عفونت چشم پرنده یکی از مشکلاتی است که ممکن است در پرندگان خانگی مثل عروس هلندی، مرغ عشق، قناری، طوطی، کاسکو، فنچ و حتی پرندگان زینتی دیگر دیده شود. این مشکل گاهی فقط به چشم محدود است، اما در بعضی موارد نشانه یک بیماری گستردهتر در بدن پرنده است؛ مخصوصا وقتی همراه با عطسه، ترشح بینی، بیحالی، کاهش اشتها یا تغییر تنفس دیده میشود.
پرندهها معمولا بیماری را تا زمانی که ضعفشان جدی نشده پنهان میکنند. به همین دلیل، اگر چشم پرنده قرمز، متورم یا بسته شده، یا ترشح غیرعادی دارد، نباید منتظر ماند تا خودبهخود بهتر شود. بیماریهای چشمی در پرندگان میتوانند به علت عفونت، التهاب، آسیب، جسم خارجی، مشکلات تنفسی، کمبودهای تغذیهای یا شرایط نامناسب قفس ایجاد شوند.
منابع دامپزشکی تاکید میکنند که تورم، قرمزی، ترشح، پلک زدن زیاد یا بسته نگه داشتن چشم در پرندگان علائم جدی هستند و بهتر است سریع توسط دامپزشک بررسی شوند.
عفونت چشم در پرنده چطور دیده میشود؟
در بسیاری از موارد، اولین چیزی که صاحب پرنده میبیند، بسته ماندن یک چشم یا خیس شدن پرهای اطراف آن است. ممکن است پرنده چشم را نیمهباز نگه دارد، مدام آن را به چوب نشیمن یا میله قفس بمالد، با پا چشمش را بخاراند یا نسبت به نور حساستر شود.
گاهی اطراف چشم پف میکند یا پلکها به هم میچسبند. ترشح میتواند شفاف، سفید، زرد یا چرکی باشد. اگر ترشح خشک شود، ممکن است اطراف چشم حالت پوستهپوسته یا کثیف پیدا کند. در موارد شدیدتر، چشم کدر به نظر میرسد یا پرنده به دلیل درد و کاهش دید، تعادل و فعالیت معمول خود را از دست میدهد.
نکته مهم این است که ظاهر چشم همیشه علت اصلی را نشان نمیدهد. مثلا قرمزی و تورم ممکن است از یک تحریک ساده شروع شده باشد، اما میتواند با عفونت باکتریایی، سینوزیت یا بیماری عمومی بدن هم ارتباط داشته باشد.
علائم مهمی که نباید نادیده بگیرید
عفونت یا التهاب چشم در پرنده ممکن است با چند علامت ساده شروع شود، اما بعضی نشانهها جدیتر هستند. بسته ماندن طولانی چشم، ترشح چرکی، تورم اطراف چشم، قرمزی شدید، مالیدن مداوم چشم، بیحالی، پف کردن پرها، کمغذا شدن، کاهش وزن، عطسه، ترشح بینی یا سخت نفس کشیدن باید جدی گرفته شود.
اگر هر دو چشم درگیر شدهاند، یا مشکل چشم همراه با علائم تنفسی است، احتمال اینکه مسئله فقط یک آسیب سطحی باشد کمتر میشود. در چنین شرایطی، بهتر است پرنده توسط دامپزشک پرندگان یا دامپزشک آشنا با حیوانات اگزوتیک بررسی شود. التهاب پلک و ملتحمه در پرندگان میتواند بر اثر عوامل عفونی مانند باکتریها، ویروسها یا سایر ارگانیسمها ایجاد شود و گاهی بخشی از عفونت تنفسی گستردهتر است.
علتهای رایج عفونت چشم پرندگان
یکی از علتهای رایج، عفونت باکتریایی است. این حالت ممکن است بعد از ضعیف شدن سیستم ایمنی، آلودگی محیط، تماس با پرنده بیمار یا تحریک مداوم چشم ایجاد شود. در این شرایط معمولا ترشح، التهاب و بسته شدن چشم دیده میشود و درمان باید بر اساس معاینه انجام شود.
