ایگوانا (Iguana) یا ایگوانای سبز یکی از حیوانات خانگی اگزوتیک یا غیرمعمولی است که برای سازگار شدن با خانه شما نیاز به مراقبت و توجه دارد. با توجه به اینکه محل زندگی اصلی این حیوان مناطق گرمسیری است، نگهداری از آن نیاز به زمان و توجه زیادی دارد. این موجودات نیازهای غذایی و سکونتی ویژه‌ای دارند و اگر خوب نگهداری شوند می‌توانند تا اندازه‌ی زیادی رشد کنند و بسیار قوی باشند. همچنین ممکن است اهلی‌شدن این خزندگان دشوار باشد و اگر به‌طور مناسب با آنها برخورد نشود، رفتار خصمانه‌ای از خود نشان دهند. بنابراین در صورتی که تصمیم به نگهداری از ایگوانا به‌عنوان حیوان خانگی گرفتید، باید به مواردی توجه کنید.
انواع نژادهای ایگوانا در جهان
نژادهای مختلفی از ایگوانا در سراسر جهان زندگی می‌کنند. این خزندگان برای سازگاری با آب‌وهواهای مختلف در اندازه‌ها و رنگ‌های مختلفی وجود دارند که هرکدام با نام‌های خاصی معرفی می‌شوند. توجه داشته باشید که رایج‌ترین گونه‌ی نگهداری‌شده به‌عنوان حیوان خانگی، همان ایگوانای سبز (Iguana iguana) است که محور اصلی این راهنماست؛ در ادامه به چند مورد از خانواده‌ی بزرگ‌تر ایگواناسانان هم اشاره می‌کنیم:
- ایگوانای سبز
- ایگوانای صحرایی یا بیابانی
- ایگوانای رینو
- ایگوانای صخره‌ای کوبایی
- ایگوانای فیجی بندبند یا نواردار (براکیلوفوس)
- ایگوانای جواهر
- ایگوانای قرمز
- ایگوانای آلبینو T مثبت
- ایگوانای آلبینو T منفی
- ایگوانای برفی
- ایگوانای قرمز کاستاریکا
- ایگوانای نارنجی مکزیکی
- ایگوانای سرسفید آمریکای مرکزی
- ایگوانای آبی یا فیروزه‌ای
- ایگوانای چوک والا (ساورومالوس)
- ایگوانای کیمن آبی
- ایگوانای دم‌تیغی
- ایگوانای کرگدنی یا شاخ‌دار (هیسپانیولا)
رفتار و خلق‌وخوی ایگوانا
یکی از نکاتی که باید در مورد نگهداری از ایگوانای سبز در منزل در نظر بگیرید، ویژگی‌های رفتاری آن به‌عنوان یک حیوان اگزوتیک است. باید بدانید این حیوان خاص در موقعیت‌های مختلف چه واکنشی نشان می‌دهد و در خانه‌ی شما چگونه حیوانی خواهد بود. در نگهداشتن ایگوانا به‌عنوان پت اگزوتیک خانگی باید بدانید که این حیوان اصلاً اهلی و رام نیست و اکثراً تلاش می‌کند تا خانه‌ی شما را ترک کند.
برخی از این خزندگان اگزوتیک دوست دارند از بدن انسان بالا بروند؛ بنابراین اگر حیوان شما این کار را دوست دارد، از لباس‌های محافظ استفاده کنید. دم یک ایگوانای بالغ به‌قدری قوی است که می‌تواند استخوان انسان را بشکند. هنگام دست‌زدن به آنها، به هرگونه مقاومت یا پرخاشگری دقت کنید، به‌ویژه اگر کودکان یا حیوانات دیگر حضور دارند.
مشکلات رایج سلامتی ایگوانای سبز
در مورد بیماری‌های پت ایگوانا باید بگوییم، مانند اکثر خزندگان خانگی، این جاندار نیز حامل باکتری سالمونلا در دستگاه گوارش خود است. بنابراین قبل و بعد از گذراندن وقت با این حیوان، دست‌های خود را به‌خوبی بشویید و از لمس صورت خود خودداری کنید. اگر در خانه کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار یا افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف دارید، اقدامات احتیاطی خاصی انجام دهید.
