارش حیوانات یافت شده و حتی در همسترهای سالم نیز میتواند وجود داشته باشد.
- علائم بیماری: در انسان شامل اسهال شدید (که گاهی با خون همراه است)، گرفتگی و درد شکم، تب، حالت تهوع و استفراغ است. این عفونت میتواند در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، کودکان و سالمندان منجر به عوارض جدیتری مانند کمآبی شدید شود.
- طرز انتقال و راه پیشگیری: این بیماری عمدتاً از طریق تماس مستقیم با مدفوع آلوده همستر و سپس لمس دهان، بینی یا چشمها منتقل میشود. همچنین، مصرف غذا یا آب آلوده به مدفوع همستر نیز عامل انتقال است. برای پیشگیری، رعایت بهداشت دقیق دستها پس از هرگونه تماس با همستر یا قفس او، شستشوی منظم قفس، و نگهداری غذا و ظروف آب همستر در محیطی تمیز و دور از آلودگی ضروری است.
- نحوه درمان: در اکثر موارد، عفونت سالمونلا در انسان به طور خودبهخود و طی چند روز بهبود مییابد. درمان اصلی بر مایعات درمانی برای جلوگیری از کمآبی بدن متمرکز است. در موارد شدیدتر، بهویژه در افراد با سیستم ایمنی ضعیف یا کودکان، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند.
۲. کریپتوسپوریدیوزیس
کریپتوسپوریدیوزیس یک بیماری انگلی است که توسط انگل تکسلولی Cryptosporidium ایجاد میشود. همسترها میتوانند این انگل را از طریق مدفوع خود دفع کنند. این انگل بسیار مقاوم بوده و میتواند برای مدت طولانی در محیط زنده بماند.
- علائم: در انسان، علائم شامل اسهال آبکی شدید و مکرر، درد و گرفتگی شکم، حالت تهوع، استفراغ، تب خفیف و کاهش وزن است. در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، این عفونت میتواند مزمن و بسیار شدید باشد.
- طریقه انتقال و پیشگیری: انتقال از طریق خوردن یا آشامیدن آب یا غذای آلوده به انگل Cryptosporidium (که از مدفوع همستر وارد شده) صورت میگیرد. همچنین تماس مستقیم با مدفوع آلوده و سپس لمس دهان یا صورت میتواند باعث انتقال شود. پیشگیری شامل شستشوی دقیق دستها پس از تماس با همستر یا تمیز کردن قفس، و اطمینان از تمیز بودن آب و غذای حیوان است.
- شیوه درمان: برای افراد سالم با سیستم ایمنی قوی، بیماری معمولاً طی یک تا دو هفته خودبهخود بهبود مییابد. تمرکز اصلی درمان بر جبران مایعات از دست رفته از طریق اسهال است. در موارد شدیدتر یا در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، داروهای ضد انگلی خاصی توسط پزشک تجویز میشود.
۳. عفونت های قارچی یا کچلی
عفونت قارچی یا کچلی توسط انواع مختلفی از قارچها، از جمله آنهایی که میتوانند از همستر به انسان منتقل شوند، ایجاد میشود.
- علائم: این عفونت پوستی بوده و با ایجاد ضایعات قرمز، حلقوی شکل، خارشدار و گاهی پوسته پوسته مشخص میشود. در مرکز ضایعه پوست ممکن است صافتر باشد و لبههای آن برجستهتر. این بیماری میتواند در هر قسمتی از بدن ظاهر شود و بسته به شدت، میتواند باعث ناراحتی و نگرانی شود.
- نحوه انتقال و پیشگیری: انتقال مستقیماً از طریق تماس با پوست آلوده همستر، موی او، یا اشیاء آلوده به قارچ (مانند بستر قفس یا وسایل بازی) صورت میگیرد. پیشگیری شامل اجتناب از تماس مستقیم با ضایعات پوستی احتمالی در همستر، و شستشوی دستها پس از هرگونه تماس با حیوان است. اگر همستر علائم پوستی مشکوک دارد، از دست زدن به او خودداری کرده و با دامپزشک مشورت کنید.
