تب دنگی یک بیماری ویروسی است که از طریق نیش پشههای آلوده به انسان منتقل میشود. در حال حاضر، سالانه بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیون نفر خصوصا در مناطق گرمسیری به این بیماری مبتلا میشوند. تب دنگی با علائمی مانند تب بالا، درد عضلانی، سردرد و گاهی خونریزی همراه است. بهدلیل دردهای شدید بدنی، به آن “تب استخوانشکن” نیز گفته میشود.
هرچند بسیاری از موارد ابتلا به دنگی بدون علامت یا خفیف هستند، این ویروس گاهی میتواند منجر به خونریزی، افت شدید فشارخون و حتی مرگ شود. بنابراین باید به نکات پیشگیرانه و تشخیص زودهنگام بیماری توجه ویژهای داشت.
در این مقاله به صورت علمی و جامع به بررسی علائم، راههای پیشگیری و روشهای درمان این بیماری میپردازیم.
تب دنگی چیست؟
تب دنگی بیماریای است که از طریق نیش پشهی آئدس منتقل میشود که حامل ویروس دنگی (DENV) است. پشه ناقل معمولاً در طول روز فعال است و در آبهای راکد (مثل ظروف آب در حیاط، گلدانها، بشکههای باز و…) تخمریزی میکند.
بیماری تب دنگی ممکن است خفیف یا شدید باشد. در موارد شدید، با کاهش پلاکت خون، خونریزی داخلی یا شوک همراه میشود و جان بیمار را تهدید میکند.
علائم تب دنگی
اکثر افرادی که به دنگی مبتلا میشوند، علائم خفیفی دارند یا اصلا هیچ علامتی ندارند و معمولاً ظرف ۱ تا ۲ هفته بهبود مییابند. دنگی به ندرت میتواند شدید و منجر به مرگ شود.
نشانههای اولیه:
- تب ناگهانی و شدید (بالای ۳۹ درجه)
- سردرد شدید
- درد پشت چشم
- درد شدید عضلات و مفاصل
- تهوع و استفراغ
- جوشهای پوستی شبیه سرخک
- ورم غدد لنفاوی
- خونریزی خفیف از لثه یا بینی
دقت داشته باشید که افرادی که برای بار دوم به دنگی مبتلا میشوند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نوع شدید این بیماری هستند. علائم شدید هم معمولاً پس از فروکش کردن تب ظاهر میشوند.
علائم دنگی شدید:
- درد شدید شکمی
- استفراغ مداوم
- تنفس سریع
- خونریزی از لثه یا بینی
- خستگی زیاد
- بیقراری
- وجود خون در استفراغ یا مدفوع
- تشنگی شدید
- پوست رنگپریده و سرد
- احساس ضعف شدید
در تب دنگی شدید یا همان تب دنگی هموراژیک، نیاز به اقدام فوری و مراقبتهای پزشکی داریم.
تب دنگی چگونه منتقل می شود؟
ویروس دنگی از طریق نیش پشه آئدس منتقل میشود. این پشهها ویروس را از فرد بیمار گرفته و پس از طی دورهای، قادر به انتقال آن به افراد سالم میشوند.
- پشه آئدس معمولاً در طول روز (بهخصوص صبح زود و عصر نزدیک غروب) فعال است.
- این بیماری از انسان به انسان منتقل نمیشود و فقط پشهی ناقل نقش اصلی را در انتقال دارد.
نحوه تشخیص تب دنگی
تشخیص دقیق این بیماری معمولاً با کمک آزمایشهای خونی زیر انجام میشود:
- شمارش پلاکت خون (کاهش پلاکت یکی از نشانههای مهم است)
- تست آنتیژن NS1 برای تشخیص سریع ویروس
- تستهای آنتیبادی IgM و IgG برای تشخیص مرحله بیماری
- تست PCR
شناخت مناطق پرخطر
تب دنگی بیشتر در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان شیوع دارد و در کشورهای واقع در آسیای جنوب شرقی، آمریکای لاتین، آفریقا و اقیانوسیه دیده میشود.
کشورهای مانند برزیل، هند، فیلیپین، اندونزی و تایلند از جمله مناطقی با بیشترین موارد ابتلا هستند. البته تغییرات اقلیمی و گسترش زیستگاه پشه آئدس باعث شده تب دنگی به مناطق جدیدی هم سرایت کند.