این موجودات اگزوتیک با مراقبت روزانه‌ی کافی می‌توانند اهلی شوند، اما غریزه‌ی دفاع از خود را دارند و در صورت احساس خطر گاز می‌گیرند، چنگ می‌زنند و با دم خود ضربه می‌زنند.
بیماری کلیوی که معمولاً به دلیل کم‌آبی بدن ایجاد می‌شود، یکی از مشکلات رایج سلامتی این خزندگان است. اگر حیوان شما بی‌حال است، بدنش متورم شده و مرتباً می‌نوشد یا ادرار می‌کند، فوراً آن را نزد دامپزشک ببرید.
رژیم غذایی ایگوانا
یکی از شرایط لازم برای نگهداری از ایگوانا در خانه به‌عنوان یک پت اگزوتیک، توجه به تغذیه‌ی این حیوان است. در خصوص تغذیه‌ی مناسب برای ایگوانای سبز باید گفت این خزنده یک حیوان کاملاً گیاه‌خوار است و باید در طول روز برگ‌ها، جوانه‌ها، گل‌ها و میوه‌های درختان مختلف را تغذیه کند. سیستم هضم غذای این موجود بسیار قوی است و می‌تواند برگ درختان زیادی را تخمیر کند.
تغذیه‌ی ایگوانا با غذای تازه برای سلامتی او ضروری است. رژیم غذایی با پروتئین بالا می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی مانند نارسایی کلیه شود. این مارمولک‌ها در طبیعت گیاه‌خوارانی سخت‌گیرند و از خوردن پروتئین حیوانی، حتی حشرات، خودداری می‌کنند.
علاوه بر غذای تجاری با کیفیت بالا، به او مقداری میوه و مکمل کلسیم بدهید. همچنین این موجودات به دسترسی مداوم به آب تازه نیاز دارند. برای حفظ وزن سالم، توصیه‌های دامپزشک خود را درباره‌ی تغذیه دنبال کنید. از آنجا که این خزندگان غذای خود را بدون جویدن می‌بلعند، هنگام غذادادن به ایگوانا همه‌چیز را باید به قطعات ریز خرد یا رنده کنید.
محل نگهداری ایگوانای سبز
ایگوانای سبز یکی از خزندگان زیبایی است که به رنگ سبز بوده و به‌عنوان یک اگزوتیک پت شناخته می‌شود. شرایط نگهداری این موجود یکی از نکات بسیار مهم است؛ اگر شرایط لازم برای نگهداری از آن را فراهم نکنید، زندگی این خزنده به خطر می‌افتد.
این موجودات با احتساب طول دمشان می‌توانند تا حدود ۲۱۵ سانتی‌متر رشد کنند و به‌طور معمول حدود ۹ کیلوگرم وزن داشته باشند. بنابراین قفس مناسب برای ایگوانای تک باید حدود ۳۶۶ سانتی‌متر طول، ۱۸۳ سانتی‌متر عرض و ۲۴۴ سانتی‌متر ارتفاع داشته باشد.
از نظر دما هم محل زندگی این خزنده باید ۲۸ درجه در طول روز باشد. در شب نیز باید دمای محل زندگی آن پایین‌تر بوده و به ۲۲ الی ۲۴ درجه‌ی سانتی‌گراد برسد.
برای فراهم‌کردن نور کافی، از لامپ‌های UVB مخصوص خزندگان به‌مدت ۱۰ تا ۱۲ ساعت در روز استفاده کنید. یک نکته‌ی مهم که خیلی از صاحبان ایگوانا نمی‌دانند: شیشه‌ی پنجره‌ی معمولی تقریباً تمام پرتوهای UVB را فیلتر می‌کند؛ یعنی گذاشتن قفس کنار پنجره، جایگزین لامپ UVB یا نور مستقیم آفتاب نیست. شاخه‌ها و قفسه‌های بزرگ در محفظه به حیوان امکان میدهند زیر این لامپ‌ها استراحت کند. برای اینکه این لامپ‌ها نوردهی کافی داشته باشند، آنها را هر ۶ ماه یک‌بار عوض کنید؛ حتی اگر لامپ هنوز نور مرئی تولید می‌کند، ممکن است پرتو UVB آن دیگر کافی نباشد.
