فتق پرینه در سگ ها به بیرون زدگی برخی از ارگانهای داخلی شکم یا لگن از ناحیهی اطراف مقعد گفته میشود. این مشکل عمدتاً در سگهای مسن نر و عقیمنشده شایعتر است، هرچند در سگهای ماده نیز ممکن است با چنین شرایطی مواجه شویم. در این مقاله به علائم، تشخیص و درمان این مشکل پرداختهایم.
فتق پرینه در سگ ها چیست؟
پرینه، که در انسانها با عنوان کف لگن نیز شناخته میشود، ناحیهای است بین مقعد و کیسه بیضه یا فرج (در مادهها). این بخش از بدن از اندامهای لگنی حمایت میکند. فتق پرینهای زمانی رخ میدهد که در عضلات این ناحیه، بهدلیل ضعف یا پارگی ناشی از ضربه، گسستگی ایجاد شود. در نتیجه، مثانه، رودهها یا چربی از میان این عضلات به موقعیتی غیرطبیعی و درست زیر پوست رانده میشوند.
فتق پرینه بیشتر در سگهای نر، میانسال یا مسن، که عقیم نشدهاند دیده میشود و در گربهها و سگهای ماده نادر است.
چه علائمی دارد؟
فتق پرینهای ممکن است به صورت ورم در یک یا دو طرف مقعد سگ ظاهر شود. بسته به میزان بافت بیرونزده، این برآمدگی ممکن است حتی راستروده را به یک سمت فشار دهد. ورم معمولاً نرم است و با فشار به عقب رانده میشود.
سگهای دچار فتق پرینه ای معمولاً بهطور مکرر برای دفع مدفوع زور میزنند، ممکن است در دفع مدفوع مشکل داشته باشند یا دچار یبوست شوند. اگر مثانه نیز فتق کرده باشد، ممکن است در ادرار کردن هم دچار زور زدن، بیاختیاری ادراری یا ناتوانی در ادرار شوند.
در موارد شدید، مانند زمانی که روده یا مثانه بیرونزده و منجر به انسداد ادراری شده باشد، سگها بیحال میشوند و اشتهایشان کاهش مییابد. در صورت اختلال در خونرسانی به مثانه یا روده، شرایط میتواند تهدیدکنندهی زندگی باشد.
چرا سگ دچار این مشکل می شود؟
اگرچه ضربه ممکن است باعث ایجاد فتق شود، علت شایعتر آن ضعف تدریجی عضلات ناحیه است. دلیل دقیق این ضعف هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما عوامل زیر میتوانند نقش داشته باشند:
- از آنجایی که سگهای نر بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند، به نظر میرسد هورمونها در ایجاد این فتق نقش دارند.
- اختلال عملکرد عصبی در این ناحیه، مانند مواردی که در آسیبهای نخاعی مشاهده میشود.
- زور زدنهای مکرر نیز میتواند موجب ضعف عضلانی و در نهایت فتق شود.
پیشگیری از این فتق
اگرچه نمیتوان بهطور قطعی از بروز فتق ناحیه پرینه جلوگیری کرد، اما با رعایت برخی نکات میتوان احتمال وقوع آن را کاهش داد:
- عقیم سازی سگ: عقیم کردن سگهای نر میتواند نقش مؤثری در کاهش احتمال فتق قسمت پرینه داشته باشد، زیرا با کاهش سطح هورمونهایی مانند تستوسترون، از تضعیف تدریجی عضلات لگنی جلوگیری میشود.
- کنترل وزن: اضافه وزن موجب افزایش فشار بر عضلات کف لگن شده و زمینه بروز فتق را فراهم میکند. حفظ وزن متعادل از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم اهمیت زیادی دارد.
- تشخیص زودهنگام: در نژادهایی که استعداد بیشتری برای فتق پرینه دارند، معاینات دامپزشکی منظم بسیار حیاتی است. تشخیص زودهنگام نشانهها باعث میشود روند درمان سریعتر و موفقتر انجام شود.
چه آزمایش هایی باید انجام شود؟
دامپزشک ممکن است در معاینهی رکتال، بتواند فتق یا فضای غیرعادی در راستروده را لمس کند. آزمایشهای اولیه شامل شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، بیوشیمی خون و آنالیز ادرار، به شناسایی بیماریهای زمینهای که درمان را پیچیدهتر میکنند کمک میکند. همچنین اگر مثانه فتق کرده باشد و موجب انسداد ادراری شده باشد، این آزمایشها ممکن است مشکلات کلیوی را نیز نشان دهند.
تصویربرداری با رادیوگرافی (اشعه ایکس) یا سونوگرافی کمک میکند مشخص شود چه ساختارهایی از میان عضلات پرینهای بیرون زدهاند و برای بررسی بیماریهای پروستات و سایر مشکلات لگنی و شکمی مفید است.
اگر سگ عقیم به نظر برسد اما در واقع بیضههای شکمی داشته باشد، سونوگرافی میتواند آنها را تشخیص دهد. اگر در مورد عقیم بودن سگ شکی وجود داشته باشد، ممکن است آزمایشهای هورمونی توصیه شود.
درمان فتق پرینه در سگ چگونه است؟
معمولاً فتق پرینه ای سگ نیاز به مداخلهی اورژانسی ندارد، اما اگر سگ به دلیل انسداد مثانه بهشدت بیمار شده باشد، باید مثانه از طریق سوند تخلیه شود تا ادرار بهصورت طبیعی خارج شود و همراه آن مراقبت حمایتی مثل سرمدرمانی انجام گیرد.