تب دنگی در ایران
در ایران نیز برخی استانها بهدلیل شرایط اقلیمی گرم و مرطوب، جزو مناطق پرخطر به شمار میروند. این استانها شامل هرمزگان (بندرعباس و اطراف)، سیستان و بلوچستان (چابهار و زاهدان)، بوشهر، خوزستان و مناطق جنوبی گلستان میباشد.
روش های پیشگیری
اگر قصد مسافرت به مناطق پرخطر را دارید یا در این مناطق زندگی میکنید، در نظر داشته باشید که اولین و بهترین اقدام برای کنترل این بیماری پیشگیری از آن است. به همین منظور پروتکلهای زیر را اجرا کنید:
- عدم خوابیدن در فضای آزاد مگر با پشهبند
- استفاده از لباسهای محفوظ و پوشاندن کامل بدن (لباس آستین بلند، شلوار، جوراب، کفش، دستکش)
- استفاده از اسپریهای دافع حشرات
- استفاده از سیستم تهویه مناسب در منزل
- نصب توری برای در و پنجرهها
- حذف منابع آب راکد در اطراف محل سکونت، گلدانها و ظروف حیوانات خانگی
- تزریق واکسن Dengvaxia در افرادی که قبلا سابقهی ابتلا به این بیماری را دارند
درمان تب دنگی
تا امروز درمان خاصی برای این بیماری وجود ندارد و درمان بیشتر شامل مدیریت علائم است. در صورت ابتلا به این بیماری اقدامات زیر در جهت بهبود سریع کمککننده هستند:
- استراحت کافی
- مصرف مایعات زیاد برای جلوگیری از کمآبی
- استفاده از داروهای ضد تب مانند استامینوفن
- قطع داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین و ایبوپروفن به دلیل افزایش خطر خونریزی (با نظارت پزشک)
- در موارد شدید، بستری و تزریق مایعات و پلاکت
جمع بندی
تب دنگی یک بیماری ویروسی مهم و در حال گسترش است که توسط پشههای آئدس منتقل میشود و میتواند از علائمی خفیف تا عوارضی شدید و حتی کشنده داشته باشد.
با توجه به شیوع روزافزون ویروس دنگی در مناطق گرمسیری جهان و برخی استانهای جنوبی ایران، آگاهی عمومی و اقدامات پیشگیرانه، از جمله جلوگیری از گزش پشه و حذف محلهای تخمریزی، نقش بسیار مهمی در کاهش موارد ابتلا و محافظت از سلامت جامعه دارند.
در نهایت، در صورت بروز علائم مشکوک، مراجعه سریع به پزشک برای دریافت مراقبتهای لازم ضروری است.
سوالات متداول
آیا تب دنگی از انسان به انسان منتقل میشود؟
خیر، این بیماری از طریق تماس مستقیم منتقل نمیشود و فقط توسط پشه ناقل قابل انتقال است.
درمان خانگی تب دنگی چیست؟
استراحت، مصرف فراوان مایعات و استفاده از استامینوفن برای کاهش تب از مهمترین اقدامات خانگی برای بهبود تب دنگی است. همچنین در صورتی که از داروهای رقیقکننده خون استفاده میکنید، حتما با مشورت پزشک مصرف آنها را کاهش دهید یا قطع کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
در صورت داشتن تب بالا بیش از سه روز، خونریزی، درد شدید شکم، استفراغ یا ضعف شدید حتماً به پزشک مراجعه کنید.
آیا تب دنگی کشنده است؟
در موارد شدید و بدون مراقبت پزشکی میتواند کشنده باشد. اما با تشخیص و درمان به موقع، معمولاً قابل کنترل است و جای نگرانی نیست.
آیا میتوان از تب دنگی برای همیشه در امان ماند یا احتمال ابتلای مجدد وجود دارد؟
ویروس دنگی چهار نوع مختلف (DENV-1 تا DENV-4) دارد. اگر فردی به یکی از این انواع مبتلا شود، تنها در برابر همان نوع ایمنی پیدا میکند، نه انواع دیگر. بنابراین امکان دارد فرد پس از بهبودی، دوباره به نوعی دیگر از دنگی مبتلا شود. حتی در برخی موارد، ابتلای مجدد میتواند خطرناکتر باشد و احتمال بروز دنگی شدید افزایش پیدا کند. به همین دلیل پیشگیری همیشه ضروری است، حتی اگر قبلاً به بیماری مبتلا شدهاید.