این مارمولک‌های بزرگ به رطوبتی حداقل ۷۰ درصد در محیط خود نیاز دارند. می‌توانید با اضافه‌کردن یک حوضچه‌ی آب به محفظه یا استفاده از مه‌پاش، محیط ایگوانا را مرطوب‌تر کنید. معمولاً توصیه می‌شود دو بار در روز او را مه‌پاشی کنید تا رطوبت و سلامت پوستش حفظ شود.
اگر این شرایط را برای ایگوانا فراهم نکنید، این خزنده دچار بیماری‌های متابولیک می‌شود و پوست‌اندازی مناسب انجام نمی‌دهد و در نهایت نیز دچار بیماری‌های تنفسی، استخوانی و انواع کم خونی در حیوانات خانگی می‌شود؛ بنابراین لازم است قبل از آنکه حیواناتی مانند خزندگان را به‌عنوان حیوان خانگی قبول کنید، درباره‌ی شرایط نگهداری آن اطلاعات کسب نمایید. (توضیح کامل این «بیماری‌های متابولیک» را در بخش اختصاصی پایین همین مقاله بخوانید.)
مزایا و معایب نگهداشتن ایگوانا در خانه
در اینجا برخی از مزایا و معایبی که باید قبل از نگهداری ایگوانا در منزل در نظر بگیرید را ذکر می‌کنیم.
مزایای نگهداری از ایگوانا در خانه
طول عمر ایگوانا: اگر به‌خوبی از این مارمولک سبز خانگی مراقبت شود، می‌تواند به‌راحتی بیش از ۲۰ سال عمر کند. با مراقبت مناسب، هیچ دلیلی وجود ندارد که او نتواند این مدت زندگی کند.
رژیم غذایی نسبتاً ساده: این خزنده‌های اگزوتیک در طبیعت از برگ‌ها، میوه‌ها، گل‌ها و سبزیجات تغذیه می‌کنند و این رژیم گیاهی را باید در قفس ایگوانا نیز تقلید کرد. این حیوانات در طبیعت زیاد آب نمی‌نوشند، چون سبزی‌هایی که می‌خورند و رطوبت محیطشان آنها را هیدراته نگه می‌دارد. توصیه می‌کنیم درباره‌ی نیازهای غذایی ایگوانا با دامپزشک مشورت کنید.
فعالیت روزانه: اگر از تماشای این مارمولک‌ها لذت می‌برید، بهتر است در زمانی که شما بیدار هستید، آنها نیز بیدار باشند. ایگواناها موجودات روزانه‌ای هستند، به این معنی که با طلوع خورشید بیدار می‌شوند. در طبیعت، آنها را می‌توان در حال آفتاب‌گرفتن روی شاخه‌ی درخت مشاهده کرد.
معایب نگهداری از ایگوانا به‌عنوان حیوان خانگی
هزینه‌های زیاد نگهداری: از جمله معایب نگهداری از ایگوانای سبز در خانه این است که این خزندگان به شرایط خاص زندگی نیاز دارند تا طول عمر و سلامت خوبی داشته باشند. آنها به تراریومی بزرگ نیاز دارند که بتواند اندازه‌ی نهایی آنها را در خود جای دهد، و همچنین شرایط مناسب نور، رطوبت و دما را فراهم کند. به‌علاوه ویزیت‌های گران‌قیمت نزد دامپزشک متخصص اگزوتیک نیز وجود دارد. اگر فکر می‌کنید نمی‌توانید برای ۲۰ سال آینده از یک ایگوانا مراقبت کنید، بهتر است حیوان خانگی دیگری را به سرپرستی بگیرید.
