لاکپشتها موجوداتی آرام و کمسروصدا هستند و همین ویژگی گاهی به ضررشان تمام میشود؛ چون در طبیعت، حیوانی که علائم بیماری نشان دهد طعمهی راحتتری برای شکارچی است، پس لاکپشتها بهطور غریزی یاد گرفتهاند ضعف خود را پنهان کنند. به همین دلیل، آشنایی با بیماری شایع لاکپشت خانگی و نشانههای هرکدام، تنها راه صاحبان این خزنده برای تشخیص بهموقع مشکل است، پیش از آنکه بیماری پیشرفت کند. اغلب این مشکلات هم ریشه در محیط نگهداری نامناسب دارند و با اصلاح شرایط زندگی لاکپشت، هم قابلپیشگیری و هم قابلدرماناند.
۱. عفونت دستگاه تنفسی
عفونت تنفسی یکی از شایعترین دلایل مراجعهی لاکپشتهای خانگی به دامپزشک است و معمولاً از دمای پایین آب یا محیط نگهداری و رطوبت نامناسب ناشی میشود. سیستم ایمنی خزندگان بهشدت وابسته به دمای بدن است؛ در دمای پایین، بدن نمیتواند بهخوبی با عفونت مقابله کند.
نشانههای هشداردهنده عبارتاند از:
- تنفس با دهان باز یا صدای خسخس هنگام نفس کشیدن
- ترشحات از بینی یا حباب در اطراف دهان و بینی
- شنای نامتعادل یا کج (بهدلیل تجمع هوا در یکی از ریهها)
- بیاشتهایی و بیحالی همراه با کاهش فعالیت
در صورت مشاهدهی هرکدام از این علائم، بهویژه شنای کج یا نامتعادل، باید در اسرع وقت به دامپزشک مراجعه شود؛ چون عفونت تنفسی درماننشده در خزندگان بهسرعت میتواند سیستمیک شده و کشنده باشد. درمان معمولاً شامل آنتیبیوتیک (تزریقی یا خوراکی بسته به شدت) و اصلاح فوری دمای محیط نگهداری است.
۲. نرم شدن لاک؛ بیماری متابولیک استخوان
اگر لاک لاکپشت شما نرمتر از حالت طبیعی شده یا شکل آن دچار تغییر شکل (بولداگی) شده، احتمالاً با بیماری متابولیک استخوان (MBD) روبهرو هستید؛ عارضهای که از کمبود کلسیم، عدم تعادل کلسیم به فسفر، یا نبود نور UVB کافی برای سنتز ویتامین D3 ایجاد میشود.
این بیماری منحصر به لاکپشت نیست و در بسیاری از خزندگان خانگی دیگر هم دیده میشود؛ برای مثال در مقالهی بیماریهای شایع در ایگوانا هم بهعنوان یکی از خطرناکترین بیماریهای این گروه از حیوانات معرفی شده است.
- نرم شدن یا فرورفتگی لاک هنگام فشار ملایم
- تغییر شکل تدریجی لاک یا اندامها
- ضعف عضلانی و بیمیلی به حرکت
- در موارد پیشرفته، لرزش یا ناتوانی در بالا آوردن بدن از زمین
درمان شامل اصلاح فوری رژیم غذایی و نور UVB، همراه با مکملهای کلسیم و ویتامین D3 تجویزی دامپزشک است. هرچه تشخیص زودتر باشد، احتمال بازگشت کامل لاک به شکل طبیعی بیشتر است.
۳. لاکپوسی؛ زخم و عفونت لاک
لاکپوسی (Shell Rot) به عفونت باکتریایی یا قارچی گفته میشود که روی سطح یا زیر لاک ایجاد میشود؛ معمولاً بهدنبال آب کثیف آکواریوم، زخم جزئی روی لاک، یا رطوبت بیشازحد در تراریوم پیش میآید.
- لکههای سفید، قهوهای یا سیاه غیرطبیعی روی لاک
- بوی نامطبوع از سطح لاک
- نرمی موضعی یا فرورفتگی در یک نقطهی مشخص از لاک (برخلاف نرمی سراسری MBD)
- لایهلایه شدن یا جدا شدن قطعاتی از سطح لاک
تمیز نگهداشتن مداوم آب آکواریوم یا بستر تراریوم، مهمترین راه پیشگیری از لاکپوسی است. در موارد خفیف، تمیزکاری موضعی و ضدعفونی کافی است؛ اما در موارد پیشرفته که عفونت به بافت زیرین لاک رسیده باشد، ممکن است نیاز به دبریدمان جراحی و آنتیبیوتیک باشد.