- راه درمان: در انسان، عفونتهای قارچی معمولاً با استفاده از کرمها یا پمادهای ضد قارچ موضعی که بدون نسخه نیز در دسترس هستند، درمان میشوند. در موارد شدیدتر یا گستردهتر، پزشک ممکن است داروهای ضد قارچ خوراکی تجویز کند. درمان همستر آلوده نیز باید توسط دامپزشک انجام شود تا از ابتلای مجدد یا انتقال بیماری جلوگیری گردد.
۴. ویروس LCMV
ویروس LCMV یا Lymphocytic Choriomeningitis Virus یک ویروس مرتبط با جوندگان است که میتواند در برخی همسترها بدون ایجاد علائم واضح وجود داشته باشد. این ویروس بیشتر در جوندگان وحشی دیده میشود، اما در مواردی همسترهای خانگی نیز میتوانند ناقل آن باشند.
- علائم: در انسان، علائم این بیماری معمولاً در دو مرحله ظاهر میشود. در مرحله اول، علائم شبیه آنفولانزا شامل تب، خستگی، بیحالی، درد عضلانی، سردرد، تهوع و استفراغ دیده میشود. پس از یک دوره بهبود نسبی، در برخی موارد مرحله دوم آغاز شده و علائم جدیتری مانند مننژیت (التهاب پردههای مغز)، انسفالیت (التهاب مغز)، سفتی گردن و حساسیت به نور ظاهر میشود. در زنان باردار، این ویروس میتواند خطرناک بوده و باعث مشکلات جدی برای جنین شود.
- راه انتقال و پیشگیری: این ویروس از طریق تماس با ادرار، مدفوع، بزاق یا ترشحات بینی همستر آلوده منتقل میشود. همچنین استنشاق ذرات آلوده در هنگام تمیز کردن قفس نیز میتواند باعث انتقال شود. برای پیشگیری، شستشوی کامل دستها پس از تماس با همستر یا قفس آن ضروری است. هنگام تمیز کردن قفس بهتر است از دستکش استفاده شود و از ایجاد گرد و غبار جلوگیری گردد. همچنین توصیه میشود زنان باردار از تماس مستقیم با همستر یا تمیز کردن قفس خودداری کنند.
- درمان: در حال حاضر درمان اختصاصی ضد ویروسی مشخصی برای LCMV وجود ندارد و درمان بیشتر حمایتی است. در موارد خفیف، بیماری ممکن است خودبهخود بهبود یابد، اما در صورت بروز علائم شدید عصبی، بستری شدن و مراقبت پزشکی ضروری است. تشخیص و پیگیری بهموقع میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
۵. بیماری لایم
بیماری لایم توسط باکتری Borrelia burgdorferi ایجاد شده و توسط کنههای آلوده منتقل میشود. اگرچه همسترها به طور مستقیم عامل اصلی انتقال نیستند، اما اگر در محیط زندگی آنها کنههای آلوده وجود داشته باشد، خطر انتقال به انسان از طریق گزش این کنهها وجود دارد.
- علائم: در انسان شامل بثورات پوستی مشخص به شکل چشم گاو (bull’s-eye rash)، تب، سردرد، خستگی، و دردهای عضلانی و مفصلی است. در صورت عدم درمان، میتواند منجر به مشکلات قلبی، عصبی و مفصلی مزمن شود.
- انتقال و راه پیشگیری: تنها راه انتقال به انسان، گزش توسط کنه آلوده به باکتری Borrelia burgdorferi است. پیشگیری شامل کنترل کنهها در محیط زندگی همستر و اطراف خانه، و همچنین خودداری از ورود به مناطق پرخطر (مانند جنگلها یا مناطق پر علف) بدون پوشش مناسب و بررسی بدن پس از بازگشت است. بررسی منظم بدن همستر برای یافتن کنه نیز توصیه میشود.
- درمان: تشخیص و درمان زودهنگام بیماری لایم با آنتیبیوتیک بسیار مؤثر است و از بروز عوارض بلندمدت جلوگیری میکند. دوره درمان معمولاً چند هفته طول میکشد.