در موارد یبوست شدید، مدفوع ممکن است در حالت بیهوشی یا بیحسی بهصورت دستی خارج شود. برای کاهش یبوست تا زمان جراحی (یا در مواردی که جراحی انجام نمیشود)، میتوان از رژیمهای غذایی خاص و نرمکنندههای مدفوع استفاده کرد. عفونت پروستات یا سایر دلایل زور زدن نیز باید درمان شوند.
درمان اصلی و مؤثر فتق پرینه سگ، جراحی برای اصلاح نقص عضلات است. فتقهای ساده را میتوان از بیرون بدن ترمیم کرد، اما در موارد پیچیده، ممکن است نیاز به جراحی شکمی باشد تا اندامهای فتقکرده به جای خود بازگردانده شده و در محل دوخته شوند تا مجدداً بیرون نزنند. در موارد شدید یا نیاز به جراحی مجدد، ممکن است از مشهای حمایتی برای تقویت عضلات استفاده شود.
عقیم سازی سگ همزمان با جراحی فتق بهشدت توصیه میشود، و همینطور درمان هر عامل دیگری که موجب زور زدن میشود. سگهایی که در زمان جراحی فتق عقیم نشدهاند، حدود سه برابر بیشتر در معرض خطر فتق مجدد قرار دارند.
از آنجا که فتقها اغلب دوطرفه هستند، معمولاً جراحی دوم برای ترمیم سمت دیگر نیز مورد نیاز است.
مراقبت های بعد از عمل
بعد از انجام عمل جراحی فتق پرینه سگ، مراقبتهای دقیق و اصولی نقش مهمی در کاهش احتمال بروز عوارض دارند. این مراقبتها شامل موارد زیر میشوند:
- کنترل درد: برای کمک به بهبود بهتر و راحتی حیوان، در صورت لزوم داروهای مسکن تجویز میشوند تا درد حیوان کاهش یابد و آرامش داشته باشد.
- استفاده از یقه محافظ: برای جلوگیری از لیس زدن یا جویدن محل جراحی توسط حیوان، ممکن است استفاده از یقه الیزابت یا یقه محافظ ضروری باشد.
- پیشگیری از عفونت: در برخی موارد، دامپزشک برای جلوگیری از عفونت و حمایت از روند بهبود، آنتیبیوتیک تجویز میکند.
- تنظیم دفع مدفوع: در حیواناتی که دچار بیاختیاری یا سختی در دفع هستند، ممکن است نیاز به رژیم غذایی خاص یا استفاده از ملینها وجود داشته باشد تا حرکت رودهها تسهیل شود.
احتمال موفقیت درمان فتق ناحیه پرینه در سگ ها
در صورت انجام موفقیتآمیز جراحی، پیشآگهی بسیار خوب است. گرچه احتمال بازگشت فتق وجود دارد، اما با کنترل زور زدن و عقیمسازی سگ، این احتمال تا حد زیادی کاهش مییابد. عوارض نادر جراحی شامل عفونت، باز شدن بخیهها، بیاختیاری مدفوع، و آسیب به عصب سیاتیک است. بهدلیل پیچیدگی فنی این نوع جراحی، مراجعه به دامپزشک متخصص جراحی اغلب توصیه میشود.
در صورتی که بیمار تحت درمان جراحی قرار نگیرد، یا تکنیکهای جراحی به درستی انجام نشوند، یا علت زور زدن برطرف نشود، پیشآگهی میتواند محتاطانهتر و بدتر باشد.
خلاصه مطلب
- فتق پرینه در سگ ها زمانی اتفاق میافتد که اندامهایی مانند مثانه یا رودهها به دلیل ضعف یا شلشدگی عضلات کف لگن (بهویژه عضلات دیافراگمی ناحیهی پرینه) از جایگاه اصلی خود خارج شده و به اطراف مقعد فشار میآورند که این وضعیت منجر به ایجاد برجستگی و تغییر شکل ظاهری در آن ناحیه میشود.
- از مهمترین علائم بالینی فتق پرینه میتوان به اختلال و سختی در دفع مدفوع و در صورت درگیر بودن مثانه، مشکل در دفع ادرار اشاره کرد. در بسیاری از موارد، این برآمدگی در اطراف مقعد فقط در هنگام پر بودن روده یا مثانه ظاهر میشود و در سایر زمانها ممکن است دیده نشود.
- درمان اصلی فتق پرینهای، جراحی است. با توجه به نقش هورمونهای جنسی بهویژه تستوسترون در استحکام عضلات پرینه، توصیه میشود که حیوان همزمان با جراحی ترمیمی، عقیمسازی شود (مگر اینکه قبلاً عقیم شده باشد). این اقدام باعث کاهش احتمال عود مجدد فتق خواهد شد.
- در حین جراحی، باید با دقت زیادی عمل کرد، زیرا ممکن است برخی از ساختارهای حساس مانند اعصاب یا رودهها در محل فتق قرار داشته باشند و در صورت بیاحتیاطی، آسیب ببینند. رعایت اصول جراحی و احتیاطات لازم توسط جراح، مانع آسیب به ارگانهای دیگر شکمی یا لگنی خواهد شد.
- در صورتی که جراحی بهدرستی و با مهارت انجام شود، عوارض بسیار اندک خواهد بود. اما در صورت بروز مشکلات حین جراحی، ممکن است با عوارضی مانند احتباس ادرار، بیاختیاری ادرار یا مدفوع، و در موارد نادر، آسیب به اعصاب پا و لنگش مواجه شویم.
- بهطور کلی، این نوع جراحی نیازمند تجربه و مهارت دامپزشک جراح است، اما در صورت انجام صحیح، پیشآگهی آن بسیار خوب و موفقیتآمیز خواهد بود.