علت دیگر، بیماریهای تنفسی و سینوسی است. در پرندگان، چشم و سینوسها ارتباط نزدیکی دارند. به همین دلیل، گاهی مشکل از چشم شروع نشده، بلکه التهاب سینوس، عفونت تنفسی یا گرفتگی مجاری اطراف چشم باعث تورم و ترشح شده است. در بعضی بیماریهای پرندگان، عفونت چشم و التهاب ملتحمه میتواند همراه با بیماریهای تنفسی مانند عفونتهای سینوسی یا عفونتهای ویروسی و باکتریایی دیده شود.
آسیب فیزیکی هم میتواند چشم را درگیر کند. برخورد با میله قفس، نوک زدن پرنده دیگر، گیر کردن جسم خارجی، خراش قرنیه یا مالیدن شدید چشم ممکن است باعث التهاب و عفونت ثانویه شود. حتی گردوغبار، دود، اسپریهای خوشبوکننده، بخار مواد شوینده یا تهویه نامناسب هم میتوانند چشم پرنده را تحریک کنند.
در برخی پرندگان، تغذیه نامناسب نیز زمینهساز مشکل میشود. رژیمهایی که فقط بر پایه دانه هستند، در بعضی گونهها میتوانند باعث کمبود ویتامین A شوند. کمبود این ویتامین در پرندگان با مشکلاتی مانند ترشح بینی، تورم اطراف چشم، التهاب ملتحمه و بیماریهای مزمن مخاطی ارتباط دارد.
آیا عفونت چشم در پرنده مسری است؟
گاهی بله. اگر علت مشکل عفونت باکتریایی، ویروسی یا بیماری تنفسی باشد، امکان انتقال به پرندگان دیگر وجود دارد. به همین دلیل اگر چند پرنده در یک قفس یا یک اتاق نگهداری میشوند، بهتر است پرنده بیمار تا زمان بررسی دامپزشک جدا شود.
جدا کردن پرنده به معنی تنها گذاشتن او در شرایط بد نیست. باید در محیطی آرام، گرم، تمیز و با تهویه مناسب قرار بگیرد. ظرف آب و غذا، چوب نشیمن و قفس او بهتر است جداگانه تمیز شود. اگر بعد از یک پرنده، پرنده دیگری هم دچار ترشح چشم یا بیحالی شد، مراجعه سریعتر اهمیت پیدا میکند.
آیا عفونت چشم پرنده به انسان منتقل میشود؟
همه عفونتهای چشم پرنده مسری نیستند، اما بعضی بیماریهای عفونی پرندگان، بهخصوص کلامیدیوز یا پسیتاکوز، میتوانند از پرنده به انسان منتقل شوند. اگر التهاب چشم با ترشح بینی، عطسه، بیحالی، کاهش اشتها، اسهال یا مشکلات تنفسی همراه باشد، بهتر است پرنده سریعتر توسط دامپزشک بررسی شود.
تا زمان مشخص شدن علت، تماس نزدیک با ترشحات چشم و بینی پرنده، تمیز کردن قفس بدون ماسک و نگهداری پرنده کنار سایر پرندگان توصیه نمیشود. شستن دستها بعد از تماس با پرنده و قفس، جدا کردن پرنده بیمار و مراجعه به دامپزشک، خطر انتقال را کمتر میکند.
در خانه چه کاری انجام دهیم و چه کاری نکنیم؟
تا زمان مراجعه، میتوانید محیط پرنده را آرام و تمیز نگه دارید. اگر اطراف چشم ترشح خشک شده دارد، بهتر است بدون فشار و بدون وارد کردن مواد تحریککننده، فقط با گاز استریل مرطوبشده با سرم شستوشوی استریل، اطراف چشم را خیلی آرام تمیز کنید. هدف فقط پاک کردن آلودگی اطراف چشم است، نه درمان اصلی.
از ریختن خودسرانه قطره انسانی، پماد چشمی بدون نسخه، آنتیبیوتیک، بتادین، الکل، چای، گلاب یا هر ماده خانگی داخل چشم پرنده خودداری کنید. چشم پرنده بسیار حساس است و استفاده اشتباه از دارو یا مواد خانگی میتواند التهاب را بیشتر کند یا آسیب جدیتری ایجاد کند.
همچنین نباید پرنده را مجبور به باز کردن چشم کنید. اگر چشم بسته است، ممکن است درد، زخم، التهاب یا عفونت جدی وجود داشته باشد. فشار دادن پلکها، کندن پوستهها یا دستکاری زیاد، خطر آسیب را بالا میبرد.
