بیماری‌ های رایج اردک؛ از علائم هشدار تا پیشگیری

اردک‌ها پرندگان مقاومی به نظر می‌رسند، اما این به معنی بی‌نیاز بودن آن‌ها از مراقبت دامپزشکی نیست. بسیاری از بیماری های رایج اردک ها دیر تشخیص داده می‌شوند، چون این پرندگان تا مدتی بیماری را پنهان می‌کنند. کاهش اشتها، بی‌حالی، لنگش، تغییر صدا، سختی تنفس، اسهال، کاهش تخم‌گذاری یا جدا شدن از گله می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد. در نگهداری خانگی یا مزرعه‌ای، توجه روزانه به رفتار، غذا خوردن، راه رفتن و کیفیت آب اهمیت زیادی دارد.

چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟

اردک بیمار ممکن است در ابتدا فقط کمی کم‌تحرک شود یا کمتر غذا بخورد. همین تغییرهای کوچک گاهی اولین علامت بیماری هستند. اگر چند اردک با هم نگهداری می‌شوند، جدا شدن یک پرنده از بقیه، افت ناگهانی اشتها یا تلفات غیرمنتظره باید جدی گرفته شود.

در بیماری‌هایی مثل آنفلوآنزای پرندگان، علائمی مانند مرگ ناگهانی، بی‌حالی، کاهش اشتها، افت تولید تخم، ترشح بینی، سرفه، عطسه، اسهال و ناهماهنگی حرکتی گزارش می‌شود. در چنین شرایطی، تماس با دامپزشک یا مرکز دامپزشکی منطقه اهمیت دارد.

مشکلات تنفسی در اردک‌ ها

سختی تنفس، باز نگه داشتن دهان، صدای غیرطبیعی هنگام نفس کشیدن، ترشح بینی، عطسه و بی‌حالی می‌تواند نشانه درگیری تنفسی باشد. علت ممکن است عفونت باکتریایی، ویروسی، قارچی، کیفیت بد بستر، رطوبت بالا، تهویه نامناسب یا تماس با پرندگان بیمار باشد.

یکی از بیماری‌های مهم تنفسی در پرندگان، آسپرژیلوزیس است که معمولاً به‌عنوان عفونت قارچی دستگاه تنفس شناخته می‌شود و می‌تواند با نفس‌نفس زدن، کاهش اشتها، ضعف و لاغری همراه باشد. این بیماری می‌تواند طیف وسیعی از پرندگان اهلی، وحشی و خانگی را درگیر کند.

پیشگیری در این بخش بیشتر به مدیریت محیط مربوط است: بستر خشک، تهویه مناسب، جلوگیری از کپک‌زدگی غذا و پوشال، و کاهش تراکم پرندگان. هر اردکی که با دهان باز نفس می‌کشد، بی‌حال است یا اشتها ندارد، باید سریع‌تر معاینه شود.

بوتولیسم؛ خطر آب و غذای آلوده

بوتولیسم در پرندگان معمولاً به دنبال خوردن سم تولیدشده توسط باکتری‌های خاص ایجاد می‌شود. این مشکل می‌تواند در محیط‌های آلوده، آب‌های راکد، لاشه حیوانات یا مواد فاسد بیشتر دیده شود.

در پرندگان، بوتولیسم می‌تواند با ضعف پاها شروع شود و به فلجی شل پیش‌رونده برسد. در این حالت علائم اولیه شامل ضعف پا و فلجی است که می‌تواند به سایر بخش‌ها پیشرفت کند.

برای کاهش خطر، آب آشامیدنی باید تمیز باشد و ظرف‌ها مرتب شسته شوند. غذای مانده، کپک‌زده یا آلوده نباید در دسترس اردک قرار بگیرد. اگر پرنده ناگهان توان ایستادن ندارد، گردنش شل شده یا چند اردک همزمان ضعیف شده‌اند، موضوع اورژانسی است.

زخم کف پا یا بامبل‌ فوت یک بیماری عفونی در اردک

اردک‌ها به دلیل تماس زیاد پا با زمین مرطوب، سطوح زبر، بستر آلوده یا فشار وزن ممکن است دچار التهاب و عفونت کف پا شوند. این وضعیت که با نام بامبل‌فوت یا پودودرماتیت هم شناخته می‌شود، می‌تواند با لنگیدن، تورم کف پا، زخم، دلمه تیره یا بی‌میلی به حرکت همراه باشد.

بامبل‌فوت در واقع التهاب و عفونت پوست کف پا است و می‌تواند در پرندگان مختلف، از جمله آبزی‌پرندگان، رخ دهد.