دشوار بودن تربیت ایگوانا: اهلی‌کردن ایگوانا ممکن است سال‌ها طول بکشد. اگر صبر کافی برای تربیت‌کردن ایگوانا برای این مدت طولانی ندارید، انواع دیگر مارمولک‌های اهلی‌تر نیز موجودند. دادن غذا با دست به آنها نیز یک راه‌حل است؛ این‌گونه آنها متوجه خواهند شد که شما قصد آسیب‌رساندن ندارید.
مناسب نبودن برای کودکان: این مارمولک‌ها فک‌های قدرتمندی دارند و در صورت احساس خطر گاز می‌گیرند. حرکات سریع یا غیرمنتظره می‌تواند این خزنده را بترساند. اگر او احساس خطر کند و تصمیم به حمله بگیرد، دم قدرتمند آن می‌تواند آسیب زیادی برساند. بنابراین اگر کودکان بسیار خردسالی دارید، بهتر است فعلاً از نگهداری از ایگوانا صرف‌نظر کنید.
آیا مراقبت از ایگوانای سبز خانگی خطرناک است؟
همان‌طور که قبلاً ذکر شد، این خزنده برای بیشتر افراد حیوان خانگی مناسبی نیست. متأسفانه بسیاری از مراقبان متوجه نمی‌شوند که نگهداری از این حیوان می‌تواند برای انسان و خود حیوان بالقوه خطرناک باشد. در اینجا برخی از خطرات نگهداری از ایگوانا آورده شده است.
سالمونلا و آلرژی به ایگوانا: شما می‌توانید از طریق لمس و نزدیک‌بودن به ایگواناها سالمونلا بگیرید. این موضوع به‌ویژه در صورتی که کودکان در خانه‌ی شما زندگی کنند، خطرناک است. برخی افراد نیز به خزندگان، از جمله ایگواناها، حساسیت دارند که می‌تواند باعث علائمی مانند حملات آسم، تحریک چشم و جوش‌های پوستی شود.
پرخاشگری ایگوانا: این مارمولک‌ها حیوانات بزرگی هستند که اگر پرخاشگر شوند، می‌توانند به‌راحتی به شما آسیب بزنند. بچه‌هایی که به این حیوان دست می‌زنند می‌توانند به‌راحتی واکنش خشونت‌آمیز آن را تحریک کنند.
بیماری‌های ایگوانا: از جمله خطراتی که مارمولک خانگی را تهدید می‌کند، آسیب‌پذیری در برابر چندین بیماری است. اشتباهات مربوط به مراقبت می‌تواند منجر به سوختگی‌های حرارتی، کم‌آبی بدن و انگل‌ها شود. اکثر ایگواناهای خانگی به دلیل مشکلات مربوط به مراقبت نادرست می‌میرند؛ بنابراین مطمئن شوید که قبل از آوردن ایگوانا به خانه‌تان، به‌خوبی آگاه هستید.
بیماری متابولیک استخوان (MBD)؛ خطرناک‌ترین و رایج‌ترین بیماری ایگوانای خانگی
بیماری متابولیک استخوان یا MBD، شایع‌ترین دلیل مراجعه‌ی ایگواناهای خانگی به دامپزشک در سراسر دنیاست و اکثر منابع فارسی موجود، عمق و اهمیت واقعی آن را توضیح نمی‌دهند. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که نسبت کلسیم به فسفر در بدن ایگوانا به هم بخورد، معمولاً به‌خاطر ترکیب رژیم غذایی نامناسب (کلسیم کم، فسفر زیاد) یا نبود نور UVB کافی؛ بدون UVB کافی، بدن ایگوانا نمی‌تواند ویتامین D3 بسازد، و بدون ویتامین D3 هم کلسیم موجود در غذا اصلاً جذب نمی‌شود، حتی اگر مکمل کلسیم هم بدهید.
اولین و مهمترین نشانه‌ی هشداردهنده: ناتوانی ایگوانا در بلندکردن قفسه‌ی سینه از زمین هنگام راه‌رفتن. در ادامه، فک پایین نرم و قابل‌فشردن می‌شود («فک لاستیکی»)، اندام‌ها متورم می‌شوند، و در موارد پیشرفته حیوان قادر به راه‌رفتن نیست و ممکن است دچار شکستگی‌های خودبه‌خودی شود.