تشخیص توسط دامپزشک چگونه انجام میشود؟
دامپزشک ابتدا چشم، پلک، اطراف منقار، بینی، سینوسها، تنفس، وضعیت پرها و وزن پرنده را بررسی میکند. ممکن است درباره تغذیه، نوع قفس، تماس با پرندگان دیگر، زمان شروع علائم، ترشح بینی، عطسه، بیحالی یا تغییر مدفوع سوال شود.
در بعضی موارد، معاینه چشمی کافی نیست و نیاز به بررسیهای بیشتر وجود دارد. ممکن است نمونهبرداری از ترشحات، آزمایش، بررسی عفونتهای تنفسی یا تصویربرداری مطرح شود. اگر پرنده بیحال، کمغذا یا دچار تنفس سخت باشد، درمان حمایتی هم اهمیت پیدا میکند.
درمان بسته به علت متفاوت است. اگر عفونت باکتریایی باشد، ممکن است قطره یا پماد چشمی مخصوص و گاهی داروی خوراکی یا تزریقی نیاز باشد. اگر مشکل از سینوس یا سیستم تنفسی باشد، درمان فقط با قطره چشم کافی نیست. منابع دامپزشکی اشاره میکنند بسیاری از عفونتهای چشمی پرندگان به قطره یا پماد مناسب پاسخ میدهند، اما انتخاب دارو باید بعد از معاینه انجام شود.
پیشگیری از مشکلات چشمی در پرندگان
برای کاهش احتمال عفونت چشم، قفس باید مرتب تمیز شود و پرنده در معرض دود سیگار، اسپری خوشبوکننده، بخار مواد شوینده، گردوغبار زیاد یا جریان مستقیم باد قرار نگیرد. ظرف آب و غذا باید تمیز باشد و اگر چند پرنده نگهداری میشوند، ورود پرنده جدید بدون قرنطینه میتواند خطر انتقال بیماری را افزایش دهد.
تغذیه هم بسیار مهم است. بسیاری از پرندگان خانگی فقط با دانه تغذیه میشوند، در حالی که رژیم یکنواخت میتواند به کمبودهای تغذیهای منجر شود. بسته به گونه پرنده، دامپزشک ممکن است رژیم متعادلتری شامل پلت مناسب، سبزیجات مجاز، میوه محدود و مکمل در صورت نیاز پیشنهاد کند.
کوتاه کردن ناخن، انتخاب چوب نشیمن مناسب و جلوگیری از دعوا بین پرندگان نیز میتواند احتمال آسیب به چشم را کمتر کند. اگر پرنده مرتب چشم خود را میخاراند یا به اطراف میمالد، بهتر است قبل از زخم شدن چشم بررسی شود.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
اگر چشم پرنده کاملا بسته شده، ترشح چرکی وجود دارد، اطراف چشم متورم است، پرنده غذا نمیخورد، پف کرده و بیحال است، تنفس سخت دارد، از چشم خون یا کدورت دیده میشود، یا احتمال ضربه و زخم قرنیه وجود دارد، مراجعه نباید عقب بیفتد.
در پرندگان کوچک، چند ساعت تاخیر گاهی میتواند وضعیت را بدتر کند، چون ذخیره انرژی کمی دارند و بیاشتهایی سریعتر باعث ضعف میشود. درمان زودتر معمولا شانس بهبود را بیشتر میکند و از آسیبهای جدیتر به چشم یا بینایی جلوگیری میکند.
مرور سریع
عفونت چشم پرنده ممکن است با قرمزی، تورم، ترشح، بسته ماندن چشم، مالیدن چشم یا حساسیت به نور دیده شود. گاهی مشکل فقط موضعی است، اما در بسیاری از موارد میتواند با بیماری تنفسی، سینوزیت، آسیب، آلودگی محیط یا کمبود تغذیهای ارتباط داشته باشد.
درمان خانگی خودسرانه، مخصوصا استفاده از قطرههای انسانی یا مواد سنتی، میتواند خطرناک باشد. بهترین کار این است که پرنده در محیطی آرام و تمیز نگهداری شود و برای تشخیص علت اصلی، توسط دامپزشک پرندگان معاینه شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر با پذیرش بیمارستان دامپزشکی مرکزی تهران تماس بگیرید و یا در هر ساعتی از شبانهروز به بخش اگزوتیک و پرندگان مراجعه کنید. همکاران ما بهصورت ۲۴ساعته آماده ارائه خدمات درمانی به حیوانات هستند.