آیا گاز همستر باعث بیماری میشود؟
بله، گاز گرفتن همستر میتواند در بعضی موارد باعث بیماری یا عفونت در انسان شود، هرچند بیشتر گازگرفتگیها با شستوشوی فوری و مراقبت درست مشکل جدی ایجاد نمیکنند.
همسترها و سایر جوندگان کوچک ممکن است حتی وقتی سالم به نظر میرسند، میکروبهایی مثل سالمونلا، عوامل عفونت پوستی، قارچ پوستی یا در موارد نادر ویروس LCMV را منتقل کنند.
بعد از گازگرفتگی، محل زخم باید با آب و صابون خوب شسته شود و اگر زخم عمیق است، خونریزی ادامه دارد، قرمزی و تورم زیاد میشود، چرک، تب یا درد شدید ایجاد میشود، یا فرد کودک، سالمند، باردار یا دارای ضعف سیستم ایمنی است، مراجعه به پزشک ضروری است.
درباره هاری، منابع پزشکی میگویند گازگرفتگی همستر و جوندگان خانگی معمولاً نگرانی اصلی محسوب نمیشود، اما عفونت باکتریایی زخم همچنان باید جدی گرفته شود.
چه کسانی نباید از این حیوان نگهداری کنند؟
افرادی که بیشتر در خطر ابتلا به بیماری های قابل انتقال از همستر به انسان قرار دارند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بهتر است در نگهداری از همستر احتیاط کنند یا از آن اجتناب نمایند. این گروهها شامل:
- افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف: شامل بیماران مبتلا به HIV/AIDS، کسانی که تحت شیمیدرمانی هستند، بیماران پیوندی، و افرادی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند. این افراد در برابر عفونتهای فرصتطلب ناشی از همستر آسیبپذیرترند.
- نوزادان و کودکان خردسال: سیستم ایمنی آنها هنوز در حال رشد است و بیشتر مستعد ابتلا به عفونتها هستند. همچنین، کودکان ممکن است به درستی بهداشت را رعایت نکنند و احتمال گزش توسط همستر در آنها بیشتر است.
- زنان باردار: برخی عفونتها، مانند سالمونلوزیس، میتوانند در دوران بارداری جدی باشند و حتی بر سلامت جنین تأثیر بگذارند.
- سالمندان: سیستم ایمنی آنها ممکن است به مرور زمان ضعیفتر شده باشد و آنها را در برابر عفونتها آسیبپذیرتر کند.
خطرات احتمالی نگهداری از آن برای کودکان
اگرچه همسترها حیوانات خانگی جذابی برای کودکان هستند، اما خطرات بالقوهای نیز وجود دارد که باید به آنها توجه کرد:
- انتقال بیماری (زئونوز): کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد و احتمال کمتر رعایت دقیق بهداشت، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماریهای مشترک مانند سالمونلوزیس و عفونتهای قارچی قرار دارند.
- گزش: همسترها، بهخصوص اگر احساس ترس، درد یا خطر کنند، ممکن است گاز بگیرند. گزش همستر میتواند دردناک باشد و در صورت آلودگی حیوان به عوامل بیماریزا، خطر انتقال عفونت را افزایش میدهد.
- آلرژی: برخی کودکان ممکن است به مو، شوره یا بزاق همستر آلرژی داشته باشند. این آلرژی میتواند منجر به علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم، و در موارد شدیدتر، مشکلات تنفسی مانند آسم شود.
آیا از انسان هم بیماری به همستر منتقل میشود؟
بله، امکان انتقال برخی بیماریها از انسان به همستر وجود دارد، اگرچه این مورد کمتر شایع است و معمولاً شدت کمتری دارد. به عنوان مثال:
- بیماریهای تنفسی: ویروسهای سرماخوردگی و آنفولانزا که در انسان شایع هستند، میتوانند به همستر منتقل شده و باعث بیماری در آنها شوند. به همین دلیل، اگر خودتان بیمار هستید، بهتر است تماس مستقیم خود با همسترتان را محدود کنید.
- عفونتهای باکتریایی: برخی عفونتهای باکتریایی انسان نیز میتوانند به همستر سرایت کنند.
راههای پیشگیری از بیماری گرفتن از همسترها
رعایت نکات بهداشتی و مدیریتی زیر، کلید اصلی پیشگیری از انتقال بیماری های مشترک بین انسان و همستر است و به حفظ سلامت شما و همسترتان کمک میکند:
۱. بهداشت دستها
- شستشوی منظم و صحیح: این مهمترین اقدام پیشگیرانه است. همیشه، بهویژه پس از دست زدن به همستر، تمیز کردن قفس، یا هرگونه تماس با حیوان یا وسایل او، دستهای خود را به طور کامل با آب گرم و صابون بشویید. حداقل ۲۰ ثانیه شستشو توصیه میشود.
- قبل و بعد از تعامل: قبل از شروع به تعامل با همستر و بلافاصله پس از پایان آن، دستهای خود را بشویید.
۲. تمیز نگه داشتن قفس و محیط زندگی
- نظافت منظم: قفس همستر را به طور مرتب (حداقل هفتهای یک بار) تمیز کنید و بستر کهنه را با بستر تازه جایگزین نمایید. فضولات و لکههای ادرار را سریعاً پاک کنید.
- ضدعفونی دورهای: از محلولهای ضدعفونیکننده ایمن و تأیید شده برای حیوانات خانگی برای ضدعفونی کردن قفس و لوازم آن به صورت دورهای استفاده کنید.
۳. جلوگیری از تماس با عوامل بیماریزا
- عدم تماس با مدفوع: از دست زدن مستقیم به مدفوع همستر خودداری کنید. هنگام تمیز کردن قفس از دستکش استفاده کنید.
- کنترل انگلهای خارجی: در صورت مشاهده کک یا کنه بر روی همستر، فوراً با دامپزشک برای درمان و پیشگیری مشورت کنید.
۴. نظارت بر سلامت حیوان
- بررسی روزانه: همستر خود را روزانه از نظر علائم بیماری (تغییر رفتار، اشتها، مدفوع، وضعیت ظاهری) مشاهده کنید.
- مراجعه به دامپزشک: در صورت مشاهده هرگونه علائم بیماری، فوراً به دامپزشک متخصص مراجعه کنید. تشخیص و درمان زودهنگام هم برای سلامت همستر و هم برای جلوگیری از انتقال احتمالی بیماری به شما ضروری است.
۵. رفتار صحیح با حیوان
- رفتار آرام و ملایم: با همستر خود با ملایمت رفتار کنید. از حرکات ناگهانی، فریاد زدن یا ترساندن او خودداری نمایید تا احتمال گزش کاهش یابد.
- آموزش به کودکان: به کودکان بیاموزید که چگونه با همستر به درستی رفتار کنند و از قلقلک دادن یا اذیت کردن حیوان خودداری کنند.
۶. مدیریت صحیح غذا و آب
- آب و غذای تازه: همیشه آب تمیز و تازه در اختیار همستر قرار دهید و ظروف آب و غذا را به طور منظم بشویید تا از رشد باکتریها جلوگیری شود.
۷. محدود کردن تماس افراد پرخطر
- افرادی که در گروههای پرخطر قرار دارند (همانطور که در بخش مربوطه ذکر شد)، باید از تماس مستقیم و غیرضروری با همستر خودداری کرده و در صورت لزوم، بهداشت دستها را با دقت بیشتری رعایت کنند.
در صورتی که علائم مشکوکی در همسترتان دیدید فورا او را برای معاینه به دامپزشکی ببرید. همکاران ما در بخش داخلی، اگزوتیک سایر بخشهای بیمارستان به صورت ۲۴ ساعته آماده پذیرش حیوانات هستند.
سوالات پرتکرار
۱. آیا علائم سالمونلوزیس در همسترها قابل مشاهده است؟
۳. آیا نگهداری همستر در خانههایی که کودک خردسال یا فرد باردار دارند، به طور کلی ممنوع است؟
۴. چگونه میتوانم مطمئن شوم همسترم به انگل خارجی (کنه یا کک) آلوده نیست؟