۴. عفونت و تورم چشم
تورم پلک و عفونت چشم در لاکپشتها اغلب به کمبود ویتامین A در رژیم غذایی مربوط است، هرچند آب کثیف و عفونت باکتریایی هم میتوانند دلیل آن باشند.
- تورم یک یا هر دو پلک، بهطوریکه چشم بهسختی باز میشود
- ترشحات چرکی یا آبکی از چشم
- بستن مکرر چشمها و اجتناب از نور
- کاهش اشتها بهدلیل مشکل در دیدن غذا
چون کمبود ویتامین A و عفونت چشمی میتوانند شبیه هم بهنظر برسند اما درمان کاملاً متفاوتی دارند، تشخیص خانگی و خوددرمانی توصیه نمیشود؛ اصلاح رژیم غذایی بدون تشخیص دقیق دامپزشک ممکن است مشکل اصلی را پنهان کند.
۵. انگلهای داخلی و خارجی
لاکپشتها هم مانند سایر حیوانات خانگی مستعد آلودگی به انگلهای داخلی (مثل کرمهای رودهای و تکیاختهها) و گاهی انگلهای خارجی هستند، بهخصوص لاکپشتهایی که بهتازگی از فروشگاه یا محیط بیرون به خانه آورده شدهاند.
- کاهش وزن با وجود اشتهای طبیعی یا حتی افزایشیافته
- مدفوع غیرطبیعی، شل یا بدبو
- بیحالی تدریجی بدون علت مشخص دیگر
تشخیص با آزمایش مدفوع در بخش آزمایشگاه انجام میشود و درمان بسته به نوع انگل، با داروهای ضدانگل خوراکی صورت میگیرد. معاینهی دورهای انگلشناسی، بهخصوص برای لاکپشتهای تازهخریداریشده و پیش از قرار دادن آنها کنار سایر حیوانات خانگی، توصیه میشود.
۶. بیاشتهایی و بیتحرکی ناشی از دمای نامناسب
خزندگان خونسرد هستند و دمای بدنشان مستقیماً به دمای محیط وابسته است. اگر دمای آب یا محیط نگهداری خیلی پایین باشد، متابولیسم لاکپشت کند میشود و او دیگر تمایلی به غذا خوردن نشان نمیدهد؛ حالتی که گاهی بهاشتباه با بیماری واقعی اشتباه گرفته میشود.
پیش از هر اقدام درمانی، همیشه اول دمای آب و محیط نگهداری را با دماسنج دقیق بررسی کنید؛ در بسیاری از موارد، اصلاح دما بهتنهایی مشکل را برطرف میکند. اما اگر بیاشتهایی حتی بعد از اصلاح دما بیش از یک هفته ادامه داشت، باید به دامپزشک مراجعه شود، چون میتواند نشانهی یکی از بیماریهای بالا هم باشد.
چه زمانی باید لاکپشت را فوری نزد دامپزشک برد؟
از آنجا که لاکپشتها استاد پنهانکردن بیماری هستند، تا زمانی که علائم آشکار شوند ممکن است بیماری از قبل پیشرفت کرده باشد. مراجعهی فوری در این موارد ضروری است: شنای نامتعادل یا کج، تنفس با دهان باز، بیاشتهایی بیش از یک هفته، لاک بهشدت نرم یا تغییرشکلیافته، و هرگونه خونریزی یا زخم باز.
برای معاینه و مشاورهی تخصصی خزندگان، میتوانید با بخش اگزوتیک و پرندگان بیمارستان دامپزشکی مرکزی تماس بگیرید و پیش از مراجعهی حضوری، هماهنگی لازم را انجام دهید.
راههای کلی پیشگیری از بیماری در لاکپشت خانگی
- دمای آب و محیط را با دماسنج بهطور مرتب کنترل کنید
- از لامپ UVB مناسب و ثابت (روزانه ۱۰ تا ۱۲ ساعت) استفاده کنید
- آب آکواریوم یا بستر تراریوم را طبق برنامهی منظم تمیز کنید
- رژیم غذایی متنوع و متعادل (نه فقط پلت) در اختیار لاکپشت قرار دهید
- لاکپشت تازهخریداریشده را پیش از قرار دادن کنار سایر حیوانات، معاینه و آزمایش کنید
برای مرور کاملتر شرایط استاندارد دما، نور و تغذیه، میتوانید راهنمای نگهداری از لاکپشت را هم مطالعه کنید؛ بسیاری از بیماریهای بالا مستقیماً ریشه در نادیدهگرفتن همین نکات پایه دارند.