پیشگیری شامل خشک نگه داشتن محل استراحت، حذف اشیای تیز، استفاده از بستر مناسب و کنترل وزن است. اگر زخم عمیق، تورم یا درد وجود دارد، درمان خانگی کافی نیست و باید دامپزشک وضعیت پا را بررسی کند.

کمبودهای تغذیه‌ای، مخصوصاً در جوجه‌ اردک‌ ها

رشد سریع جوجه‌اردک‌ها باعث می‌شود تغذیه آن‌ها بسیار مهم باشد. یکی از موضوعات شناخته‌شده، نیاز به نیاسین یا ویتامین B3 است. میزان نیاز مناسب نیاسین برای اردک، غاز و بوقلمون بیشتر از نیاز معمول مرغ‌ها است. کمبود نیاسین در جوجه‌اردک‌ها می‌تواند با ضعف پا، مشکل در راه رفتن و رشد نامناسب دیده شود.

تغذیه اردک نباید فقط بر پایه نان، برنج یا غذای نامناسب خانگی باشد. استفاده از خوراک متعادل مخصوص اردک یا پرندگان آبزی، دسترسی به آب تمیز و مشورت با دامپزشک برای مکمل‌ها می‌تواند از بسیاری از مشکلات رشد جلوگیری کند.

بیماری‌های ویروسی مهم

بعضی بیماری‌ های ویروسی در اردک‌ ها می‌توانند سریع و شدید پیش بروند. آنفلوآنزای پرندگان یکی از بیماری‌های مهمی است که هم در پرندگان وحشی و هم در طیور نگهداری‌شده دیده می‌شود. این بیماری را یک بیماری عفونی جدی است که می‌تواند بسیار سریع منتشر شود و برای پرندگان آسیب‌زا باشد.

بیماری دیگری که بیشتر در اردک، غاز و قو مطرح می‌شود، انتریت ویروسی اردک یا duck plague است که آن را بیماری حاد و بسیار واگیردار اردک‌ها، غازها و قوها معرفی می‌کنند و می‌تواند با مرگ ناگهانی و تلفات بالا همراه باشد.

در صورت مرگ ناگهانی، بی‌حالی شدید چند پرنده، اسهال شدید، علائم عصبی یا افت ناگهانی تولید، بهتر است پرندگان جابه‌جا نشوند و سریع با دامپزشک تماس گرفته شود.

انگل‌ها و مشکلات پوستی

خارش، ریزش پر، بی‌قراری، زخم‌های پوستی، کاهش وزن یا ضعف می‌تواند با انگل‌های خارجی یا داخلی ارتباط داشته باشد. شپش، کنه، کرم‌های گوارشی و سایر انگل‌ها ممکن است بسته به محیط نگهداری، تماس با پرندگان دیگر و وضعیت بهداشت بستر دیده شوند.

درمان انگل باید با تشخیص دامپزشک انجام شود، چون مصرف خودسرانه دارو می‌تواند به پرنده آسیب بزند یا مشکل را کامل برطرف نکند.

مشکلات تخم‌گذاری

اردک ماده ممکن است دچار گیر کردن تخم، کاهش تولید، تخم‌های پوسته‌نازک یا بی‌حالی مرتبط با مشکلات تولیدمثلی شود. کمبود کلسیم، تغذیه نامناسب، چاقی، استرس، بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط نامناسب نگهداری می‌توانند نقش داشته باشند.

اگر اردک ماده زور می‌زند، بی‌حال است، شکمش غیرطبیعی به نظر می‌رسد یا تخم‌گذاری‌اش ناگهان تغییر کرده، معاینه دامپزشکی لازم است.

چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

اگر اردک غذا نمی‌خورد، نمی‌تواند راه برود، نفس‌نفس می‌زند، از گله جدا شده، اسهال شدید دارد، دچار فلجی شده، خونریزی دارد، دچار تشنج یا ناهماهنگی حرکتی است، یا چند پرنده همزمان بیمار شده‌اند، نباید منتظر ماند. در مورد بیماری‌های واگیردار، قرنطینه پرنده بیمار و رعایت بهداشت دست، کفش و تجهیزات اهمیت دارد.

مرور سریع

محیط تمیز، آب تازه، تغذیه متعادل، بستر خشک، تهویه مناسب، جلوگیری از تماس با پرندگان ناشناس، کنترل تراکم، قرنطینه پرنده جدید و چکاپ دوره‌ای، پایه‌های اصلی مراقبت از اردک هستند. بسیاری از بیماری‌ها زمانی خطرناک می‌شوند که علائم دیر دیده شوند یا درمان با روش‌های خانگی و بدون تشخیص درست عقب بیفتد.

اگر برای درمان بیماری اردک سوالی دارید، برای کسب اطلاعات بیشتر با پذیرش بیمارستان تماس بگیرید و یا به بخش پرندگان مراجعه کنید.

سوالات متداول