موارد پیشرفته‌ی MBD نیاز به درمان دامپزشکی فوری دارند که می‌تواند شامل کلسیم تزریقی، مکمل ویتامین D3 و مراقبت‌های حمایتی باشد. اگر متوجه هریک از این علائم در ایگوانای خود شدید، به‌خصوص ناتوانی در بلندکردن بدن یا نرمی فک، همان روز به دامپزشک متخصص خزندگان مراجعه کنید.
مراقبت‌های بهداشتی ایگوانا خانگی سبز
پت ایگوانای سبز نیاز به مراقبت‌های بهداشتی دارد و باید به هنگام نگهداری از آن به این نکات توجه کنید. لازم است تراریوم ایگوانا را هر چند مدت یک‌بار تمیز کنید. به مراقبت‌های دوره‌ای وضعیت این حیوان دقت نمایید و هر چند مدت یک‌بار آن را برای معاینات مختلف به بیمارستان دامپزشکی ببرید. این حیوان باید مورد بررسی‌های فیزیکی قرار بگیرد و علائم بیماری و مشکلات مختلف در آن توسط دامپزشک متخصص بررسی شود. همچنین لازم است قبل از ورود به بیمارستان درباره‌ی همراهی سرپرست در طول درمان حیوان خانگی با دامپزشک خود صحبت کنید تا در صورت لزوم حضور مؤثری در کلینیک داشته باشید.
یک مرور سریع؛ نگهداری از ایگوانا در یک نگاه
سؤالات متداول
خیر. شیشه‌ی معمولی پنجره تقریباً تمام پرتوهای UVB مفید را فیلتر می‌کند. ایگوانا باید یا در معرض نور مستقیم آفتاب (بدون واسطه‌ی شیشه) قرار بگیرد یا از لامپ UVB مخصوص خزندگان استفاده کند.
اولین نشانه معمولاً ناتوانی در بلندکردن قفسه‌ی سینه از زمین هنگام راه‌رفتن است. علائم بعدی شامل نرمی فک پایین و تورم اندام‌هاست. در صورت مشاهده‌ی هرکدام، همان روز به دامپزشک مراجعه کنید.
معمولاً نه. ایگوانا نیازهای بسیار خاص و دقیقی در دما، نور، رطوبت و تغذیه دارد و کوچک‌ترین اشتباه می‌تواند به بیماری جدی منجر شود. برای کسانی که تازه با نگهداری از خزندگان آشنا می‌شوند، گونه‌های ساده‌تر معمولاً گزینه‌ی بهتری هستند.
سخن پایانی
نگهداری از ایگوانا در خانه نیاز به رعایت نکاتی دارد و باید درباره‌ی شرایط و محیط نگهداری آن اطلاعاتی کسب کنید. این خزنده‌ی خانگی باید در دمای ۲۸ درجه و در قفسی با نورگیری مناسب قرار بگیرد و روزانه حداقل ۱۰ ساعت زیر نور لامپ‌های فرابنفش بماند تا ویتامین D و کلسیم را جذب کند. تغذیه‌ی ایگوانا برگ، جوانه، میوه، گل و بخش‌های مختلف گیاهان است.
در صورت نگهداری از ایگوانا باید محل زندگی آن را به‌خوبی تمیز کنید و تلاش کنید ارتباط مؤثری با حیوان داشته باشید تا به شما اعتماد کند. اگر نیاز به معاینه و درمان بیماری‌های مختلف ایگوانا دارید، می‌توانید به بخش اگزوتیک و پرندگان بیمارستان دامپزشکی مرکزی مراجعه کرده و با کادر متخصص درباره‌ی سلامت و درمان بیماری‌های این حیوان صحبت کنید.
منابع
این مقاله بر پایه‌ی منابع دامپزشکی معتبر بین‌المللی به‌روزرسانی شده است:
