هاری یکی از قدیمیترین و مرگبارترین بیماری های مشترک بین انسان و سگ است که همچنان در بیش از ۱۵۰ کشور جهان قربانی میگیرد. هر ۹ دقیقه یک نفر در دنیا به دلیل هاری ناشی از سگ جان خود را از دست میدهد. با وجود پیشرفتهای پزشکی و فناوری، موانعی مانند کمبود نیروی متخصص در جوامع محلی، نبود گزارشدهی منسجم، و ضعف همکاریهای بینبخشی باعث شده است که ریشهکنی هاری هنوز به واقعیت نپیوندد.
در همین راستا، «ائتلاف جهانی علیه هاری» (GARC) در سال ۲۰۲۳ ابتکار جوامع علیه هاری یا Communities Against Rabies (به اختصار: CAR) را تحت کمپین End Rabies Now آغاز کرد. این ابتکار با تکیه بر علم، آموزش و همکاری محلی تلاش میکند جوامع را برای حذف هاری سگزاد توانمند کند.
چرا «جوامع علیه هاری» یا CAR اهمیت دارد؟
CAR با هدف رفع موانع سیستماتیک در جوامع درگیر هاری طراحی شده است. این ابتکار ظرفیتسازی را در دو سطح دنبال میکند:
- افراد: آموزش و توانمندسازی دامپزشکان، تکنسینها و داوطلبان برای تبدیل شدن به «قهرمانان سلامت سگ» (Dog Health Champions – DHCs).
- سازمانها: پشتیبانی از سازمانهای مردمنهاد (NGOs) و مراکز محلی که در مناطقی فعالیت میکنند که دولتها کمتر به آنها دسترسی دارند.
با ترکیب علم، فناوری و مشارکت اجتماعی، CAR منابع و ابزارهای لازم را در اختیار جوامع قرار میدهد تا با ریشههای انتقال هاری مقابله کنند.
این ابتکار چگونه عمل می کند؟
ابتکار جوامع علیه هاری (CAR) بر پایه یک رویکرد مرحلهای و علمی طراحی شده است. این رویکرد تلاش میکند با ترکیب آموزش، توانمندسازی و فناوری، جوامع را به نقطهای برساند که بتوانند مستقل و پایدار با هاری مقابله کنند. CAR به جای تکیه صرف بر دولتها، مستقیماً بر افراد و سازمانهای محلی سرمایهگذاری میکند؛ چرا که این گروهها در خط مقدم پیشگیری از هاری قرار دارند و بهترین ظرفیت برای ایجاد تغییرات واقعی در جامعه را دارند.
در ادامه سه محور اصلی اجرای این ابتکار معرفی میشود:
۱. توانمندسازی افراد
- افراد محلی با گذراندن دورههای آموزشی رایگان در «پلتفرم آموزشی GARC» به قهرمانان سلامت سگ تبدیل میشوند.
- این افراد دانش کافی در زمینهی رفاه سگها، پیشگیری از هاری و پیشگیری از گزش به دست میآورند.
- آنها بهعنوان سفیران محلی، هم در ارتقای رفاه حیوانات و هم در کاهش هاری نقش کلیدی دارند.
۲. توانمندسازی سازمان ها
- CAR از سازمانهای مردمنهاد حمایت میکند تا بر مشکلاتی مانند نبود آموزش کافی، استفاده از فرمهای کاغذی قدیمی، یا محدودیت منابع مالی غلبه کنند.
- این سازمانها پس از ارتقای ظرفیت، بهعنوان مراکز برتر هاری (Rabies Centers of Excellence – RCEs) شناخته میشوند و از پشتیبانی فنی، منابع آموزشی چندزبانه و حتی معرفی در رسانههای بینالمللی بهرهمند میگردند.
۳. نوآوری های فناورانه
- از طریق پلتفرم دادههای GARC، امکان ثبت دیجیتال موارد مشکوک، نظارت بر روند پیشرفت و هماهنگی گزارشها فراهم میشود.
- این ابزارها باعث میشوند دادهها دقیقتر و هماهنگتر جمعآوری شوند و راهکارها هدفمندتر طراحی شوند.
دستاوردها تاکنون
از زمان آغاز این برنامه در اواخر ۲۰۲۳ تاکنون، CAR موفق به ایجاد ۲۳ مرکز RCE در سراسر جهان شده است. این مراکز به شکل شبکهای منطقهای با یکدیگر در ارتباط هستند و باعث همافزایی، استفاده بهتر از منابع و افزایش سرعت ریشهکنی هاری میشوند.
کنفرانس های ملی روز جهانی هاری در ایران
ایران نیز همزمان با جامعه جهانی، روز جهانی هاری را با برگزاری همایشها و کنفرانسهای ملی گرامی میدارد. این رویدادها نشان میدهند که مسئلهی پیشگیری و کنترل هاری نهتنها در سطح بینالمللی، بلکه در سطح ملی نیز مورد توجه جدی قرار دارد.
مثلا در سال ۱۴۰۲، بیمارستان دامپزشکی مرکزی تهران میزبان کنفرانس علمی ملی با عنوان «هاری و سلامت واحد؛ همافزایی بینالمللی برای ریشهکنی هاری تا سال ۲۰۳۰» بود. این نشست با حضور نمایندگان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی کشور، انستیتو پاستور ایران و جمعی از اساتید دانشگاهی برگزار شد و بر اهمیت همکاریهای بینبخشی در مسیر ریشهکنی هاری تأکید داشت.
در سال ۱۴۰۴ نیز روز جهانی هاری با برگزاری یک کنفرانس ملی درباره هاری در تاریخ ۶ مهرماه ۱۴۰۴ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵) با همکاری سازمان دامپزشکی، انستیتو پاستور، بیمارستان دامپزشکی مرکزی و… همراه خواهد بود. این همایش با شعار جهانی امسال: «وقتشه: تو، من، همهی ما / ACT NOW: YOU, ME, COMMUNITY» برگزار میشود که همانطور که از شعار پیداست COMMUNITY در آن نقش مهمی دارد.
جمع بندی
«جوامع علیه هاری» نمونهای از یک حرکت جهانی از پایین به بالا است که با توانمندسازی افراد و سازمانها به مبارزه با هاری میپردازد. این ابتکار نشان میدهد که برای ریشهکنی یک بیماری مرگبار، تنها واکسن کافی نیست؛ بلکه آموزش، همکاری و استفاده از ابزارهای نوین نیز ضروری است. با گسترش شبکهی قهرمانان سلامت سگ و مراکز برتر هاری، آیندهای بدون هاری قابل دستیابی خواهد بود.
سوالات متداول
۱. جوامع علیه هاری یا CAR چیست؟
جوامع علیه هاری یا Communities Against Rabies زیرمجموعه End Rabies Now است و با تکیه بر علم، آموزش و همکاری محلی تلاش میکند جوامع را برای حذف هاری سگزاد توانمند کند.
۲. قهرمان سلامت سگ (DHC) کیست؟
فردی آموزشدیده است که در جامعه خود به آموزش درباره رفاه حیوانات، پیشگیری از هاری و پیشگیری از گزش میپردازد.
۳. مراکز برتر هاری (RCE) چه نقشی دارند؟
سازمانهای محلی هستند که با پشتیبانی فنی و منابع علمی GARC به عنوان الگو در مدیریت هاری و ارتقای رفاه حیوانات عمل میکنند.
۴. نقش فناوری در این برنامه چیست؟
پلتفرمهای دیجیتال برای ثبت، پایش و هماهنگی دادهها استفاده میشوند تا نظارت و مدیریت هاری دقیقتر انجام گیرد.
منبع: rabiesalliance
